Trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tháo gỡ khó khăn tại các dự án đầu tư là một trong những yêu cầu đặt ra để khơi thông nguồn lực và đẩy nhanh tiến độ triển khai. Trong bối cảnh hiện nay, công tác này không thể giải quyết đơn giản bằng cách áp dụng quy định mới, mà đòi hỏi cần có cơ chế đặc thù...

Căn cứ từ thực tiễn, nhiều chuyên gia đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng tăng dư địa xử lý cho địa phương nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương. Cụ thể: nghiên cứu phân định rõ sai phạm mang tính vụ lợi với vi phạm chủ yếu về trình tự, thủ tục; xem xét trao thêm thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh xử lý dự án đáp ứng điều kiện về quy hoạch, không gây thất thoát ngân sách và bảo đảm lợi ích công...

ÁCH TẮC TỪ QUY ĐỊNH CŨ VÀ ĐÒI HỎI VỀ CƠ CHẾ ĐẶC THÙ 

Phát biểu tại Hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn – Khơi thông nguồn lực – Thúc đẩy tăng trưởng”, Luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, cho biết: Hiện nay, nhiều dự án đầu tư có sử dụng đất đang vướng mắc do triển khai theo quy định pháp luật cũ. Khi chính sách thay đổi, những tồn tại phát sinh trong quá trình thực hiện cũng không thể giải quyết đơn giản bằng cách áp dụng quy định mới, mà đòi hỏi cần có cơ chế đặc thù.

Theo đó, đối với dự án thiếu đất ở, Nghị quyết 171 của Quốc hội và Nghị định 75 của Chính phủ đã mở ra cơ chế thí điểm, cho phép một số dự án được triển khai sau khi đáp ứng điều kiện và được HĐND cấp tỉnh thông qua. Riêng Hà Nội, qua hai đợt thí điểm có 298 dự án với tổng diện tích 1.530ha. Đây là kết quả tích cực trong việc tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, tạo điều kiện đưa dự án trở lại triển khai.

Đáng chú ý, với dự án có vi phạm hoặc tồn tại pháp lý, Nghị quyết 170/2024 và Nghị quyết 29/2026 cũng tạo thêm cơ sở xử lý. Theo số liệu công bố, cả nước ghi nhận khoảng 4.619 dự án gặp khó khăn, vướng mắc, với tổng vốn khoảng 3,9 triệu tỷ đồng. Tại địa phương, kết quả tháo gỡ bước đầu khá tích cực, như Hải Phòng xử lý 239/249 dự án vướng mắc, TP.Huế xử lý 161/171 dự án...

Dù vậy, quá trình thực hiện vẫn gặp khó do một số dự án có thể đồng thời vướng mắc nhiều vấn đề liên quan đến quy hoạch, thủ tục đầu tư, giao đất, thiết kế và xây dựng. Song, cơ chế hiện hành chưa bao quát đầy đủ mọi tình huống, Hơn nữa, yêu cầu không hợp thức hóa sai phạm khiến cơ quan địa phương càng thận trọng khi xử lý.

Đối với dự án BT, việc thay đổi chính sách qua nhiều giai đoạn dẫn đến tình trạng nhiều dự án phải dừng triển khai. Ngoài ra, chênh lệch giữa giá trị quỹ đất thanh toán tại thời điểm bàn giao và giá trị hợp đồng BT đã ký cũng tạo ra vướng mắc. Nghị quyết 16 của Chính phủ bước đầu đưa ra cơ chế tháo gỡ nhưng cần làm rõ cách xử lý trường hợp có nhiều nguyên nhân và trách nhiệm đan xen.

Ở góc độ vĩ mô, xử lý dự án tồn đọng thực chất là đánh thức dòng vốn bị kẹt và biến nguồn lực này thành động lực tăng trưởng cho nền kinh tế. Phân tích vấn đề trên, Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực nhận định hiện nay, Chính phủ cùng các bộ, ngành và địa phương đã phân loại theo nhóm dự án vướng mắc về pháp lý, quy hoạch và đất đai để xây phương án xử lý. Thực tế, qua số liệu công bố, hàng loạt dự án đã được tháo gỡ hoặc có phương án xử lý, từ đó khơi thông một lượng lớn vốn đầu tư quay trở lại thị trường. Nếu trong giai đoạn tới, các dự án tiếp tục được gỡ vướng và mỗi năm có thể bổ sung dòng vốn vào nền kinh tế sẽ tạo ra những tác động tích cực.

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, tiến tới trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu, nền kinh tế không chỉ cần gia tăng đầu tư, tín dụng, mà cần tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực.

TĂNG QUYỀN CHỦ ĐỘNG, GẮN VỚI SIẾT CHẶT KỶ CƯƠNG 

Căn cứ từ thực tiễn, Luật sư Phạm Thanh Tuấn đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng tăng dư địa xử lý cho địa phương nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương. Cụ thể, nghiên cứu phân định rõ sai phạm mang tính vụ lợi với vi phạm chủ yếu về trình tự, thủ tục. Xem xét trao thêm thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh xử lý dự án đáp ứng điều kiện về quy hoạch, không gây thất thoát ngân sách và bảo đảm lợi ích công.

Đối với dự án BT, luật sư kiến nghị mở rộng phạm vi tháo gỡ trong trường hợp trách nhiệm vi phạm thuộc cả cơ quan nhà nước và nhà đầu tư, nếu sai phạm của nhà đầu tư không liên quan đến tham nhũng, gây thất thoát ngân sách và chủ yếu mang tính thủ tục. Mặt khác, xử lý trách nhiệm cá nhân song song với quá trình tháo gỡ và thanh toán hợp đồng BT, thay vì bắt buộc hoàn tất xử lý trách nhiệm trước khi thanh toán. “Cách tiếp cận này vừa bảo đảm trách nhiệm của cá nhân vi phạm, vừa hạn chế tâm lý e ngại trong quá trình thực thi chính sách, giúp đẩy nhanh việc khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế”, ông Tuấn cho biết.

Liên quan đến hơn 4.000 dự án bất động sản tồn đọng, theo vị chuyên gia, cần phân loại đúng vướng mắc, ban hành đúng chính sách và triển khai quyết liệt tại địa phương. Cụ thể, địa phương phải xác định từng dự án vướng ở đâu, nguyên nhân là gì. Trên cơ sở đó, Trung ương, Quốc hội và Chính phủ mới đề ra cơ chế phù hợp xử lý từng nhóm vấn đề. Khi chính sách ban hành, địa phương cũng cần chủ động triển khai đồng bộ, tránh tình trạng quá trình tháo gỡ tiếp tục kéo dài.

Về phía ngân hàng, vai trò chính là cung cấp vốn cho dự án. Tuy nhiên, muốn ngân hàng tài trợ thì dự án phải đủ điều kiện pháp lý để tiếp tục triển khai. Vì vậy, yếu tố quyết định vẫn là sự chủ động, quyết liệt của chính quyền địa phương trong xử lý vướng mắc.

Chia sẻ thêm về dự án BT, ông Tuấn cho biết một trong những vướng mắc lớn là cơ chế xác định giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư. Theo nguyên tắc, giá trị quỹ đất đối ứng phải tương đương giá trị công trình BT, nhưng từ thời điểm ký hợp đồng đến khi thanh toán, giá đất có thể tăng trong khi giá trị công trình không thay đổi tương ứng. Điều này dẫn đến sự chênh lệch giữa hai giá trị và gây khó khăn cho doanh nghiệp. Đây là vướng mắc xuất phát từ yếu tố khách quan nên cần cơ chế tài chính phù hợp giúp xử lý các dự án BT đang đình trệ, đồng thời tạo sự ổn định cho dự án triển khai trong thời gian tới.