Kinh tế tầm thấp mặc dù đang được xem là lĩnh vực tiềm năng mở ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng không gian kinh tế, tuy nhiên đây cũng là lĩnh vực liên quan đến nhiều quy định khác nhau như Luật phòng không nhân dân, Luật Hàng không dân dụng…

Việc chưa có quy định quản lý thống nhất và liên quan đến nhiều lĩnh vực khiến không ít doanh nghiệp sản xuất thiết bị bay không người lái (UAV) nội địa mất nhiều thời gian để xử lý thủ tục và khó xác định các điều kiện cần tuân thủ, đáp ứng để được nghiên cứu, sản xuất và thử nghiệm thiết bị. 

Khoản 3 Điều 14 Luật Hàng không dân dụng quy định tàu bay chỉ được phép khai thác khi có Giấy chứng nhận đủ điều kiện bay. Tuy nhiên, để được cấp giấy chứng nhận này, doanh nghiệp lại phải thực hiện các chuyến bay thử nghiệm để đánh giá kỹ thuật và an toàn.

Vậy liệu quy định này có đang tạo ra một "vòng luẩn quẩn" đối với các doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất tàu bay? 

“CON GÀ - QUẢ TRỨNG”

Trả lời vấn đề này tại Đối thoại Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam, ông Tạ Ngọc Thanh, Giám đốc Công ty HTI UAS, thuộc HTI Group, một trong những doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực kinh tế tầm thấp - phát triển UAV khá sớm tại Việt Nam, bày tỏ các quy định hiện hành đang khiến doanh nghiệp gặp không ít vướng mắc trong quá trình nghiên cứu và sản xuất UAV. 

Muốn được cấp phép nghiên cứu, sản xuất, chế tạo UAV, doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn và yêu cầu. Dĩ nhiên, để hoàn thiện hồ sơ, doanh nghiệp phải tiến hành kiểm thử và bay thử. Tuy nhiên, muốn bay thử thì phải có giấy phép.

Nhưng một mẫu UAV đang trong quá trình nghiên cứu, chưa hoàn thiện hồ sơ thì lấy cơ sở nào để được cấp phép bay thử? 

“Đây là vòng luẩn quẩn mà doanh nghiệp đang gặp phải. Vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở việc chính sách đã có hay chưa, mà quan trọng hơn là chính sách được thực thi như thế nào”, ông Thanh nói. 

HTI hiện đã đầu tư nhà máy để sản xuất UAV. Nhưng để nhà máy hoạt động đúng tiêu chuẩn, doanh nghiệp phải xác định sản xuất loại UAV nào, thiết bị đó đăng ký ra sao, tiêu chuẩn kỹ thuật thế nào, thử nghiệm ở đâu và cơ quan nào xác nhận.

Trong khi đó, ngay cả hoạt động nghiên cứu, chế tạo một mẫu UAV cũng phải được cấp phép. Nhưng nếu chưa được phép nghiên cứu thì doanh nghiệp lấy đâu ra sản phẩm để hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng các tiêu chuẩn để được cấp phép sản xuất. 

Khi doanh nghiệp đi làm hồ sơ, cũng rất dễ rơi vào tình trạng hồ sơ vướng từ cơ quan này sang cơ quan khác. Chẳng hạn, liên quan đến tần số, doanh nghiệp hỏi cơ quan quản lý tần số thì được trả lời là tần số đó chưa được phân bổ.

“Chưa được phân bổ” không có nghĩa là bị cấm, nhưng khi sang một cơ quan khác để xin phép thì lại có thể bị đánh giá chưa đủ điều kiện hoặc không được phép.

Từ thực tế vướng mắc mà các doanh nghiệp đang gặp phải, ngoài việc xây dựng chính sách, các chuyên gia tại Đối thoại đồng tình cho rằng rất cần sự hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan quản lý để doanh nghiệp biết chính xác phải thực hiện theo quy trình nào, đáp ứng những tiêu chuẩn nào và cơ quan nào chịu trách nhiệm ở từng khâu.

Việc sớm có tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng đối với UAV sản xuất trong nước, cũng như xác định cơ quan chịu trách nhiệm cấp phép thiết bị đủ điều kiện bay, sẽ giúp doanh nghiệp nội địa yên tâm đầu tư, mạnh dạn nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm và tiến tới thương mại hóa sản phẩm.

NHÌN THẤY KHÓ KHĂN CỦA DOANH NGHIỆP TỪ PHÍA CƠ QUAN QUẢN LÝ 

Lắng nghe những trăn trở trực tiếp từ phía doanh nghiệp tại Đối thoại, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cũng thẳng thắn cho hay điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là chưa hình thành được một kiến trúc quản trị thống nhất đối với kinh tế không gian tầm thấp, lĩnh vực còn rất mới và có tính liên ngành cao giữa quốc phòng, an ninh, khoa học và công nghệ, hàng không,...

“Nếu mỗi cơ quan quản lý một khâu, còn doanh nghiệp phải tự kết nối và đáp ứng yêu cầu của từng cơ quan, chi phí tuân thủ sẽ rất lớn. Điều này khiến doanh nghiệp khó mở rộng quy mô và thị trường cũng khó phát triển”, ông Thuật bày tỏ nhìn nhận. 

Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết trong quá trình xây dựng hành lang thể chế, cơ quan quản lý cũng đã nhận thấy bất cập: các thiết bị bay do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất đang phải chịu yêu cầu quản lý tương đối chặt, trong khi với thiết bị nhập khẩu, chỉ cần đáp ứng các yêu cầu và có giấy phép bay là có thể đưa vào khai thác.

Do kinh tế tầm thấp là lĩnh vực có tính liên ngành, nên việc xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý hiện là công việc chung của nhiều bộ, ngành.

Riêng Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Thuật cho biết Bộ đã nghiên cứu, đề xuất một mô hình quản lý thiết bị bay theo hai luồng.

Luồng thứ nhất là đối với các thiết bị đã thương mại hóa. Những thiết bị này phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định của pháp luật trước khi đưa vào khai thác.

Luồng thứ hai là đối với các thiết bị đang trong quá trình thử nghiệm. Với nhóm này, cơ chế quản lý được đề xuất theo hướng linh hoạt hơn so với thiết bị đã thương mại hóa, tạo điều kiện để các doanh nghiệp UAV Việt Nam có không gian thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm.

Thông qua quá trình thử nghiệm thực tế, doanh nghiệp có thể tiếp tục cải tiến công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

Về hệ thống quản lý giao thông thiết bị bay không người lái (UTM), hiện Chính phủ đã giao Bộ Quốc phòng xây dựng hệ thống UTM và dự kiến triển khai thử nghiệm. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang phối hợp với Bộ Quốc phòng trong các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm liên quan.

Để theo dõi đầy đủ nội dung Đối thoại Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam, trân trọng mời quý độc giả xem tại: