Trung Quốc hiện đứng thứ hai thế giới về tổng chi cho R&D, chỉ sau Mỹ. Mức chi của nước này hiện cao gấp 3,4 lần Đức và 3,5 lần Nhật Bản...

Theo số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố hôm thứ Sáu tuần trước, tổng chi cho nghiên cứu và phát triển thực nghiệm của nước này đã vượt 3.900 tỷ nhân dân tệ (khoảng 583 tỷ USD) trong năm 2025, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định, tăng 8,2% so với năm trước.

Tờ Tân Hoa xã cho biết trong 5 năm tính đến năm 2025, chi tiêu cho R&D của Trung Quốc tăng bình quân 10% mỗi năm. Với quy mô đầu tư ngày càng lớn, Trung Quốc hiện đứng thứ hai thế giới về tổng chi cho nghiên cứu và phát triển, chỉ sau Mỹ. Mức chi của nước này cao gấp 3,4 lần Đức và 3,5 lần Nhật Bản.

South China Morning Post trong bài báo nhận định Trung Quốc đang tăng mạnh đầu tư cho nghiên cứu cơ bản và giáo dục đại học, trong bối cảnh Mỹ thu hẹp đáng kể nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho các lĩnh vực nghiên cứu.

Trong ba nhóm hoạt động R&D, nghiên cứu cơ bản ghi nhận tốc độ tăng cao nhất, tăng 13,3% so với năm trước, vượt mức tăng của nghiên cứu ứng dụng và phát triển thực nghiệm.

Tuy nhiên, tổng kinh phí dành cho nghiên cứu cơ bản nước này chỉ đạt 283,46 tỷ nhân dân tệ, chiếm hơn 7% tổng chi cho R&D.

Trong khi đó, chi cho nghiên cứu và phát triển tại các trường đại học Trung Quốc đạt 340,7 tỷ nhân dân tệ, tăng 11% so với năm 2024. 

Trái ngược với xu hướng gia tăng tài trợ của Trung Quốc, một bài viết của Trường Kinh doanh Harvard hồi đầu tháng này cho biết, vào đầu năm 2025, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đóng băng hoặc chấm dứt các khoản tài trợ trị giá khoảng 3 tỷ USD của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), ảnh hưởng đến khoảng 3.800 dự án nghiên cứu.

Dự thảo ngân sách năm 2026 của Mỹ cũng đề xuất giảm 39% ngân sách của NIH và cắt 55% kinh phí dành cho Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF). Trước những thay đổi này, nhiều trường đại học tại Mỹ đã thông báo cắt giảm chương trình đào tạo tiến sĩ, trong khi một số cơ sở phải sa thải nhân viên.

Ngược lại, tại Trung Quốc, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ nước này Âm Hòa Quân tháng trước nhấn mạnh việc tăng cường nghiên cứu cơ bản là yêu cầu quan trọng để tạo ra những đột phá công nghệ, củng cố an ninh quốc gia và đáp ứng các mục tiêu chiến lược của đất nước.

Theo ông Âm Hòa Quân, Bắc Kinh sẽ đẩy mạnh tháo gỡ những điểm nghẽn trong các lĩnh vực then chốt như bán dẫn, máy móc công nghiệp và thiết bị công nghệ cao.

Trung Quốc cũng sẽ tăng hỗ trợ nghiên cứu các công nghệ mới nổi, gồm AI, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và giao diện não - máy tính, nhằm tạo lợi thế cạnh tranh trong những lĩnh vực được đánh giá có ý nghĩa chiến lược.

Xét theo tỷ lệ đầu tư so với quy mô nền kinh tế, chi cho R&D của Trung Quốc tương đương 2,8% GDP trong năm 2025, tiếp tục xu hướng tăng trong những năm gần đây. Trung Quốc đứng thứ 12 thế giới về chỉ số này và lần đầu tiên vượt mức bình quân của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Khu vực doanh nghiệp là nguồn đầu tư chủ lực cho nghiên cứu và phát triển tại Trung Quốc. Năm 2025, chi tiêu R&D của các doanh nghiệp lần đầu tiên vượt 3.000 tỷ nhân dân tệ, chiếm hơn 77% tổng mức đầu tư của cả nước. Phần còn lại đến từ các viện nghiên cứu thuộc chính phủ, trường đại học và các tổ chức khác.

Nguồn vốn nghiên cứu và phát triển tập trung chủ yếu tại các tỉnh ven biển phát triển và những thành phố lớn. Các tỉnh Quảng Đông, Giang Tô, Chiết Giang và Sơn Đông, cùng với Thượng Hải và Bắc Kinh, đều ghi nhận mức đầu tư cho R&D vượt 200 tỷ nhân dân tệ.

Trước đó, tại kỳ họp thường niên của cơ quan lập pháp Trung Quốc hồi tháng 3, chính phủ nước này đã quyết định tăng ngân sách dành cho khoa học thêm 10% so với năm trước.

Đây là mức tăng cao nhất trong số các lĩnh vực chi tiêu lớn của chính phủ, vượt mức tăng ngân sách dành cho quốc phòng, ngoại giao, an ninh công cộng và giáo dục.