Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 3/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 927 triệu USD, tăng hơn 5% so với tháng 3/2025. Lũy kế quý I đạt 2,64 tỷ USD, tăng gần 8% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy xuất khẩu thuỷ sản trong tháng 3/2025 vẫn tăng trưởng, nhưng mức tăng này thấp hơn đáng kể so với nhịp tăng khoảng 20% của hai tháng đầu năm, cho thấy đà tăng trưởng đang chậm lại và phụ thuộc nhiều vào một số động lực chính, thay vì phục hồi đồng đều trên toàn thị trường.

THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC GIỮ VAI TRÒ “ĐẦU TÀU” TĂNG TRƯỞNG

Trong quý I/2026, Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam, với kim ngạch đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so với cùng kỳ.

VASEP cho hay động lực tăng trưởng từ Trung Quốc trong quý I chủ yếu đến từ ba yếu tố. Trước hết là yếu tố mùa vụ gắn với nhu cầu tiêu dùng dịp Tết. Năm 2026, Tết Nguyên đán rơi vào giữa tháng 2, kéo theo nhu cầu nhập khẩu thủy sản tăng mạnh từ cuối năm trước và kéo dài sang đầu quý I. Các mặt hàng phục vụ phân khúc tiêu dùng cao cấp như tôm nguyên con, hải sản sống ghi nhận mức tăng đột biến, đặc biệt là tôm hùm.

Bên cạnh đó, sức cầu thực tại thị trường này vẫn duy trì tích cực, nhất là ở phân khúc trung - cao cấp. Dữ liệu cho thấy Trung Quốc tiếp tục gia tăng nhập khẩu tôm trong hai tháng đầu năm, với mức tăng khoảng 18%. Đáng chú ý, trong phân khúc tôm hùm sống, những thay đổi về thuế quan và nguồn cung từ Canada đã tạo ra khoảng trống thị trường, mở ra cơ hội rõ rệt cho các nhà cung cấp thay thế, trong đó có Việt Nam.

Yếu tố thứ ba là lợi thế địa lý và tính linh hoạt của chuỗi cung ứng. Nhờ vị trí gần và khả năng đáp ứng nhanh, doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng tốt các nhịp tăng ngắn hạn của thị trường, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm tiêu dùng.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng tăng trưởng mạnh trong quý I cũng mang tính thời điểm. Một phần kim ngạch tăng cao phản ánh nhu cầu tích trữ và yếu tố mùa vụ, thay vì xu hướng tăng trưởng bền vững. Điều này đặt ra yêu cầu phải phân tách rõ giữa tăng trưởng mùa vụ và tăng trưởng thực chất khi đánh giá triển vọng các tháng tiếp theo.

Sự dẫn dắt của thị trường Trung Quốc đã tác động rõ nét tới cơ cấu tăng trưởng của ngành thủy sản trong quý I. Ở nhóm tôm, tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm - mặt hàng có giá trị cao và phụ thuộc lớn vào thị trường này. Trong khi đó, tôm chân trắng - sản phẩm chủ lực tại các thị trường như Mỹ và EU lại gần như đi ngang, phản ánh sự phục hồi chưa đồng đều giữa các phân khúc.

Đối với cá tra, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, góp phần duy trì mức tăng trưởng ổn định trong bối cảnh các thị trường khác còn thận trọng.

Ở nhóm hải sản khác, các sản phẩm như cua, ghẹ, nhuyễn thể cũng được hưởng lợi từ nhu cầu tại các thị trường châu Á, trong đó Trung Quốc đóng vai trò quan trọng.

Một điểm đáng chú ý là cá rô phi đang nổi lên như một điểm sáng mới. Sau khi kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 99 triệu USD, tăng 141% so với năm trước, đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong quý I/2026 với kim ngạch ước đạt 35 triệu USD, tăng khoảng 190% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy tiềm năng mở rộng của các mặt hàng ngoài nhóm truyền thống nếu tận dụng tốt cơ hội thị trường.

CHỜ MONG QUÝ II: TĂNG TRƯỞNG “THỰC CHẤT” HƠN

Trong khi Trung Quốc tăng trưởng mạnh, các thị trường chủ lực khác vẫn chưa tạo được lực kéo đáng kể. Xuất khẩu thuỷ sản sang Mỹ trong quý I giảm hơn 10%, tiếp tục là “điểm nghẽn” lớn nhất do kết hợp cả yếu tố cầu suy yếu và các rào cản kỹ thuật, thuế quan. Tương tự, xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc cũng giảm khoảng 10%, phản ánh mức tiêu dùng chưa cải thiện đáng kể.

Tại thị trường EU, kim ngạch xuất khẩu gần như đi ngang. Điều này cho thấy nhu cầu tương đối ổn định nhưng chưa đủ mạnh để tạo tăng trưởng. Tuy nhiên, đây vẫn là thị trường có tiềm năng trong các phân khúc cá thịt trắng và các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn bền vững.

Ở chiều tích cực, các thị trường như ASEAN, Australia, Đài Loan và một số thị trường mới nổi tiếp tục duy trì tăng trưởng, góp phần đa dạng hóa đầu ra và giảm bớt phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP nhận định: Bước sang quý II/2026, Trung Quốc và Hong Kong nhiều khả năng vẫn tiếp tục là thị trường đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng được dự báo sẽ chậm lại so với quý I do yếu tố mùa vụ không còn.

Thay vào đó, tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào nhu cầu tiêu dùng thực và khả năng duy trì thị phần của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng. Các phân khúc sản phẩm đáp ứng tiêu chí “giá hợp lý - tiện lợi” có thể đóng vai trò quan trọng hơn so với nhóm sản phẩm cao cấp mang tính thời vụ.

Đối với toàn ngành, xuất khẩu trong quý II được dự báo tiếp tục duy trì tăng trưởng dương nhưng sẽ có sự phân hóa rõ rệt. Tôm và cá tra vẫn là hai trụ cột chính; Trung Quốc tiếp tục là động lực quan trọng; trong khi Mỹ và một số thị trường phát triển vẫn là yếu tố kìm hãm".

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP.

Trong bối cảnh đó, các thị trường có lợi thế về logistics, như vị trí địa lý gần và chi phí vận chuyển thuận lợi, cùng với ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), sẽ trở thành lựa chọn ưu tiên của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trong năm 2026. Để đảm bảo tăng trưởng bền vững trong thời gian tới, ngành thuỷ sản cần chủ động đa dạng hóa thị trường, cân đối lại cơ cấu sản phẩm và giảm dần sự phụ thuộc vào các yếu tố mang tính mùa vụ.