Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, thông điệp của Ngày Khí tượng Thế giới năm 2026 nhấn mạnh vai trò quan trọng của quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm trong giảm mức độ thiệt hại về kinh tế, bảo vệ tính mạng, sinh kế và khả năng chống chịu của cộng đồng...

Ngày 16/3, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết nhân Ngày Khí tượng Thế giới năm 2026, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres gửi thông điệp tới cộng đồng quốc tế, trong đó cảnh báo “tình trạng hỗn loạn khí hậu đang viết lại các quy luật thời tiết, với những đợt nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài hơn, mực nước biển dâng cao cùng các thảm họa cực đoan diễn ra ngày càng thường xuyên hơn”.

Theo nhận định của các chuyên gia khí hậu, rủi ro đang gia tăng khi nhiệt độ tăng cao làm gia tăng các đợt nắng nóng, mưa cực đoan và xoáy thuận nhiệt đới tăng cường nhanh.

Thống kê cho thấy, các hiểm họa liên quan đến thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại kinh tế được ghi nhận lên tới 4,3 nghìn tỷ USD trong giai đoạn từ năm 1970 đến 2021, đồng thời cướp đi gần 2 triệu sinh mạng.

Báo cáo tình trạng khí hậu toàn cầu của Tổ chức Khí tượng Thế giới chỉ rõ, năm 2025 là một trong ba năm nóng nhất từng được ghi nhận trên thế giới. Nồng độ khí nhà kính ở mức kỷ lục sẽ tiếp tục dẫn tới nhiệt độ cao hơn trong nhiều năm tới. 

Với chủ đề “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai”, Ngày Khí tượng Thế giới năm nay được xem như lời kêu gọi hành động đối với cộng đồng quốc tế. Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi các chính phủ, các ngân hàng phát triển và khu vực tư nhân tăng cường đầu tư cho hệ thống quan trắc toàn cầu - từ các trạm quan trắc bề mặt đến hệ thống vệ tinh - đồng thời bảo đảm việc chia sẻ dữ liệu một cách công khai và công bằng.

Bên cạnh đó, Liên hợp quốc cũng kêu gọi đẩy nhanh sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả”, với mục tiêu đến năm 2027 mọi người dân trên thế giới đều được bảo vệ bởi các hệ thống cảnh báo sớm trước thiên tai.

Trong thông điệp của mình, ông António Guterres cũng nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của khoa học khí tượng với những dữ liệu chính xác và tin cậy chính là “tuyến phòng thủ đầu tiên” giúp nhân loại ứng phó với những rủi ro từ thời tiết và khí hậu.

Hệ thống quan trắc toàn cầu do Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cùng các cơ quan khí tượng quốc gia xây dựng đã tạo nên một mạng lưới dữ liệu rộng khắp toàn cầu, bao gồm các trạm quan trắc trên đất liền, đại dương, khí quyển và cả ngoài không gian. Từ những dữ liệu đo đạc, thu thập được, các nhà khoa học chuyển đổi thành dự báo và các cảnh báo sớm nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Theo Ngân hàng Thế giới, việc bảo đảm mọi người đều được tiếp cận các dịch vụ cảnh báo sớm có thể ngăn chặn thiệt hại tài sản ít nhất 13 tỷ USD và tổn thất về phúc lợi khoảng 22 tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, chỉ cần cảnh báo sớm 24 giờ cũng có thể giảm tới 30% thiệt hại do bão hoặc nắng nóng...

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc đầu tư vào hệ thống quan trắc khí tượng không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản mà còn mang lại nhiều lợi ích cho hòa bình, an ninh, khả năng chống chịu, phục hồi và và phát triển bền vững.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc cảnh báo sớm không phải là điều xa xỉ mà là một nhu cầu thiết yếu, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Kết quả nghiên cứu của Trung tâm Dự báo thời tiết hạn vừa Châu Âu chỉ rõ: việc thu hẹp khoảng cách dữ liệu thời tiết và khí hậu thiết yếu có thể giảm sai số dự báo thời tiết tới 30% tại châu Phi và 20% tại khu vực Thái Bình Dương.

 Còn theo Ngân hàng Thế giới, những cải thiện này có thể tạo ra 5 tỷ USD lợi ích trực tiếp hàng năm và gián tiếp 160 tỷ USD lợi ích kinh tế rộng lớn hơn trong các lĩnh vực như nông nghiệp, năng lượng, nước và giao thông.

Chia sẻ thông điệp nhân ngày khí tượng thế giới năm nay, GS. Celeste Saulo, Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới khẳng định, hệ thống quan trắc khí tượng toàn cầu hiện là nền tảng cho nhiều quyết định quan trọng trị giá hàng tỷ USD, từ điều hành các chuyến bay hàng không, phòng chống lũ lụt, quy hoạch năng lượng, quản lý y tế, đến lập kế hoạch sản xuất nông nghiệp và đầu tư cơ sở hạ tầng... Hệ thống này cũng tạo ra các bản tin dự báo và cảnh báo sớm, giúp bảo vệ mạng sống của hàng nghìn con người.