8 trụ cột chiến lược để vận hành và quản trị “nền kinh tế AI”

Chiều 28/3, Phiên họp lần thứ hai năm 2026 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 diễn ra tại Hà Nội dưới sự chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, kết nối trực tuyến với các bộ, ngành, địa phương.

Chương trình làm việc tập trung đánh giá kết quả triển khai các nhiệm vụ thời gian qua, nhận diện các điểm nghẽn cần tháo gỡ, đồng thời xác định các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới nhằm thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và Đề án 06 đi vào chiều sâu, tạo tác động thực chất đến phát triển kinh tế - xã hội.

Đại diện doanh nghiệp khoa học công nghệ duy nhất được mời trình bày, Chủ tịch CMC chia sẻ tham luận với chủ đề “Kiến tạo nền kinh tế AI thông qua làm chủ các công nghệ chiến lược”. 

AI CÓ THỂ ĐÓNG GÓP TỪ 120 ĐẾN 130 TỶ USD CHO NỀN KINH TẾ VIỆT NAM

Mở đầu phần tham luận, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC đặt vấn đề từ chính yêu cầu phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới. Theo đó, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ và tích lũy vốn đang dần chạm ngưỡng, không còn tạo ra dư địa đủ lớn để Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới. 

Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và vượt qua bẫy thu nhập trung bình đòi hỏi đất nước phải tìm được một động lực phát triển mới, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động.

Trong bối cảnh đó, AI được CMC nhìn nhận không chỉ là một công nghệ ứng dụng, mà là công nghệ nền tảng có khả năng tái cấu trúc toàn bộ hoạt động sản xuất, quản trị, cung ứng dịch vụ và tổ chức nền kinh tế. 

Từ cách tiếp cận này, CMC đề xuất khái niệm “Nền kinh tế AI” - nơi AI không còn đứng ở vai trò công cụ hỗ trợ đơn lẻ, mà trở thành hạ tầng sản xuất mới, tạo ra năng lực vận hành mới cho cả khu vực công lẫn khu vực tư.

Theo đánh giá của doanh nghiệp này, nếu được triển khai đúng hướng và đủ quyết liệt, AI có thể đóng góp từ 120 đến 130 tỷ USD cho nền kinh tế Việt Nam, tương đương khoảng 25% GDP hiện nay. Con số này không chỉ cho thấy quy mô tác động tiềm năng của AI, mà còn đặt ra yêu cầu cần sớm có một chiến lược quốc gia đủ tầm, đủ đồng bộ để biến tiềm năng đó thành động lực phát triển thực tế.

ĐỀ XUẤT KHUNG CHUYỂN ĐỔI AI QUỐC GIA TỪ GÓC NHÌN PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Trên nền tảng nhận thức đó, CMC đề xuất xây dựng Khung chuyển đổi AI Quốc gia gồm 8 trụ cột chiến lược; 12 chương trình hành động; 50 nhiệm vụ như một chiến lược phát triển kinh tế dài hạn, thay vì chỉ nhìn AI dưới góc độ công nghệ hay chuyển đổi số đơn thuần.

Theo nội dung tham luận, đây là Đề án tổng thể về chuyển đổi AI cho toàn bộ nền kinh tế, còn gọi là Chương trình AI-X, được hình thành từ quá trình nghiên cứu chuyên sâu nhiều năm của Viện Nghiên cứu ứng dụng Công nghệ CMC ATI và Trường Đại học CMC.

Điểm cốt lõi trong đề xuất của CMC là coi chuyển đổi AI không phải một hợp phần độc lập, mà là một quá trình tái cấu trúc mô hình phát triển quốc gia. Nói cách khác, thay vì đặt câu hỏi ứng dụng AI vào đâu, đề xuất của CMC đặt ra một câu hỏi rộng hơn: làm thế nào để AI trở thành nền tảng mới của tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ đó, doanh nghiệp này xây dựng khung đề xuất dựa trên 8 trụ cột chiến lược. 

Thứ nhất là hạ tầng và năng lực tính toán - nền tảng vật lý để phát triển và vận hành AI ở quy mô lớn.

Thứ hai là kinh tế dữ liệu - coi dữ liệu là tài nguyên đầu vào cốt lõi cho nền kinh tế AI.

Thứ ba là nền tảng mô hình AI quốc gia - bảo đảm năng lực phát triển các mô hình lõi phục vụ nhu cầu đặc thù của Việt Nam.

Thứ tư là ứng dụng AI trong quản trị công và quản trị doanh nghiệp - tạo ra thay đổi thực chất về hiệu quả vận hành. 

Thứ năm là ứng dụng AI thúc đẩy phát triển kinh tế ngành - đưa AI đi vào các lĩnh vực cụ thể để tạo giá trị gia tăng.

Thứ sáu là phát triển nguồn nhân lực và việc làm - chuẩn bị lực lượng lao động cho giai đoạn phát triển mới.

Thứ bảy là quản trị niềm tin và đạo đức AI - nhằm bảo đảm AI phát triển đi cùng trách nhiệm, minh bạch và an toàn.

Thứ tám là cơ chế tài chính và đầu tư - tạo nền tảng nguồn lực để triển khai chuyển đổi AI trên quy mô quốc gia.

Không dừng ở khung tư duy, CMC cho biết đề án còn được cụ thể hóa thành 12 chương trình hành động và 50 nhiệm vụ, với lộ trình triển khai rõ ràng và các mục tiêu định lượng khả thi. 

Chủ tịch CMC cho biết tập đoàn này sẵn sàng bàn giao và chuyển giao toàn bộ kết quả nghiên cứu của đề án cho Chính phủ nhằm hỗ trợ nhanh chóng hình thành khung chiến lược quốc gia về AI. Việc chủ động chuyển giao kết quả nghiên cứu cũng được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian xây dựng chiến lược, đồng thời tiết kiệm chi phí nếu phải thuê tư vấn quốc tế với kinh phí ước tính từ 3 đến 5 triệu USD.

NĂM KIẾN NGHỊ CỤ THỂ ĐỂ HIỆN THỰC HÓA CHUYỂN ĐỔI AI

Trên cơ sở đề án đã xây dựng, Chủ tịch CMC đưa ra 5 kiến nghị cụ thể.

Thứ nhất là Chính phủ xem xét phê duyệt và giao nhiệm vụ xây dựng Chiến lược quốc gia về AI với tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định AI là động lực trung tâm của tăng trưởng. Đây là kiến nghị mang tính định vị, nhằm đưa AI từ một hợp phần công nghệ trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển dài hạn của đất nước.

Thứ hai, CMC đề xuất giao cơ quan đầu mối xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết Chương trình AI-X ngay trong năm 2026, bao gồm lộ trình huy động nguồn lực, phân công trách nhiệm cho các bộ, ngành, địa phương và thiết lập cơ chế phối hợp thống nhất trong toàn hệ thống. Theo đề xuất này, AI-X cần được cụ thể hóa thành chương trình hành động có đầu việc, mốc thời gian và trách nhiệm rõ ràng.

Thứ ba, doanh nghiệp này kiến nghị thành lập Hội đồng AI Quốc gia do lãnh đạo Chính phủ đứng đầu để điều phối thống nhất công tác chuyển đổi AI trên phạm vi toàn quốc. Cơ chế điều phối này được xem là cần thiết để tránh tình trạng phát triển phân tán, cục bộ, thiếu đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể tham gia hệ sinh thái AI.

Thứ tư là đề xuất ưu tiên bố trí nguồn lực cho giai đoạn nền tảng 2026-2028, đồng thời xây dựng các cơ chế đặc thù về tài chính, đất đai và nhân lực để phát triển hạ tầng AI. Theo chủ tịch CMC, đây là giai đoạn được xem là có tính quyết định, bởi nếu không đầu tư đủ mạnh vào nền tảng ban đầu, Việt Nam sẽ khó tạo được năng lực cạnh tranh trong cuộc đua AI đang diễn ra rất nhanh trên toàn cầu.

Thứ năm, CMC kiến nghị tích hợp các chỉ số AI vào hệ thống chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030; đồng thời triển khai thí điểm tại một số địa phương trọng điểm trước khi nhân rộng. Theo đó, AI không chỉ cần được khuyến khích bằng chủ trương, mà còn phải được đo lường bằng những chỉ số cụ thể để phản ánh chất lượng phát triển, mức độ sẵn sàng và hiệu quả triển khai.

Khép lại tham luận, Chủ tịch CMC nhấn mạnh AI là cơ hội chiến lược lớn nhất của Việt Nam trong thế kỷ 21. Việc triển khai quyết liệt chiến lược chuyển đổi AI trong giai đoạn 2026-2028, theo ông, sẽ có ý nghĩa quyết định đối với vị thế của đất nước vào năm 2045.