“Đưa chợ về vườn”: Thương mại điện tử thay đổi cách làm kinh tế nông thôn

Chia sẻ tại một Hội thảo về thương mại điện tử mới đây, ông Bùi Quang Cường, Phó Ban Phát triển nguồn nhân lực, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, đã cho biết cách đây tròn một thập kỷ, vào khoảng năm 2015, một câu chuyện tưởng chừng rất nhỏ đã gợi mở góc nhìn lớn về vai trò của công nghệ trong phát triển kinh tế. “Đó là cuộc trò chuyện với ông Huỳnh Kim Tước, khi đó là Giám đốc Facebook tại Việt Nam”, ông Bùi Quang Cường nói.

HẠ TẦNG SỐ – NỀN MÓNG CHO PHÁT TRIỂN BAO TRÙM

Theo đó, ông Tước cho rằng nếu xét thuần túy theo khái niệm “xuất khẩu” – tức là đưa hàng hóa từ quốc gia này sang quốc gia khác – thì Việt Nam đã nằm trong top 10 quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới từ nhiều năm trước. Điều đáng nói là phần lớn “kim ngạch” này không hề xuất hiện trong các báo cáo thống kê chính thức. Lý do rất đơn giản: hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn bạn trẻ Việt Nam ngồi ngay tại quê nhà, nhập hàng từ Trung Quốc, bán sang Mỹ và châu Âu thông qua các nền tảng số toàn cầu.

Câu chuyện ấy cho thấy một thực tế: công nghệ số đã mở ra một không gian kinh tế mới, nơi địa lý không còn là rào cản, và người dân – kể cả ở vùng sâu, vùng xa – hoàn toàn có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hiện nay, khoảng 70% dân số thế giới đã sử dụng internet và mạng xã hội. Tại Việt Nam, với hơn 100 triệu dân, tỷ lệ người dùng internet và mạng xã hội đã đạt từ 75,2% đến 78,8%, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Đây là con số đặc biệt ấn tượng đối với một quốc gia đang phát triển.

Việt Nam cũng đang sở hữu lợi thế lớn về hạ tầng viễn thông, với chi phí internet rẻ và độ phủ rộng. Các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam, điển hình như Viettel, khi đầu tư ra nước ngoài thường nằm trong top 1–2 nhà mạng lớn nhất tại thị trường sở tại. Chính nền tảng hạ tầng này đã tạo điều kiện quan trọng để công nghệ số không chỉ phục vụ đô thị, mà từng bước thấm sâu vào nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Tuy nhiên, các báo cáo về thương mại điện tử cũng chỉ ra một thách thức lớn: sự chênh lệch vùng miền trong khả năng tiếp cận và khai thác công nghệ số. Đây không chỉ là khoảng cách về hạ tầng, mà còn là khoảng cách về kỹ năng số, tư duy kinh doanh và khả năng kết nối thị trường.

“ĐƯA CHỢ VỀ VƯỜN”: THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ THAY ĐỔI CÁCH LÀM KINH TẾ NÔNG THÔN

Theo ông Bùi Quang Cường, bản chất của thương mại điện tử là xóa bỏ khoảng cách địa lý. Ông Cường có dẫn lại lời nói của nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: “Đưa chợ về vườn”.

“Ngày nay, chợ không chỉ nằm ở Hà Nội hay TP.HCM, mà có thể ở bất kỳ nơi nào có sản phẩm và kết nối internet”, ông Cường nói.

Thực tế đã chứng minh, nhiều nông dân ở các vùng nông thôn, miền núi đã biết sử dụng livestream, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để bán nông sản ngay tại vườn, tại nương rẫy. Từ cam, bưởi, xoài, cà phê, mật ong, thảo dược cho đến các sản phẩm OCOP, thủ công mỹ nghệ… tất cả đều có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trên toàn quốc, thậm chí ra thị trường quốc tế.

Quan trọng hơn, công nghệ không chỉ giúp bán được hàng, mà còn giúp người dân thay đổi tư duy sản xuất: từ nhỏ lẻ sang theo đơn hàng, từ làm theo thói quen sang chú trọng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và câu chuyện sản phẩm.

TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU CỦA CHUYỂN ĐỔI SỐ ĐỐI VỚI GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG

Một chuyển biến sâu sắc khác là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của thế hệ trẻ ở nông thôn. Nếu trước đây, con đường phổ biến là rời quê lên thành phố tìm việc, thì ngày nay, với thương mại điện tử và kinh tế số, nhiều bạn trẻ sau khi học tập ở đô thị hoàn toàn có thể quay về quê hương lập nghiệp, vẫn bán hàng, thậm chí bán hàng xuyên biên giới.

Họ trở thành những “công dân toàn cầu”, dù sinh sống ở vùng quê hay miền núi. Công nghệ giúp họ tiếp cận tri thức, thị trường, đối tác và khách hàng quốc tế, giảm mạnh tình trạng nghèo thông tin – một dạng nghèo dai dẳng và nguy hiểm không kém nghèo thu nhập.

Việt Nam đang sở hữu lợi thế lớn về hạ tầng viễn thông, với chi phí internet rẻ và độ phủ rộng. Chính nền tảng hạ tầng này đã tạo điều kiện quan trọng để công nghệ số không chỉ phục vụ đô thị, mà từng bước thấm sâu vào nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Tuy nhiên, các báo cáo về thương mại điện tử cũng chỉ ra một thách thức lớn: sự chênh lệch vùng miền trong khả năng tiếp cận và khai thác công nghệ số. Đây không chỉ là khoảng cách về hạ tầng, mà còn là khoảng cách về kỹ năng số, tư duy kinh doanh và khả năng kết nối thị trường.

Theo ông Bùi Quang Cường, từ góc độ kinh tế – xã hội, các chương trình chuyển đổi số quốc gia, phát triển thương mại điện tử nông thôn và phổ cập kỹ năng số đang tạo ra những tác động rõ nét đối với mục tiêu giảm nghèo đa chiều.

Thứ nhất, công nghệ số góp phần trực tiếp tăng thu nhập và tạo ra nhiều việc làm mới ngay tại địa phương, đặc biệt trong các lĩnh vực như bán hàng trực tuyến, logistics, sản xuất nội dung số và các dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử.

Thứ hai, chuyển đổi số còn mở rộng cơ hội học tập, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận tri thức, kỹ năng và các mô hình kinh doanh hiện đại thông qua các nền tảng số, từ đó nâng cao năng lực tự chủ và khả năng thích ứng với thị trường. Việc ứng dụng công nghệ cũng giúp giảm sự phụ thuộc vào các khâu trung gian, tăng giá trị gia tăng cho người sản xuất, nhất là trong nông nghiệp và các ngành nghề truyền thống.

Thứ ba, ở tầm rộng hơn, những thay đổi này góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế địa phương, từng bước hình thành các hệ sinh thái kinh tế số gắn với lợi thế và đặc thù của từng vùng, từng địa phương.

Quan trọng hơn cả, khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự đi vào đời sống, người dân không còn là đối tượng thụ hưởng thụ động của chính sách, mà trở thành chủ thể tích cực của quá trình phát triển, trực tiếp tham gia tạo ra giá trị và định hình tương lai kinh tế – xã hội của chính cộng đồng mình.

Thực tiễn cho thấy, khi được tiếp cận đúng cách, công nghệ số và thương mại điện tử có thể trở thành đòn bẩy mạnh mẽ giúp các vùng khó khăn rút ngắn khoảng cách phát triển với đô thị, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

“Câu chuyện từ 10 năm trước, cùng những chuyển biến rõ nét hôm nay, đang khẳng định một điều: khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực tăng trưởng, mà còn là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm, bền vững và không ai bị bỏ lại phía sau”, chuyên gia Bùi Quang Cường nói.