Bùn thải lẫn thải thạch cao từ nhà máy thủy luyện được đổ thành đống trực tiếp ra môi trường, tại các vị trí quanh mỏ Yên Phú, không được che chắn để ngăn phát tán ra môi trường...

Trong vụ án Công ty Thái Dương khai thác trái phép đất hiếm tại mỏ Yên Phù (tỉnh Yên Bái), Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đề nghị truy tố ông Đoàn Văn Huấn, Chủ tịch Công ty Thái Dương, và 26 bị can về nhiều tội danh.

Theo kết luận điều tra, từ năm 2019 - 2023, ông Đoàn Văn Huấn đã tổ chức khai thác trái phép quặng đất hiếm và quặng sắt tại mỏ đất hiếm Yên Phú, với tổng trị giá hơn 864 tỷ đồng.

Trong số đó đã bán trái phép hơn 10 triệu kg tinh quặng đất hiếm (hàm lượng TREO 18-20%) và hơn 280 triệu kg tinh quặng sắt (là sản phẩm phụ, được thu hồi trong quá trình khai thác, chế biến quặng đất hiếm), thu lợi bất chính số tiền hơn 736 tỷ đồng.

Ngoài việc khai thác trái phép đất hiếm, ông Huấn còn không thực hiện đúng các quy định về bảo vệ môi trường.

Cụ thể, tại mỏ đất hiếm Yên Phú, ông Huấn xây dựng và vận hành 2 hệ thống nhà xưởng. Thứ nhất là hệ thống nhà xưởng nghiền, tuyển quặng đất hiếm do Nguyễn Văn Lai, Phó giám đốc xưởng điều hành, vận hành, quá trình vận hành thải ra bùn thải quặng đuôi).

Thứ hai là hệ thống xưởng thủy luyện đất hiếm do Lê Văn Cẩn quản đốc xưởng điều hành, vận hành, quá trình vận hành thải ra bùn thải lẫn thải thạch cao. Cả 2 loại chất thải này đều là chất thải rắn thông thường được sinh ra từ hoạt động sản xuất công nghiệp.

Theo quy định tại giấy phép thì Công ty Thái Dương phải thực hiện đầy đủ nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường và thực hiện đúng các quy định về bảo vệ môi trường.

Trong đó, đối với nhà máy nghiền tuyển, công ty phải xây dựng hồ chứa bùn thải quặng đuôi và 3 hồ lắng; đối với nhà máy thủy luyện công ty phải xây dựng hồ chứa bùn thải lẫn thải thạch cao. Tuy nhiên, cơ quan điều tra xác định ông Huấn xây dựng hệ thống hồ chứa bùn thải quặng đuôi không đúng quy định và không xây dựng hồ chứa bùn thải lẫn thải thạch cao.

Nước thải từ hồ chứa bùn thải quặng đuôi thải ra 2 hồ lắng đều có hoạt độ phóng xạ vượt ngưỡng an toàn cho phép. Bùn thải lẫn thải thạch cao từ nhà máy thủy luyện được đổ thành đống trực tiếp ra môi trường, tại các vị trí quanh mỏ Yên Phú, không được che chắn để ngăn phát tán ra môi trường.

Ngày 22/6/2021, Đoàn kiểm tra của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái đã kiểm tra các công trình xử lý chất thải và kết luận “các công trình bảo vệ môi trường… chưa đủ điều kiện để công ty đưa dự án vào vận hành thử nghiệm”. Đoàn Kiểm tra yêu cầu khắc phục các tồn tại nhưng công ty không thực hiện.

Đến nay, Công ty Thái Dương chưa được xác nhận hoàn thành các công trình bảo vệ môi trường, chưa được cấp phép môi trường, đồng nghĩa với việc chưa được xả thải ra môi trường.

Theo kết luận điều tra, ông Đoàn Văn Huấn vẫn chỉ đạo cấp dưới bơm xả 348.770 tấn bùn thải quặng đuôi ra khu vực hồ chứa, đổ 2.425 tấn thải thạch cao lẫn bùn ra các khu vực không được phép xả thải. Hành vi này của Đoàn Văn Huấn, Nguyễn Văn Lai, Lê Văn Cẩn vi phạm nghiêm trọng quy định về bảo vệ môi trường và xả thải và bị đề nghị truy tố về tội Gây ô nhiễm môi trường.

Kết quả giám định của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy toàn bộ các mẫu chất thải tại mỏ đất hiếm Yên Phú đều có phóng xạ nhưng hàm lượng ở mức thấp và được xếp vào nhóm chất thải loại C, quản lý như chất thải không phóng xạ.

Kết quả giám định của Bộ Tài nguyên và Môi trườn cho thấy các mẫu chất thải rắn, khí thải, nước thải liên quan là chất thải rắn thông thường.

Kết quả điều tra thu thập tại Sở Tài nguyên và Môi trường cho thấy, sau khi kiểm tra và phát hiện vi phạm của Công ty Thái Dương, Sở không thanh tra, kiểm tra đối với mỏ Yên Phú, do trong thời kỳ dịch bệnh Covid-19, Chính phủ có nghị quyết về việc tạm dừng, giãn, hoãn các cuộc thanh tra, kiểm tra để hỗ trợ doanh nghiệp.