Sau thỏa thuận Trung Quốc - EU về xe Hybrid: Thị trường Đông Nam Á và Việt Nam đứng trước "làn sóng thứ hai”

Thỏa thuận mới giữa Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc nhằm cắt giảm hơn một nửa lượng xe hybrid sạc điện (PHEV) nhập khẩu vào Lục địa già đang tạo ra một phản ứng dây chuyền trên bản đồ công nghiệp ô tô toàn cầu tính đến tháng 10/2026.

Theo dữ liệu Hải quan Trung Quốc, kim ngạch xuất khẩu xe hybrid của nước này sang 27 quốc gia thành viên EU đã bứt phá tăng gấp 3 lần trong nửa đầu năm 2026, đạt mốc 7,5 tỷ USD so với con số 2,5 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái và gấp tới 9 lần quy mô 845 triệu USD của cả năm 2021.

Động lực giúp dòng xe hybrid sạc điện (PHEV) tăng tốc đột biến tại Châu Âu xuất phát từ việc EU áp thuế trừng phạt đối với xe thuần điện (BEV) sản xuất tại Trung Quốc từ năm 2024, vô hình trung biến dòng xe hybrid trở thành "vũ khí lách thuế" hữu hiệu nhờ tiếp tục hưởng mức thuế thông thường.

Tuy nhiên, "sự hiểu biết chung" vừa đạt được giữa Ủy viên Thương mại Châu Âu Maroš Šefčovič và Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào sẽ thiết lập cơ chế hạn ngạch nghiêm ngặt, cắt giảm hàng triệu xe hybrid nhập khẩu trong vòng 4 năm tới. Áp lực hạn ngạch này lập tức đặt các nhà sản xuất Trung Quốc trước bài toán dư thừa công suất nghiêm trọng trong nước, buộc họ phải tìm kiếm các thị trường thay thế có dung lượng lớn và hành lang pháp lý cởi mở.

Bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng nhà máy sản xuất ngay tại Châu Âu của các ông lớn như Changan, Geely hay BYD để vượt qua rào cản xuất xứ, làn sóng xe hybrid Trung Quốc được dự báo sẽ dồn lực thâm nhập mạnh mẽ hơn vào các thị trường đang phát triển, đặc biệt là Đông Nam Á – khu vực có vị trí địa lý liền kề và sở hữu nhiều hiệp định thương mại tự do ưu đãi.

Đối với thị trường ô tô Việt Nam tính đến tháng 10/2026, việc EU siết chặt xe hybrid Trung Quốc sẽ tạo ra những tác động vĩ mô và vi mô sâu sắc, mở ra cả cơ hội lẫn thách thức lớn cho toàn bộ hệ sinh thái ngành. Tác động trực tiếp đầu tiên chính là sự gia tăng đột biến về nguồn cung và chủng loại xe hybrid nhập khẩu từ Trung Quốc vào thị trường nội địa. Do sức mua xe thuần điện tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển và hạ tầng sạc công cộng ngoài hệ thống V-Green của VinFast vẫn đang trong quá trình hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật theo Thông tư 61/2026/TT-BCT, các dòng xe hybrid (bao gồm cả HEV và PHEV) được đánh giá là giải pháp di chuyển chuyển tiếp vô cùng thực dụng. Việc các hãng xe Trung Quốc chuyển hướng xả hàng hoặc ưu tiên phân phối dải sản phẩm hybrid thế hệ mới sang Việt Nam sẽ mang đến cho người tiêu dùng trong nước nhiều lựa chọn phong phú với mức giá cạnh tranh hơn rất nhiều nhờ sự tối ưu hóa chi phí sản xuất quy mô lớn.

Đặc biệt, "làn sóng thứ hai" từ Trung Quốc sẽ kích hoạt một cuộc đua giảm giá và tái cấu trúc lại phân khúc xe gầm cao đô thị (SUV/Crossover cỡ B, C và D) đang bùng nổ mạnh mẽ tại Việt Nam.

Các mẫu xe hybrid Trung Quốc vốn sở hữu lợi thế vượt trội về hàm lượng công nghệ, khả năng vận hành tiết kiệm nhiên liệu và dải giá tiệm cận xe xăng truyền thống sẽ tạo ra sức ép dư thừa công suất trực tiếp lên dải sản phẩm của các thương hiệu Nhật Bản, Hàn Quốc hiện hữu như Toyota, Honda, Hyundai hay Kia. Để bảo vệ thị phần, các liên doanh lắp ráp trong nước buộc phải tăng tốc xả hàng, gia tăng khuyến mãi hoặc buộc phải đẩy nhanh lộ trình đưa các phiên bản xe điện hóa về phân phối nội địa.

Tuy nhiên, sự tràn ngập của các dòng xe hybrid nhập khẩu Trung Quốc cũng đặt ra bài toán hóc húa cho các nhà quản lý chính sách và năng lực sản xuất ô tô trong nước. Sự chênh lệch lớn về chi phí sản xuất và trợ cấp chuỗi cung ứng từ quốc gia láng giềng có thể làm suy giảm sức cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp xe ô tô nội địa (CKD).

Báo cáo thị trường 9 tháng đầu năm 2026 của VAMA vốn đã ghi nhận sự lệch pha lớn khi xe nhập khẩu nguyên chiếc (CBU) tăng trưởng tới 22% trong khi xe lắp ráp trong nước chỉ nhích nhẹ 2%. Nếu không có các hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn an toàn, xả thải và kiểm định linh kiện hợp quy chặt chẽ, ngành công nghiệp ô tô trong nước sẽ đứng trước nguy cơ bị áp đảo rất lớn bởi dòng xe CBU giá rẻ.

Theo số liệu Cục Hải quan, cán mốc kỷ lục 1,259 tỷ USD trong H1/2026 và tiếp tục bùng nổ mạnh mẽ trong tháng 7, ô tô nhập khẩu từ Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu thị trường Việt Nam về giá trị kim ngạch. Cùng với sự xuất hiện của dải sản phẩm giàu công nghệ với mức giá gây sốc không chỉ phá vỡ thế độc quyền định giá của các hãng xe Nhật - Hàn, mà còn kích hoạt đợt giảm giá toàn diện, tái định hình lại mặt bằng giá sàn trên toàn ngành ô tô Việt

Bên cạnh mặt thị trường thương mại, áp lực từ chính sách của EU cũng sẽ thúc đẩy một hệ quả tích cực khác: làn sóng dịch chuyển vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào hạ tầng sản xuất ô tô tại Việt Nam. Khi xuất khẩu xe nguyên chiếc gặp rào cản hạn ngạch ở các thị trường lớn, Việt Nam với lợi thế nằm trong mạng lưới các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như CPTPP, EVFTA) và vị trí kết nối ASEAN sẽ trở thành điểm đến đầu tư chiến lược để các tập đoàn sản xuất xe điện hóa thành lập nhà máy liên doanh, tích hợp chuỗi cung ứng và nội địa hóa sản xuất nhằm hướng tới xuất khẩu ngược lại các thị trường khu vực.

Quyết định siết xe hybrid Trung Quốc của EU không còn là câu chuyện tranh chấp thương mại riêng lẻ mà đã trực tiếp tác động tới cục diện thị trường ô tô Việt Nam giai đoạn 2026–2030. Theo giới chuyên gia trong ngành, sự chủ động của cơ quan quản lý trong việc khuyến khích sản xuất nội địa và xây dựng hệ sinh thái giao thông xanh, sẽ là chìa khóa vàng giúp Việt Nam biến áp lực từ "làn sóng thứ hai" thành động lực bứt phá cho ngành công nghiệp ô tô quốc gia.