WHO lo lắng về đợt bùng phát Ebola, vấn đề tài chính là một thách thức

Ngày 21/5, để đảm bảo an toàn cho toàn đội trước dịch Ebola, tuyển Cộng hòa dân chủ Congo đã quyết định hủy bỏ trại huấn luyện chuẩn bị cho World Cup 2026 và không tổ chức buổi lễ chia tay người hâm mộ. Dù kế hoạch tại quê nhà bị hủy bỏ, song các hoạt động chuẩn bị khác của Congo vẫn sẽ được tiếp tục.

Trong khi đó, FIFA đã đưa ra tuyên bố chính thức: “FIFA nhận thức rõ và đang theo dõi chặt chẽ tình hình liên quan đến đợt bùng phát Ebola, đồng thời duy trì liên lạc thường xuyên với Hiệp hội Bóng đá CHDC Congo để đảm bảo đội tuyển được cập nhật đầy đủ mọi hướng dẫn về y tế và an ninh”. FIFA cũng nhấn mạnh đang phối hợp chặt chẽ với WHO cùng chính phủ 3 nước đồng chủ nhà World Cup 2026 để bảo đảm một giải đấu an toàn.

Ngày 20/5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết nguy cơ lây lan của đợt dịch Ebola tại Congo và Uganda đang ở mức cao tại cấp quốc gia và khu vực, dù tính trên phạm vi toàn cầu vẫn ở mức thấp. Hiện 600 ca nghi nhiễm và 139 trường hợp liên quan khác đang được theo dõi.

Hãng tin AP dẫn tuyên bố từ Trung tâm Phân tích Bệnh truyền nhiễm Toàn cầu MRC, có trụ sở tại London (Anh), cảnh báo quy mô thực tế của dịch Ebola có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với các thống kê hiện tại. Theo ước tính của tổ chức này, số ca nhiễm thực tế có thể đã vượt mốc 1.000 trường hợp, đồng thời nhấn mạnh “quy mô thực sự của đợt bùng phát vẫn chưa thể xác định rõ”.

Hiện chưa có bất kỳ loại vaccine nào được phê duyệt dành riêng cho việc phòng ngừa chủng Bundibugyo, cũng như chưa có thuốc đặc hiệu điều trị Ebola chủng này. Vấn đề tài chính là một trong các thách thức cho nỗ lực chống dịch, trong bối cảnh các chương trình y tế toàn cầu bị cắt giảm ngân sách.

Trong bài phát biểu khai mạc Đại hội đồng Y tế thế giới lần thứ 79 (WHA79) tại Geneva mới đây, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus đã nhắc tới các đợt bùng phát virus Ebola và Hanta mới cùng với lời cảnh báo: "Đây chỉ là những cuộc khủng hoảng mới nhất trong thế giới đầy biến động của chúng ta".

Ông Tedros nhìn nhận WHO đã trải qua một giai đoạn khó khăn do bị cắt giảm ngân sách đột ngột và mạnh. Hồi tháng 5/2025, ông từng cảnh báo rằng y tế toàn cầu sẽ gặp rủi ro nghiêm trọng nếu thiếu sự hỗ trợ tài chính và cơ quan này đang phải đối mặt "sự gián đoạn lớn nhất đối với nguồn tài chính y tế toàn cầu" trong nhiều thập kỷ.

Cuộc khủng hoảng càng trầm trọng hơn sau khi Mỹ, quốc gia từng đóng góp gần 1/5 ngân sách của WHO, chính thức rút khỏi tổ chức này vào tháng 1 năm nay. Điều này buộc ngân sách chương trình cho các dự án của cơ quan này trong giai đoạn 2026 - 2027 được ấn định ở mức hơn 6,2 tỉ USD, giảm 9% so với năm trước. Vì vậy, WHO phải cắt giảm một số chương trình quan trọng.

Giữa lúc WHO đang đối mặt khó khăn về tài chính, vấn đề được quan tâm nhiều là liệu thế giới hiện đã chuẩn bị tốt hơn cho một đại dịch mới hay chưa. Theo các chuyên gia, việc cắt giảm tài trợ cho WHO đã trực tiếp làm suy yếu các nỗ lực giám sát dịch bệnh, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng và ứng phó hiệu quả với các đợt bùng phát dịch và đại dịch.

Khi dịch bệnh bùng phát, WHO đóng vai trò hỗ trợ điều phối liên lạc và các nỗ lực ứng phó giữa các quốc gia, triển khai chuyên gia, hỗ trợ xét nghiệm phòng thí nghiệm và tổ chức các hoạt động khẩn cấp.

Tổng giám đốc WHO hôm 19/5 thông báo đã phê duyệt sử dụng 3,4 triệu USD từ quỹ dự phòng khẩn cấp để hỗ trợ chống dịch. CDC châu Phi cũng đã huy động 2 triệu USD hỗ trợ phòng chống dịch. Mới nhất, Chính phủ Anh vừa cam kết hỗ trợ 20 triệu bảng Anh (tương đương 26,9 triệu USD) để giúp khống chế đợt bùng phát dịch. 

Mặc dù diễn biến chống dịch phức tạp và WHO khuyến cáo các nước không nên đóng cửa biên giới, vì mức báo động hiện nay không nguy cấp như thời đại dịch Covid-19. Dù vậy, hàng loạt điểm đến đã kích hoạt hệ thống giám sát tại các cửa khẩu quốc tế nhằm ngăn chặn dịch xâm nhập.

Hàn Quốc và Trung Quốc yêu cầu toàn bộ hành khách đến hoặc từng đi qua vùng dịch như Congo, Uganda, Nam Sudan bắt buộc phải khai báo tình trạng sức khỏe. Chính quyền Hong Kong (Trung Quốc) đã chuẩn bị sẵn sàng cơ sở cách ly Penny’s Bay trên đảo Lantau - nơi từng dùng trong đại dịch Covid-19 - để kích hoạt ngay khi có ca nhiễm.

Singapore, Nhật Bản, Indonesia và Nepal áp dụng biện pháp theo dõi sức khỏe hành khách từ vùng ảnh hưởng trong vòng 21 ngày, tương ứng với thời gian ủ bệnh của virus Ebola. Cơ quan Bệnh truyền nhiễm Singapore khẳng định sẽ kiểm tra y tế ngay tại cửa khẩu đối với bất kỳ ai có triệu chứng nghi ngờ. Trong khi đó, Indonesia siết chặt kiểm tra tại các cửa khẩu quốc tế, đặc biệt giám sát du khách từ vùng dịch Ebola và sẵn sàng chuyển ca nghi nhiễm đến bệnh viện chỉ định.

Ấn Độ đã đặt tất cả các sân bay trong tình trạng báo động và tiến hành kiểm tra sàng lọc nghiêm ngặt hành khách đến từ các vùng dịch, dù chưa ghi nhận ca nhiễm nào trong nước. Tương tự, Thái Lan cũng ráo riết theo dõi lịch trình của du khách từ các khu vực có nguy cơ cao, đồng thời đặt toàn bộ hệ thống bệnh viện trong trạng thái cảnh giác, sẵn sàng ứng phó và cách ly kịp thời.

Mỹ thông báo kể từ ngày 21/5, Bộ An ninh nội địa sẽ yêu cầu toàn bộ các chuyến bay đến Mỹ có hành khách từng đến CHDC Congo, Nam Sudan hoặc Uganda trong vòng 21 ngày phải hạ cánh tại sân bay quốc tế Washington-Dulles (bang Virginia) để tiến hành các biện pháp rà soát y tế chuyên sâu.

Trước đó, một chuyến bay của hãng hàng không Air France từ Paris (Pháp) đến Detroit (Mỹ) ngày 20/5 đã phải chuyển hướng hạ cánh xuống sân bay Canada, sau khi phát hiện có một hành khách đến từ CHDC Congo. Cơ quan Hải quan và biên phòng Mỹ (CBP) cho biết đây là trường hợp "sơ suất" khi để lọt hành khách này, do Mỹ đã ban hành những hạn chế nhập cảnh nhằm giảm nguy cơ lây lan dịch Ebola.