Theo đánh giá từ các bộ, ngành và tổ chức quốc tế, xuất khẩu của Việt Nam năm 2026 được dự báo có nhiều yếu tố thuận lợi để bứt phá về kim ngạch nhờ các lợi thế trong nước và bối cảnh quốc tế. Đó là sự cộng hưởng từ các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, như Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ailen (UKVFTA) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP); vị thế “mắt xích” trọng yếu của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghệ cao; năng lực xuất khẩu nông sản “lên ngôi” nhờ chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “sản xuất” sang “kinh tế nông nghiệp”; hạ tầng logistics và chuyển đổi số quốc gia.

Nhìn lại năm 2025, trong bối cảnh kinh tế và thương mại toàn cầu tiếp tục đối mặt với nhiều biến động phức tạp, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn bứt phá mạnh mẽ. Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2025 đạt mức kỷ lục 475,04 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước (năm 2024 đạt 405,53 tỷ USD). Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế có độ mở lớn và sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong cơ cấu xuất khẩu chính là sự đóng góp ổn định và áp đảo của nhóm hàng công nghiệp chế biến, khi chiếm tới 88,7% tổng kim ngạch, tương đương 421,47 tỷ USD. Việc duy trì được tỷ trọng lớn ở nhóm hàng có hàm lượng giá trị gia tăng cao cho thấy sự chuyển dịch đúng đắn trong cơ cấu công nghiệp.

Đặc biệt, năm 2025 ghi nhận sự phát triển vượt bậc của xuất khẩu dịch vụ, tạo ra thế “chân kiềng” vững chắc hỗ trợ cho xuất khẩu hàng hóa. Kim ngạch xuất khẩu dịch vụ năm 2025 ước đạt 30,31 tỷ USD, tăng 18,9% so với năm trước. Trong đó, dịch vụ du lịch đạt 15,22 tỷ USD (chiếm 50,2% tổng kim ngạch dịch vụ, tăng 24,4%) và dịch vụ vận tải đạt 8,8 tỷ USD (chiếm 29%, tăng 23,6%). Sự phục hồi và tăng trưởng của các ngành dịch vụ này không chỉ đóng góp vào tổng kim ngạch, mà còn giúp tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả cho các hoạt động thương mại hàng hóa.

Trong kết quả chung của năm 2025, không thể không nhắc tới vai trò “trụ đỡ” của ngành nông nghiệp, khi xuất khẩu của nhóm hàng nông, lâm, thủy sản đã đạt kỷ lục 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với 2024, khẳng định vị thế là “căn bếp của thế giới”. Đây là kết quả của việc định hướng chiến lược phát triển, chuyển từ tư duy sản xuất số lượng sang tạo giá trị gia tăng.

Từ kết quả ấn tượng và nền tảng vững chắc của năm 2025, bước sang năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ vào sự phục hồi rõ nét của các nền kinh tế lớn là đối tác thương mại hàng đầu như Hoa Kỳ, EU và Trung Quốc. Bên cạnh đó, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn đang diễn ra với tốc độ nhanh, trong đó Việt Nam tiếp tục được lựa chọn là điểm đến chiến lược trong chiến dịch “Trung Quốc +1”.

Sự bùng nổ của kinh tế số và thương mại điện tử xuyên biên giới cũng mở ra những ngách thị trường mới cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam. Việc tận dụng các nền tảng số để tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng toàn cầu sẽ giúp giảm bớt các khâu trung gian, từ đó nâng cao biên lợi nhuận và xây dựng thương hiệu hàng hóa Việt Nam bền vững hơn trong năm 2026.

Một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 chính là việc khai thác sâu hơn lợi thế từ các FTA thế hệ mới như  CPTPP, EVFTA, UKVFTA và đặc biệt là với RCEP. Việc tham gia vào các chuỗi giá trị trong khu vực này sẽ giúp Việt Nam tối ưu hóa nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ các nước nội khối để sản xuất hàng xuất khẩu, từ đó giải quyết bài toán quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản hay Australia.

Trong năm 2026, việc các dòng thuế tiếp tục được cắt giảm theo lộ trình của các FTA cũng sẽ giúp hàng hóa Việt Nam có lợi thế cạnh tranh về giá so với các đối thủ chưa có thỏa thuận thương mại với các thị trường lớn. Không chỉ dừng lại ở các mặt hàng công nghiệp, các mặt hàng nông, lâm, thủy sản cũng sẽ có cơ hội bứt phá nếu tận dụng tốt các cam kết về kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn chất lượng trong FTA.

Trên cơ sở phân tích, nhận định bối cảnh trong nước và thế giới, Bộ Công Thương đặt ra mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 tăng trên 8% (tương đương tăng thêm 38 tỷ USD); cán cân thương mại tiếp tục có xuất siêu ở mức trên 23 tỷ USD, tăng 15% so với năm 2025.

Đánh giá về triển vọng xuất khẩu của Việt Nam, Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cùng chung nhận định: sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ của năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026 dự kiến sẽ duy trì đà tăng trưởng ổn định nhờ khả năng thích ứng tốt với các tiêu chuẩn xanh và sự dịch chuyển mạnh mẽ sang các mặt hàng công nghệ cao như bán dẫn, linh kiện điện tử.

Đặc biệt, việc các dòng vốn FDI chất lượng cao bắt đầu đi vào sản xuất đại trà giúp Việt Nam khẳng định vị thế là “công xưởng công nghệ” mới và một mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc độ các ngân hàng thương mại quốc tế, HSBC và Standard Chartered cũng nhìn nhận Việt Nam đang bước vào chu kỳ xuất khẩu mới dựa trên sự đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA. Đặc biệt, năm 2026 sẽ chứng kiến sự bùng nổ của xuất khẩu nông sản chất lượng cao nhờ việc áp dụng thành công các tiêu chuẩn canh tác bền vững. Sự kết hợp giữa công nghiệp hiện đại và nông nghiệp thông minh, bền vững được xem là “đôi cánh” giúp xuất khẩu Việt Nam bay cao trong năm 2026.

Mặc dù triển vọng rất rộng mở, nhưng hoạt động xuất khẩu của Việt Nam năm 2026 cũng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Thách thức lớn nhất đến từ việc các thị trường nhập khẩu ngày càng thắt chặt các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Các quy định như Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay những yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc chống phá rừng sẽ không còn là dự báo, mà trở thành những rào cản trực tiếp đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Thêm vào đó, chi phí logistics và vận tải biển vẫn là một ẩn số khó lường do ảnh hưởng từ các xung đột địa chính trị trên thế giới. Việc này có thể làm ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh về giá và gây gián đoạn chuỗi cung ứng cục bộ.

Một vấn đề nội tại khác cần được quan tâm là sự sụt giảm kim ngạch xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước trong năm 2025 (giảm 6,1%). Nếu không có những chính sách hỗ trợ kịp thời để nâng cao năng lực sản xuất và kết nối doanh nghiệp nội địa với chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI, khoảng cách giữa hai khu vực này sẽ ngày càng nới rộng, khiến nền kinh tế thiếu đi sự tự chủ.

Để hiện thực hóa những cơ hội và vượt qua thách thức trong năm 2026, các chuyên gia trong lĩnh vực xuất khẩu nhấn mạnh: cần một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Theo đó, Chính phủ và các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác dự báo thị trường, cung cấp thông tin kịp thời về các thay đổi trong chính sách thương mại của các nước để doanh nghiệp có phương án ứng phó phù hợp. Việc hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi số và chuyển đổi xanh phải được xem là ưu tiên hàng đầu, thông qua các gói tín dụng ưu đãi và tư vấn kỹ thuật.

Đối với các doanh nghiệp, cần tập trung nâng cao hàm lượng công nghệ trong sản phẩm, thay đổi tư duy sản xuất từ “gia công” sang “sáng tạo” và phát triển bền vững. Việc xây dựng thương hiệu riêng cho hàng hóa Việt Nam thay vì chỉ xuất khẩu thô hoặc dưới nhãn mác nước ngoài sẽ là “chìa khóa” để gia tăng giá trị kim ngạch một cách thực chất.

Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất hiện đại và yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 là tiếp tục hoàn thiện việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật liên quan gồm 4 nghị định (Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương; Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa; Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng lưu thông trong nước; Nghị định về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo thay thế Nghị định số 107/2018/NĐ-CP; Nghị định số 01/2025/NĐ-CP) và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định việc nhập khẩu, tạm nhập khẩu xe ô tô theo hình thức quà biếu, quà tặng, tài sản di chuyển.

Nhằm thúc đẩy sản xuất và phát triển thị trường, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tham mưu các giải pháp tăng trưởng bền vững, chú trọng tháo gỡ rào cản cho ngành thép và dệt may tại các thị trường Mexico, EU và EAEU (Liên minh Kinh tế Á-Âu). Bên cạnh đó, công tác phối hợp liên ngành được đẩy mạnh để mở cửa thị trường nông sản, đặc biệt là thúc đẩy ký kết các Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch với Trung Quốc. Đồng thời, tích cực đàm phán các FTA mới, nâng cấp các hiệp định hiện có và thúc đẩy hiệp định thương mại đối ứng công bằng, cân bằng với Hoa Kỳ.

Sự kết hợp chặt chẽ giữa nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ cơ chế chính sách và việc khai thác hiệu quả các FTA sẽ tạo nên một lực đẩy mạnh mẽ, giúp xuất khẩu Việt Nam không chỉ đạt được những con số kỷ lục mới, mà còn phát triển theo hướng chất lượng, ổn định và bền vững trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8-2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html