Kinh tế số đã khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, định hình lực lượng sản xuất hiện đại và là nền tảng đưa Việt Nam tiến xa trong kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, để kinh tế số thực sự bứt phá, hàng loạt "điểm nghẽn" về thể chế, tài chính và năng lực triển khai cần sớm được nhận diện và tháo gỡ triệt để...

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỉ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02% (tương đương khoảng 72,1 tỉ USD), tăng 1,64 lần so với năm 2020. Với tốc độ duy trì tăng trưởng hai con số qua nhiều năm, Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ hai tại Đông Nam Á, thuộc nhóm các nền kinh tế số phát triển nhanh nhất khu vực. Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục giữ vai trò trụ cột khi đóng góp tới 2/3 quy mô nền kinh tế số.

THÁCH THỨC TỪ NHIỀU ĐIỂM NGHẼN

Tại Diễn đàn kinh doanh 2026 với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên mới” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 14/8, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI nhấn mạnh việc tích hợp các hoạt động số cốt lõi vào mô hình kinh doanh sẽ giúp tối ưu hóa quy trình, nâng cao hiệu quả lao động và khai thác triệt để các yếu tố công nghệ.

Mặc dù cộng đồng doanh nghiệp đã nhận thức rõ tầm quan trọng của chuyển đổi số, song khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) vẫn gặp rào cản lớn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng phục vụ chuyển đổi số.

Nhìn nhận thực tế hạn chế về tài chính khiến doanh nghiệp khó đầu tư đồng bộ cho máy móc, công nghệ, phần mềm quản trị, dữ liệu số, an ninh mạng, tự động hóa, thương mại điện tử hay trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Chủ tịch VCCI cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở khả năng biến tăng trưởng đó thành giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh thực chất cho doanh nghiệp.

Đồng tình, ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) dẫn Báo cáo e-Conomy SEA 2025 của Google, Temasek và Bain & Company cho thấy, quy mô kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 39 tỷ USD vào năm 2025. Thương mại điện tử khẳng định vị thế chủ lực với doanh thu tiêu dùng đạt 13,8 tỷ USD từ 24,3 triệu người mua hàng trực tuyến (chiếm gần 1/4 dân số).

Bên cạnh đó, Báo cáo Business Ready (B-READY) 2025 của Ngân hàng Thế giới cũng ghi nhận chỉ số dịch vụ tài chính của Việt Nam xếp 5/30 ở châu Á và 15/101 toàn cầu; chỉ số dịch vụ tiện ích (điện, nước, viễn thông...) cũng đạt vị trí ấn tượng khi đứng thứ 3 châu Á và thứ 4 thế giới.

Tuy nhiên, ông Cương cho biết kinh tế số Việt Nam vẫn vướng nhiều nút thắt. Đó là sự thiếu đồng bộ giữa hạ tầng cứng (ICT, logistics) và hạ tầng mềm (xã hội, văn hóa); chậm trễ trong hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho tài sản số, mở dữ liệu và AI.

Điểm nghẽn khác liên quan đến đầu tư công còn bất cập, tâm lý ngại rủi ro trong các hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; khoảng cách giữa chính sách hỗ trợ và thực thi thực tế còn khá lớn.

Mặt khác, năng lực cạnh tranh còn hạn chế và khó khăn trong tiếp cận tài chính khiến doanh nghiệp SMEs chưa thể mở rộng quy mô cũng như đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ.

GIẢI PHÁP THÁO GỠ VÀ KIẾN TẠO ĐỘNG LỰC

Hướng tới Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế số trong GDP đạt khoảng 30%; hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số; hình thành ít nhất 5 doanh nghiệp công nghệ số tầm cỡ quốc tế và đưa vào vận hành tối thiểu 5 sàn dữ liệu.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, các diễn giả tại diễn đàn đã đề xuất nhiều nhóm giải pháp trọng tâm. Theo ông Nghĩa, cần phát huy vai trò dẫn dắt của các tập đoàn công nghệ lớn và doanh nghiệp nhà nước. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp chủ động áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật về an ninh mạng và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý.

Trong khi đó, ông Cương đề xuất các chính sách kiến tạo cần được thể chế hóa rõ ràng thành những văn bản pháp luật dễ thực thi, tạo tâm thế sẵn sàng đồng hành từ cơ quan quản lý. Việc sử dụng ngân sách Nhà nước phải hiệu quả tạo nền tảng huy động nguồn lực xã hội, đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm.

Về thể chế, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh: "Luật pháp không nên can thiệp chỉ vì yếu tố “mới”, mà chỉ quy định khi có nguy cơ rủi ro rõ rệt mà luật hiện hành không thể kiểm soát. Tránh quá sa đà vào bản chất công nghệ, hãy tập trung vào giá trị mà công nghệ tạo ra cho nền kinh tế. Thể chế phải tạo không gian cho sự đổi mới thay vì trở thành rào cản ngăn chặn sự sáng tạo".

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Quang Cường, Ủy viên BCH Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, cho rằng cần thu hẹp khoảng cách số giữa doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp lớn. Trong đó, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác AI. Đây sẽ là những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và cải thiện năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh toàn cầu.