AI đang đặt ra những yêu cầu mới với đào tạo đại học

Theo các chuyên gia giáo dục và đại diện doanh nghiệp, khi công nghệ ngày càng có khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ từng đòi hỏi năng lực chuyên môn của con người, giáo dục cần chú trọng hơn đến những năng lực mang tính con người và khả năng học hỏi suốt đời.

CÁC CƠ SỞ ĐÀO TẠO CẦN ĐƯA AI VÀO QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN 

Giáo sư Mary Stiasny, Phó Hiệu trưởng Danh dự Đại học London, cho rằng AI là “một trong những thách thức đáng chú ý” đối với giáo dục đại học hiện nay. Tuy nhiên, Giáo sư Mary Stiasny khẳng định “phủ nhận AI không phải là giải pháp”. Thay vào đó, các cơ sở giáo dục cần thiết lập những rào chắn phù hợp, đồng thời học cách khai thác AI như một công cụ hỗ trợ học thuật.

Giáo sư liên hệ với sự xuất hiện của máy tính khoảng 40 năm trước. Khi đó, công nghệ này từng làm dấy lên những lo ngại về việc máy tính có thể ảnh hưởng đến tính nghiêm cẩn của toán học cũng như chất lượng học thuật. Thực tế, giáo dục đã không loại bỏ máy tính mà từng bước học cách đưa công cụ này vào sử dụng. AI cũng cần được tiếp cận theo cách tương tự: công nghệ phải được đặt trong một khuôn khổ phù hợp, còn sinh viên cần được hướng dẫn cách sử dụng một cách có trách nhiệm.

Những lo ngại về AI, theo Giáo sư Mary Stiasny, cũng không còn giới hạn trong phạm vi giáo dục mà đang mở rộng sang các vấn đề chính trị và an ninh trên phạm vi toàn cầu.

Theo Tiến sĩ David Salt, Giám đốc vận hành (COO) Logivan Logistics, thành viên Hội đồng Quản trị BritCham, AI đang tạo ra những thay đổi rất lớn trong cách con người làm việc. Những người biết sử dụng AI hiệu quả có thể xử lý nhiều công việc hơn trong cùng một khoảng thời gian, qua đó nâng cao năng suất.

“Trong tương lai, người lao động không chỉ cần biết sử dụng AI mà còn phải biết khai thác công nghệ để tăng năng suất, đẩy nhanh tốc độ xử lý, nâng cao độ chính xác, tự động hóa quy trình và kiểm soát chất lượng công việc. Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với giáo dục”, Tiến sĩ David Salt nói. Theo ông, các cơ sở đào tạo cần đưa AI vào quá trình học tập để sinh viên “không chỉ biết đến công nghệ mà còn hình thành thói quen sử dụng AI hiệu quả trước khi bước vào môi trường làm việc”.

THU HẸP KHOẢNG CÁCH GIỮA SINH VIÊN VÀ MÔI TRƯỜNG LÀM VIỆC

Theo Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch, Đại học Anh Quốc Việt Nam, kết quả khảo sát của Decision Lab cho thấy tồn tại khoảng cách đáng chú ý giữa những kỹ năng sinh viên đang có và những gì nhà tuyển dụng kỳ vọng.

“Sinh viên thiếu những kỹ năng doanh nghiệp cần như kỹ năng con người, kỹ năng cá nhân hay kỹ năng mềm, trong khi lại rất tốt về năng lực số”, Giáo sư Rick Bennett nói. “Vấn đề nằm ở chỗ năng lực số lại là lĩnh vực mà AI đang ngày càng có khả năng đảm nhiệm tốt hơn”.

Theo Giáo sư Rick Bennett, điều này đặt giáo dục đại học trước một bài toán lớn hơn: nếu chương trình đào tạo tập trung quá nhiều vào những năng lực mà công nghệ có thể nhanh chóng thay thế hoặc tự động hóa, giá trị của những năng lực đó đối với thị trường lao động sẽ thay đổi. Ông cảnh báo giáo dục đại học cần tránh tạo ra những tấm bằng “có thời hạn sử dụng”, đồng thời phải làm tốt hơn việc thu hẹp khoảng cách giữa thời điểm sinh viên tốt nghiệp và môi trường làm việc mà họ sẽ bước vào. Khoảng cách này không chỉ nằm ở kiến thức chuyên môn. Đó còn là khả năng thích ứng, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và làm việc trong một môi trường liên tục thay đổi.

Tiến sĩ Margaret Curran, Phó Giáo sư Luật, Trường Luật City, Đại học City St George’s, cũng cho rằng các trường đại học cần trang bị cho sinh viên những năng lực không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn giúp họ thích ứng với thị trường lao động trong tương lai. Những năng lực cốt lõi bao gồm tinh thần học hỏi và duy trì sự tò mò, khả năng kết nối chuyên môn, xây dựng quan hệ và đối tác, hiểu cách thức làm việc, đồng thời chủ động tham gia và hội nhập với thế giới ở cả cấp độ trong nước và quốc tế.

“Chúng ta vẫn phải học cách sử dụng AI, cách dẫn dắt và tạo ra tác động từ công nghệ này”, Tiến sĩ Margaret Curran nhấn mạnh. “Tập trung vào năng lực, kỹ năng và thái độ sẽ giúp sinh viên chủ động hơn trước những thay đổi và thách thức mà thị trường lao động tương lai có thể đặt ra”.

PHÁT TRIỂN CÁC KỸ NĂNG CON NGƯỜI TRONG THỜI AI

Ở cấp độ doanh nghiệp, sự thay đổi này đang diễn ra khá rõ. Theo bà Lê Thị Hồng Nhi, Trưởng bộ phận Truyền thông, Đối ngoại doanh nghiệp và Phát triển bền vững, Unilever Việt Nam, AI đã hiện diện trong nhiều khía cạnh hoạt động của doanh nghiệp, từ nhân sự, truyền thông, tiếp thị đến sản xuất.

“Nó không còn là một lựa chọn nữa, mà là bắt buộc”, bà nhận định.

Trong bối cảnh đó, theo bà Hồng Nhi, những gì trước đây thường được gọi là “kỹ năng mềm” (soft skills) cần được nhìn nhận lại như “kỹ năng con người” (human skills), và trở thành một nhóm năng lực then chốt.

Sự khác biệt của con người không còn nằm ở việc có thể cạnh tranh với AI về lượng kiến thức. Quan trọng hơn là khả năng sử dụng kiến thức đó một cách có trách nhiệm và hiệu quả. “AI có thể cho chúng ta kiến thức, nhưng làm gì với nó là việc của con người”, đại diện Unilever Việt Nam nói.

Theo bà Hồng Nhi, tư duy phản biện, khả năng phán đoán và giải quyết những vấn đề phức tạp vì thế ngày càng có giá trị. Trong một môi trường số với ngày càng nhiều yếu tố gây xao nhãng, khả năng tập trung, đào sâu vấn đề và chú ý đến từng chi tiết cũng trở nên quan trọng. Thay vì chạy đua với AI về tốc độ xử lý hay lượng thông tin, con người cần phát huy những năng lực mang tính con người, đồng thời sử dụng nền tảng kiến thức và khả năng xử lý của AI để tạo ra giá trị ở một tầm cao hơn.

Theo bà Trần Minh Hương, Giám đốc Nhân sự Standard Chartered Việt Nam, AI và công nghệ tiếp tục phát triển, con người vẫn cần liên tục cập nhật năng lực để đáp ứng yêu cầu thay đổi của thị trường lao động. Doanh nghiệp đang chú trọng đến những “kỹ năng con người cốt lõi” trong kỷ nguyên AI.

Thứ nhất là khả năng thích nghi. Người lao động cần sẵn sàng thích ứng với những thay đổi liên tục của công nghệ và môi trường làm việc.

Thứ hai là sự nhanh nhạy trong học tập, tiếp thu và nhanh chóng áp dụng những kiến thức, kỹ năng mới vào công việc.

Thứ ba là giải quyết vấn đề khi người lao động phải xử lý những vấn đề phức tạp thay vì chỉ thực hiện các nhiệm vụ đơn giản.

“Để giải quyết vấn đề, cần rất nhiều kỹ năng con người như tư duy phản biện, hợp tác giữa các chức năng và giữa các nền văn hóa khác nhau, và khả năng lãnh đạo”, bà Hương nói.

Theo bà Trần Minh Hương, AI vừa tạo ra cơ hội vừa mang đến những bất định mới, đòi hỏi giáo dục và doanh nghiệp cùng chú trọng phát triển kỹ năng con người, tư duy phản biện, hỗ trợ người học, đồng thời tăng cường đào tạo lại và nâng cấp kỹ năng.