Thương mại điện tử Việt Nam 2026: Tăng cường trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới

Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Thương mại điện tử, trong đó có nhiều quy định mới, chi tiết và mang tính nền tảng đối với hoạt động thương mại điện tử nói chung, cũng như thương mại điện tử xuyên biên giới nói riêng.

Luật tập trung hoàn thiện khung pháp lý cho thương mại điện tử, bao gồm quy định về nền tảng, livestream bán hàng, tiếp thị liên kết, trách nhiệm của các bên (người bán, nền tảng, mạng xã hội có chức năng thương mại), và bảo vệ người tiêu dùng. Luật dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng để vừa quản lý, vừa thúc đẩy sự phát triển bền vững của lĩnh vực này trong giai đoạn tới.

Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, quy mô thị trường thương mại điện tử B2C của Việt Nam năm 2025 đã đạt khoảng 31 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng trên 25%. Thương mại điện tử hiện chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước, và Việt Nam đang nằm trong top 3 thị trường thương mại điện tử lớn nhất ASEAN, sau Indonesia và Philippines.

YÊU CẦU HIỆN DIỆN HỢP PHÁP CỦA NỀN TẢNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM

Theo bà Nguyễn Thuý Anh - Phó phòng Chuyển đổi số, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, Luật Thương mại điện tử cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026 - 2030 là hai công cụ pháp lý và chính sách nhằm vừa quản lý, vừa thúc đẩy sự phát triển của thị trường thương mại điện tử trong nước cũng như thương mại điện tử xuyên biên giới.

Chia sẻ tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới 2025 (VOIEF) mới đây về những tác động chính của Luật Thương mại điện tử đối với hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, bà Thúy Anh cho biết đây là lần đầu tiên Luật Thương mại điện tử dành riêng một chương quy định về thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài và một nội dung rất quan trọng trong luật là việc xác định rõ nền tảng thương mại điện tử có hoạt động tại Việt Nam.

“Khác với cách tiếp cận trước đây chủ yếu dựa trên vị trí đặt máy chủ, luật mới hướng tới việc đánh giá mức độ tham gia và hướng tới thị trường Việt Nam của nền tảng, thông qua các dấu hiệu nhận biết như việc hiển thị tiếng Việt, sử dụng đồng tiền Việt Nam, hoặc đạt đến một ngưỡng giao dịch nhất định với người mua tại Việt Nam”, bà Thúy Anh cho biết.

Theo đó, trên cơ sở xác định rõ đối tượng, luật quy định yêu cầu hiện diện hợp pháp của nền tảng thương mại điện tử nước ngoài tại Việt Nam. Cụ thể, các nền tảng nước ngoài phải thực hiện đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Tùy theo mô hình hoạt động, nền tảng có thể phải thành lập pháp nhân tại Việt Nam hoặc chỉ định pháp nhân đại diện theo ủy quyền.

Đối với các trường hợp không thể thành lập pháp nhân theo cam kết quốc tế, luật cũng quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng ở Việt Nam, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm bồi thường theo quy định. Yêu cầu về hiện diện hợp pháp này nhằm giúp hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới có “địa chỉ” rõ ràng, qua đó hỗ trợ hiệu quả hơn cho công tác quản lý nhà nước.

BẢO VỆ TỐT HƠN QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI MUA TẠI VIỆT NAM

Ngoài ra, Luật Thương mại điện tử làm rõ và tăng cường trách nhiệm của nền tảng đối với người bán nước ngoài. Các nền tảng thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm của nền tảng theo quy định của luật. Đại diện của nền tảng tại Việt Nam có trách nhiệm đại diện cho người bán nước ngoài trong việc tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tranh chấp với người mua tại Việt Nam. Đồng thời, người bán nước ngoài tham gia nền tảng phải chịu trách nhiệm pháp lý tương đương với người bán trong nước. Đây là một quy định rất quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam trong giao dịch xuyên biên giới.

“Trong thực tế những năm gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự gia nhập nhanh chóng của nhiều nền tảng thương mại điện tử nước ngoài như Temu hay Shein, với tốc độ tăng trưởng rất lớn. Tuy nhiên, việc điều chỉnh trách nhiệm pháp lý đối với các nền tảng và người bán nước ngoài trước đây còn chưa đầy đủ. Luật Thương mại điện tử lần này đã khắc phục khoảng trống đó, qua việc tăng trách nhiệm của nền tảng và người bán nước ngoài, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người mua tại Việt Nam”, bà Nguyễn Thúy Anh nói.

Trên cơ sở đó, luật cũng quy định rõ hơn về xác thực người bán và kiểm soát hàng hóa trong thương mại điện tử xuyên biên giới. Tương tự như người bán trong nước, người bán nước ngoài cũng phải thực hiện xác thực danh tính điện tử. Đối với người bán nước ngoài, việc xác thực được thực hiện thông qua các giấy tờ hợp pháp theo quy định. Các nền tảng có trách nhiệm kiểm soát nội dung hàng hóa nhằm ngăn chặn hàng giả, hàng lậu và hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, nền tảng thương mại điện tử nước ngoài phải tiếp nhận và xử lý hàng hóa theo đúng các cam kết đã công bố.

Luật Thương mại điện tử đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu minh bạch dữ liệu giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo đó, dữ liệu về hàng hóa phải được lưu trữ tối thiểu trong vòng một năm, còn dữ liệu hợp đồng và giao dịch phải được lưu trữ tối thiểu trong vòng ba năm. Nền tảng phải cho phép người bán truy cập và tải dữ liệu hợp đồng của mình. Bên cạnh đó, các nền tảng phải thực hiện kết nối, báo cáo dữ liệu thông qua Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử quốc gia.

Ngoài ra, luật cũng bổ sung quy định đối với các mô hình kinh doanh mới như livestream bán hàng và tiếp thị liên kết, áp dụng cho cả hoạt động thương mại điện tử trong nước và xuyên biên giới. Các hoạt động này đều phải thực hiện xác thực chủ thể, lưu trữ hình ảnh và âm thanh tối thiểu trong vòng một năm. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan quản lý có thể yêu cầu dừng phát hoặc gỡ bỏ nội dung, đồng thời yêu cầu cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý.

KHUYẾN NGHỊ CHO DOANH NGHIỆP VÀ CÁC NỀN TẢNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ XUYÊN BIÊN GIỚI

Theo bà Nguyễn Thúy Anh, trong ngắn hạn, ngay sau khi Luật Thương mại điện tử và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực, trong khoảng từ sáu đến chín tháng đầu, doanh nghiệp và nền tảng có yếu tố nước ngoài cần rà soát lại mô hình hoạt động, từ đó hoàn tất thủ tục đăng ký hiện diện hoặc ký quỹ theo quy định.

Đồng thời, cần chuẩn hóa quy trình quản lý người bán, tiền kiểm nội dung, xây dựng hệ thống tiếp nhận và giải quyết khiếu nại trực tuyến, ban hành quy chế nội bộ về livestream bán hàng, hoàn thiện điều khoản hợp đồng với người bán và đánh giá tác động tài chính. Doanh nghiệp cũng cần thiết lập khung lưu trữ dữ liệu từ một đến ba năm, xây dựng cơ chế cho phép người bán tải dữ liệu hợp đồng, triển khai lộ trình hóa đơn điện tử, đánh giá rủi ro đối với hàng hóa kinh doanh có điều kiện, hoạt động quảng cáo và đào tạo nhân sự.

“Luật Thương mại điện tử được xây dựng với lộ trình áp dụng phù hợp, không mang tính đột ngột, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích ứng. Việc tuân thủ tốt trong giai đoạn ngắn hạn sẽ giúp hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới trở nên minh bạch và bền vững hơn”, chuyên gia cho biết.

Theo bà, về trung và dài hạn, gắn với giai đoạn 2026–2030, Luật Thương mại điện tử đóng vai trò là nền tảng để thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển. Doanh nghiệp nên chủ động ứng dụng các công nghệ nhận diện và phát hiện vi phạm, tối ưu mạng lưới kho bãi và khâu hoàn tất đơn hàng chặng cuối, xây dựng quy trình và tiêu chuẩn vận hành tốt hơn.