“Trong đại dịch Covid, người lao động Trung Quốc về quê vì các thành phố bị phong tỏa. Còn hiện nay, họ trở về vì mất việc. Tuy nhiên, thị trường việc làm tại quê nhà của những lao động này cũng đã “bão hòa” và khó hấp thụ thêm lao động...

Trong nhiều thập kỷ qua, hàng trăm triệu lao động nông thôn Trung Quốc đã rời các tỉnh nông thôn để tới làm tại các nhà máy và công trường ở những thành phố phát triển hơn ở miền Đông và miền Nam, với kỳ vọng có cuộc sống tốt hơn.

Tuy nhiên, khi nhu cầu trong nước suy yếu và các công việc có thu nhập khá tại đô thị ngày càng khan hiếm, giới tuyển dụng và các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc lo ngại ngày càng nhiều lao động di cư đang chọn ở lại quê nhà hoặc rời các thành phố lớn để trở về quê.

“Kể từ năm 2023, số vị trí tuyển dụng do các doanh nghiệp đăng tuyển qua cơ quan chúng tôi liên tục giảm, trong khi số người tìm việc lại tăng đều. Hiện nay, gần như khu vực nông thôn nào cũng ghi nhận lao động phải trở về quê vì không tìm được việc ở thành phố”, nhân viên của cơ quan dịch vụ lao động nhà nước tại huyện Longhui, tỉnh Hồ Nam, chia sẻ với tờ báo Financial Times.

Theo vị này, xét về mặt trật tự xã hội, đây không phải tín hiệu tích cực. Mối lo ngại này phản ánh tác động của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang các ngành ít sử dụng lao động hơn, trong bối cảnh lĩnh vực bất động sản và xây dựng của Trung Quốc liên tục suy yếu trong nhiều năm qua.

Giới chức Trung Quốc đang ngày càng lo ngại về tình trạng thất nghiệp. Tháng 11 năm ngoái, Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc đã tổ chức một hội nghị chuyên đề về vấn đề này, trong đó đặc biệt cảnh báo xu hướng nhiều lao động đang quay về và ở lại nông thôn.

Bắc Kinh không công bố số liệu hàng năm về lượng lao động trở lại quê nhà từ các thành phố, nhưng nhiều nhà phân tích cho rằng xu hướng này đã tăng tốc trong thời gian gần đây.

“Trong đại dịch Covid, người lao động về quê vì các thành phố bị phong tỏa. Còn hiện nay, họ trở về vì mất việc”, bà Ernan Cui, nhà phân tích tại công ty nghiên cứu Gavekal Dragonomics, nhận định. Nhưng theo bà, thị trường việc làm tại quê nhà của những lao động này cũng đã “bão hòa” và khó hấp thụ thêm lao động.

Chính phủ Trung Quốc đã ban hành nhiều hướng dẫn nhằm tạo thêm việc làm cho lao động di cư, trong đó có hỗ trợ chi phí đi lại cho những người sang tỉnh khác làm việc.

Trung Quốc hiện có khoảng 300 triệu lao động di cư. Khi các địa phương phát triển hơn không còn hấp dẫn như trước, số lao động rời quê để sang địa phương khác làm việc đã giảm liên tục kể từ năm 2015. Dù lao động đi làm xa vẫn có thu nhập cao hơn so với làm việc tại quê nhà, tốc độ tăng lương của nhóm này trong năm 2024 lại chậm hơn so với nhóm ở lại làm việc ở quê.

Bà Jenny Chan, giảng viên Đại học Bách khoa Hồng Kông, cho biết nhiều lao động - đặc biệt là lao động lớn tuổi - đang gặp khó khi cơ cấu công nghiệp của Trung Quốc chuyển dần sang các ngành đòi hỏi kỹ năng mới. Trong khi đó, các lĩnh vực sản xuất sử dụng nhiều lao động lại chịu sức ép từ căng thẳng thương mại Mỹ - Trung. Vì vậy, một bộ phận lao động phải quay về làm nông hoặc nhận việc thời vụ để bổ sung thu nhập.

Theo ghi nhận của Financial Times vào cuối tháng 3 tại huyện Longhui, nhiều lao động lớn tuổi - nhất là những người ở độ tuổi cuối 40, 50 và đầu 60 - vẫn ở nhà nhiều tuần sau kỳ nghỉ tết Nguyên Đán. Đây là địa phương từ lâu có nhiều lao động rời quê đi làm ăn xa, đặc biệt tới các thành phố thuộc tỉnh Quảng Đông - một trung tâm công nghiệp lớn trong khu vực.

“Giờ tôi cũng không còn lý do gì để phải vội quay lại”, ông Wang, một lao động ngoài 50 tuổi, cho biết. Ông làm công nhân xây dựng tại Quảng Đông, nhưng trong lúc công trình ông đang làm tạm dừng, ông quyết định ở lại quê nhà tại Hồ Nam và làm việc thời vụ.

“Thời điểm công việc thuận lợi, tôi kiếm được 15.000-16.000 nhân dân tệ mỗi tháng ở Quảng Đông. Giờ thu nhập chỉ còn 7.000-8.000 nhân dân tệ. Ở đây dĩ nhiên vẫn có thể tìm được một số công việc tạm ổn, nhưng để kiếm được thu nhập khá thì không dễ”, ông Wang chia sẻ với Financial Times.

Trở lại nhân viên tuyển dụng tại cơ quan dịch vụ lao động ở Longhui, người này cho biết các nhà máy giày thể thao trong huyện hiện chỉ còn sử dụng khoảng 200-300 lao động, giảm mạnh so với gần 3.000 lao động vào thời kỳ cao điểm.

“Do tác động từ tranh chấp thương mại Mỹ - Trung, số lượng đơn hàng của các nhà máy này đã sụt giảm mạnh”, người này nói.

Theo bà Cui của Gavekal Dragonomics, thị trường lao động tại các địa phương không đủ khả năng tiếp nhận lượng lao động di cư quay về quê, khiến việc tìm việc ở thành phố trong nhiều trường hợp vẫn là lựa chọn thực tế nhất đối với nhóm này.

“Tuy nhiên, thị trường lao động tại đô thị đang suy yếu, khi nhu cầu tuyển dụng ròng giảm mạnh ở khắp các lĩnh vực xây dựng, sản xuất và dịch vụ. Trong khi đó, việc làm mới ngày càng tập trung vào các ngành liên quan tới trí tuệ nhân tạo (AI), tạo ra sự lệch pha về cơ cấu với nhóm lao động bị mất việc”, bà Cui  nhận xét.

Ông Chen, một cựu lao động di cư ngoài 60 tuổi ở Longhui, cho biết ông vẫn muốn tới Quảng Châu, thủ phủ của tỉnh Quảng Đông, làm việc nếu có thể tìm được một công việc trả ít nhất 5.000 nhân dân tệ mỗi tháng và bao ăn ở. Tuy nhiên, với độ tuổi của ông, những cơ hội như vậy không còn nhiều. Vì thế, ông Chen đã quyết định trở về Hồ Nam sinh sống lâu dài và sống nhờ các công việc thời vụ trong lĩnh vực xây dựng, sửa chữa.

“Bây giờ lên Quảng Châu cũng không đáng nữa. Ở quê mà kiếm đủ sống thì cũng tạm được rồi”, ông Chen chia sẻ.