Không có hạ tầng số đủ mạnh, AI sẽ khó phát huy giá trị

Trong cuộc đua chuyển đổi số và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều quốc gia đang dồn nguồn lực vào các mô hình AI tiên tiến hay siêu trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, AI chỉ là một lớp ứng dụng trong toàn bộ hệ sinh thái số. Muốn xây dựng nền kinh tế số bền vững, điều kiện tiên quyết vẫn là một hạ tầng số đồng bộ, an toàn và có khả năng tự chủ. Đây cũng là nền móng để dữ liệu lưu thông, dịch vụ số phát triển và các mô hình kinh doanh mới hình thành.

KHÔNG GIAN MẠNG: HẠ TẦNG CỦA NỀN KINH TẾ SỐ

Không gian mạng ngày nay không còn được hiểu đơn thuần là Internet hay hệ thống kết nối viễn thông. Theo Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân, nguyên Cục trưởng Cục Khoa học, Chiến lược và Lịch sử Công an, Bộ Công an, không gian mạng đã trở thành một "không gian sinh tồn mới" của quốc gia, tồn tại song song với đất liền, biển, bầu trời và không gian vũ trụ.

Theo ông, không gian mạng hiện đã hình thành đầy đủ với nhiều tầng cấu thành, từ hạ tầng vật lý, dữ liệu, nền tảng số, ứng dụng cho đến các mối quan hệ của con người trên môi trường số. Chính sự hoàn thiện của hệ sinh thái này tạo điều kiện để kinh tế số, chính phủ số, xã hội số và công dân số vận hành hiệu quả.

"Nếu coi AI là động cơ thì hạ tầng số chính là hệ thống đường cao tốc để động cơ đó vận hành. Không có hạ tầng số đủ mạnh, AI cũng khó có thể phát huy giá trị", Trung tướng Trần Vi Dân nhận định.

Ở góc độ kinh tế, không gian mạng giúp đổi mới phương thức sản xuất, tạo ra các mô hình kinh doanh mới và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp. Dữ liệu được kết nối và xử lý theo thời gian thực giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, giảm chi phí và nâng cao năng suất.

Trong khu vực công, hạ tầng số là nền tảng để xây dựng chính phủ số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và nâng cao hiệu quả điều hành. Trong giáo dục, y tế, văn hóa hay quốc phòng - an ninh, không gian mạng cũng trở thành môi trường để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, hiện đại hóa quản trị và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Trung tướng Trần Vi Dân cũng nhấn mạnh rằng không gian mạng luôn tồn tại hai mặt. Nếu được quản trị tốt, đây sẽ là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo. Ngược lại, nếu thiếu năng lực quản trị, những rủi ro về tội phạm mạng, tấn công mạng, thao túng dữ liệu hay can thiệp từ bên ngoài có thể tác động trực tiếp tới an ninh quốc gia cũng như sự ổn định của nền kinh tế.

AI CHỈ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KHI ĐƯỢC XÂY DỰNG TRÊN HẠ TẦNG SỐ TỰ CHỦ

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển nền kinh tế số. Là quốc gia đi sau, Việt Nam có cơ hội tiếp cận nhanh những thành tựu công nghệ mới, rút kinh nghiệm từ các mô hình thành công cũng như thất bại của thế giới để lựa chọn hướng đi phù hợp.

Bên cạnh đó là quyết tâm chính trị mạnh mẽ, thể hiện qua các chủ trương lớn về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những định hướng này đang từng bước được cụ thể hóa thành chính sách, tạo sự đồng thuận giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong quá trình xây dựng nền kinh tế số.

Dẫu vậy, hạ tầng số của Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Phần lớn các nền tảng số quan trọng vẫn do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp; nhiều công nghệ nền tảng và công nghệ lõi chưa được làm chủ. Điều này không chỉ tạo ra sự phụ thuộc về công nghệ mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ dữ liệu, bảo đảm chủ quyền số và tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, xây dựng hạ tầng số không chỉ dừng ở việc đầu tư mạng viễn thông hay trung tâm dữ liệu mà còn bao gồm hệ thống pháp luật, cơ chế quản trị dữ liệu và năng lực phát triển công nghệ lõi. "Muốn tự chủ công nghệ, doanh nghiệp là chưa đủ. Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, là khách hàng đầu tiên của các công nghệ mới, đồng thời tạo điều kiện để các viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học tham gia phát triển công nghệ gốc", ông nói.

Ông cũng cho rằng cùng với việc hoàn thiện pháp luật về dữ liệu và an ninh mạng theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, Việt Nam cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm mạng và xử lý các vấn đề xuyên biên giới liên quan đến dữ liệu.

Đáng chú ý, vị chuyên gia chia sẻ rằng nhiều nhà nghiên cứu AI hàng đầu trên thế giới cũng thừa nhận họ không thể khẳng định hoàn toàn những công nghệ mình tạo ra sẽ chỉ mang lại lợi ích. Điều đó cho thấy AI, cũng như nhiều công nghệ mang tính đột phá trước đây, luôn tồn tại hai mặt và đòi hỏi cơ chế quản trị phù hợp.

Theo ông, bên cạnh việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cần đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển không gian số. Điều này bao gồm bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan trong quản trị không gian mạng.