Theo tính toán của hãng tin Bloomberg, 8 tỷ phú Trung Quốc đang nắm giữ khoảng 140 tỷ USD tài sản ở nước ngoài thông qua quỹ tín thác có thể phải nộp thuế, khi Bắc Kinh bắt đầu thực thi mức thuế 20% đối với thu nhập từ các quỹ này...

Trong nhiều năm qua, nhiều doanh nhân Trung Quốc áp dụng chung một cách thức để tối ưu hóa việc thực hiện nghĩa vụ thuế, đó là xây dựng doanh nghiệp thành công trong nước, đưa doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch quốc tế và giữ phần lớn tài sản trị giá hàng tỷ USD ở nước ngoài.

Tuy nhiên, cách làm này hiện không còn khả thi. Hồi tháng 7, giới chức Trung Quốc thông báo bắt đầu thực thi mức thuế 20% đối với thu nhập mà người nộp thuế cư trú nhận được từ quỹ tín thác ở nước ngoài. Những người có khoản thu nhập này hiện có thời hạn đến ngày 22/10/2026 để tự tính toán, kê khai và nộp thuế mà không phải nộp phạt.

Đợt thu thuế này nằm trong định hướng “thịnh vượng chung” mà Bắc Kinh thúc đẩy, đi kèm việc tăng cường quản lý các tập đoàn công nghệ lớn trong nước và điều chỉnh giảm lương trong ngành ngân hàng.

NHỮNG TỶ PHÚ CÓ THỂ CHỊU ẢNH HƯỞNG

Theo xếp hạng Bloomberg Billionaires Index, 8 tỷ phú Trung Quốc thuộc nhóm 500 người giàu nhất thế giới cùng những người thụ hưởng của họ nằm trong số những người có thể chịu ảnh hưởng lớn nhất từ chính sách mới trên. Hồ sơ trên các sở giao dịch chứng khoán cho thấy các tỷ phú này nắm giữ cổ phần niêm yết tại những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh lớn ở Trung Quốc thông qua quỹ tín thác ở nước ngoài.

Tính toán của hãng tin Bloomberg dựa trên hồ sơ gửi cơ quan quản lý cho thấy tính đến hôm thứ Sáu (16/10), số cổ phần này có tổng giá trị khoảng 140,2 tỷ USD. Với mỗi người, đây đều là tài sản lớn nhất của cá nhân hoặc gia đình.

Là nhà sáng lập của một số công ty nổi tiếng nhất Trung Quốc, các tỷ phú này đều đặt quỹ tín thác tại những thiên đường thuế như quần đảo Virgin thuộc Anh và quần đảo Cayman. Trong đó, ông William Ding, CEO công ty phát triển trò chơi điện tử NetEase, nắm giữ khoảng 37 tỷ USD tài sản ở nước ngoài. Ông Colin Huang, nhà sáng lập tập đoàn thương mại điện tử PDD Holdings - chủ sở hữu nền tảng Pinduoduo và Temu, có 29 tỷ USD tài sản bên ngoài Trung Quốc.

Dù vậy, Chính phủ Trung Quốc chưa công khai nêu tên bất kỳ cá nhân nào. Hiện cũng chưa rõ liệu có tỷ phú nào trong nhóm này phải nộp thuế đối với lợi nhuận từ quỹ tín thác ở nước ngoài, hoặc đã nhận được yêu cầu nộp thuế hay chưa. Bản thân 8 tỷ phú cũng chưa công khai cho biết họ có chịu tác động từ thay đổi trong quy định thuế hay không, hay đang ứng phó ra sao.

Người phát ngôn của tập đoàn sản xuất nhôm China Hongqiao Group cho rằng việc gắn nhà sáng lập Zhang Bo và ban lãnh đạo công ty với những thay đổi trong chính sách thuế là “thiếu cơ sở và gây hiểu lầm”.

Hầu hết khối tài sản ở nước ngoài của các tỷ phú hình thành từ những khoản đầu tư thực hiện trước khi công ty của họ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Mỹ hoặc Hồng Kông. Kể từ khi niêm yết, giá trị của một số doanh nghiệp như PDD và công ty đồ chơi Pop Mart đã tăng vọt, mang lại khối tài sản hàng tỷ USD cho các nhà sáng lập.

Theo ông Kevin Woo, luật sư tại công ty luật Ince & Co Hồng Kông, đợt thu thuế này tác động mạnh đến các quỹ tín thác đã thành lập từ lâu hơn so với các quỹ mới lập, bởi tài sản trong những quỹ này có thời gian tăng giá dài hơn, đặc biệt sau khi công ty lên sàn.

“Giá trị tài sản của các tỷ phú thường tăng vọt khi công ty lên sàn”, ông Woo nói.

Theo ông Woo, những khách hàng tiềm năng từng niêm yết công ty từ lâu đang tìm đến các luật sư có thể đưa ra giải pháp sáng tạo để tái cơ cấu quỹ tín thác, thay vì chỉ giải thích quy định. Ông cho biết nhận định này dựa trên các cuộc trao đổi của riêng ông, không liên quan đến 8 tỷ phú trong danh sách của Bloomberg.

GIỚI SIÊU GIÀU GẤP RÚT ỨNG PHÓ

Vào đầu năm nay, nguồn tin thân cận nói với hãng tin Bloomberg rằng Trung Quốc đã bắt đầu hạn chế hoạt động IPO của các công ty đăng ký thành lập ở nước ngoài, mô hình có thể mang lại một số lợi ích về thuế.

Hiện các cố vấn quản lý tài sản và luật sư đang giúp nhiều gia đình rà soát lại quá trình hình thành cấu trúc tài sản ở nước ngoài, tính từ thời điểm các gia đình lần đầu chuyển tài sản vào quỹ tín thác, đồng thời xác định tổng lợi nhuận thu được từ đó đến nay.

“Với những gia đình có cấu trúc tài sản tồn tại nhiều năm, đây có thể là một quá trình khá phức tạp”, bà Kylie Luo, trưởng bộ phận quản lý tài sản tại công ty tư vấn thuế BDO Tax Advisory, nhận định.

Theo bà Luo, một số gia đình đang tìm cách đơn giản hóa tài chính ở nước ngoài, trong khi số khác cân nhắc tái cấu trúc hoặc xóa bỏ một số thỏa thuận. Bà cũng ghi nhận số công ty quản lý tài sản gia đình được thành lập trong năm nay tăng lên.

Một số nhà sáng lập khác đã tìm đến nhà đầu tư để huy động tiền mặt nộp thuế. Một nguồn tin của Bloombeg cho biết các nhà sáng lập của chuỗi nhà hàng lẩu Haidilao International Holding và công ty ứng dụng tuyển dụng Kanzhun đã bán tổng cộng hàng trăm triệu USD cổ phiếu để đáp ứng yêu cầu thực thi thuế mới.

Theo Bloomberg, hiện chưa rõ quy định mới sẽ giúp ngân sách Trung Quốc thu thêm bao nhiêu, một phần vì chưa có dữ liệu công khai về số thuế mà từng cá nhân phải nộp. Ngoài ra, giới siêu giàu vẫn có dư địa đàm phán để giảm số thuế cuối cùng.

Dù vậy, khó có ai được miễn hoàn toàn nghĩa vụ thuế. Quy định thuế của Trung Quốc áp dụng cả đối với những người đã có hộ chiếu nước ngoài, như các nhà sáng lập Haidilao, miễn là phần lớn thu nhập của họ đến từ Trung Quốc.

“Ai cũng bất ngờ”, bà Linda Bai, luật sư tại công ty luật Dentons Rodyk, nhận xét. Bà Bai từng tư vấn cho nhiều người siêu giàu Trung Quốc thành lập quỹ tín thác phục vụ mục đích thuế.

Theo bà Bai, nhiều khách hàng của bà ban đầu không lường trước việc Trung Quốc bắt đầu thực thi mức thuế 20% đối với thu nhập từ quỹ tín thác ở nước ngoài. Tuy nhiên, họ đã nhanh chóng chuẩn bị nộp thuế và tìm hiểu các vấn đề kỹ thuật, bao gồm những khoản chi phí nào được tính vào diện khấu trừ thuế.

Bà cho biết các khách hàng của bà nhận ra rằng cơ quan thuế có thể xác định số thuế họ phải nộp dựa trên các tài liệu công khai như hồ sơ IPO hay thông báo về các thương vụ mua lại.

“Không ai có thể tránh được chính sách thuế mới này”, bà Bai nói.