Đồng yên Nhật Bản đã tăng giá mạnh trong thời gian gần đây, lên mức cao nhất trong 7 tháng, khiến nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi có phải chiến lược giao dịch chênh lệch lãi suất “carry trade” sử dụng yên làm đồng tiền cấp vốn đã trở nên “lỗi thời”?

Các nhà giao dịch “carry trade” có lẽ đã ít nhiều bất ngờ khi yên tăng giá mạnh như vậy. Chỉ trong vòng hơn 1 tuần, đồng tiền này - vốn đang đương đầu áp lực giảm giá từ nhiều phía - đã tăng hơn 4% so với đồng USD, đe dọa một chiến lược giao dịch vốn dựa trên việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) giữ lãi suất ở mức thấp và sự suy yếu của đồng yên.

Giờ đây, thị trường đang đặt cược gần như chắc chắn rằng BOJ sẽ tăng lãi suất trong cuộc họp vào tuần tới. Cộng thêm việc Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent liên tục phát tín hiệu kêu gọi Nhật Bản tăng lãi suất, thị trường còn kỳ vọng BOJ sẽ tăng lãi suất liên tục hơn. Tất cả những yếu tố này đều đang khiến giới “carry trade” lung lay.

Dưới đây là một số điều cần biết về loại hình giao dịch này, theo hãng tin Reuters:

CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA “CARRY TRADE” LÀ GÌ?

Chiến lược này bao gồm việc vay đồng yên hoặc bất kỳ loại tiền tệ nào khác có lãi suất thấp tương tự, sau đó dùng số tiền đó để mua các loại tiền tệ có lợi suất cao hơn, chẳng hạn như USD, peso Mexico, đôla New Zealand và các đồng tiền của thị trường mới nổi khác.

Đồng yên từ lâu đã là đồng tiền được ưu tiên lựa chọn để vay vốn (funding currency). Các nhà đầu tư dùng số tiền vay được bằng yên để mua các loại tiền tệ có lợi suất cao hơn rồi đầu tư vào trái phiếu hoặc các công cụ tài chính khác.

Khi kết thúc giao dịch - thường là ngắn hạn - nhà đầu tư sẽ chuyển đổi số tiền thu được trở lại thành đồng yên để hoàn trả khoản vay, hưởng phần chênh lệch.

Lợi nhuận hàng năm của các giao dịch “carry trade” cặp tiền tệ USD-yên hiện nay thường dao động trong khoảng 2,5% đến 3,5%, bằng mức chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản. Lợi nhuận có thể cao hơn nếu đồng yên mất giá trong thời gian nắm giữ giao dịch. Mức lợi nhuận này thấp hơn so với con số 5% - 6% mà chiến lược này từng mang lại hồi năm 2024.

Sau động thái can thiệp mua vào đồng yên của nhà chức trách Nhật Bản và Mỹ vào cuối tháng 7, các nhà đầu tư “carry trade” dường như đang chuyển hướng sang sử dụng đồng franc Thụy Sĩ làm đồng tiền cấp vốn.

Hoạt động giao dịch “carry trade” sử dụng đồng yên hiện nay - chủ yếu do các nhà đầu tư quốc tế thực hiện - bắt đầu từ năm 2013 dưới thời cố Thủ tướng Shinzo Abe, khi Nhật Bản theo đuổi đồng thời chính sách nới lỏng định lượng và định tính, diễn ra song song với việc lãi suất tại Mỹ tăng và đồng yên mất giá.

Quy mô của các giao dịch này đã tăng mạnh trong giai đoạn 2022-2023, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất nhanh chóng để kiềm chế lạm phát mà BOJ vẫn duy trì lãi suất ngắn hạn ở mức âm, và đồng yên trượt giá mạnh.

QUY MÔ CỦA HOẠT ĐỘNG “CARRY TRADE” ĐỒNG YÊN LỚN ĐẾN MỨC NÀO?

Không ai biết chính xác con số này. Rất khó để xác định cụ thể tổng giá trị các giao dịch “carry trade” sử dụng nguồn vốn bằng yên, nhưng có những thước đo gián tiếp để ước tính quy mô của các giao dịch đó.

Một phân tích của ngân hàng đầu tư Jefferies dựa trên dữ liệu từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho thấy hoạt động vay mượn đồng yên xuyên biên giới đã tăng lên mức kỷ lục 360 nghìn tỷ yên (2,34 nghìn tỷ USD) tại thời điểm tháng 3 năm nay. Đây được xem là mức tích lũy vị thế “carry trade” đồng yên lớn nhất trong 3 thập kỷ qua.

Một phương pháp khác là xem xét các vị thế bán khống đồng yên. Số liệu từ Ủy ban Giao dịch hàng hóa tương lai Mỹ (CFTC) cho thấy vị thế bán khống ròng đối với đồng yên đạt 92.227 hợp đồng trong tuần kết thúc vào ngày 1/9. Dù đây là tuần tăng thứ ba liên tiếp, con số này vẫn thấp hơn mức đỉnh của hai năm là 163.412 hợp đồng ghi nhận vào tuần kết thúc ngày 1/7.

Quy mô thực tế của các giao dịch “carry trade” có thể lớn hơn nhiều so với những gì được phản ánh qua các con số trên, do cách thức sử dụng đòn bẩy tài chính của các quỹ phòng hộ và các quỹ đầu tư vận hành bằng thuật toán máy tính.

TÌNH HÌNH HIỆN NAY KHÁC GÌ SO VỚI CÚ SỐC ĐÓNG VỊ THẾ “CARRY TRADE” NĂM 2024?

Dù quy mô của hoạt động “carry trade” lớn đến đâu, việc đảo chiều đột ngột của hoạt động này cũng có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đối với thị trường toàn cầu. Đó chính là những gì đã xảy ra khi BOJ bất ngờ tăng lãi suất vào tháng 7/2024 lên mức cao nhất trong 15 năm, khiến đồng yên tăng giá mạnh từ khoảng 154 yên/USD lên mức 141 yên/USD chỉ trong vài ngày.

Các nhà giao dịch carry trade buộc phải đóng vị thế, dẫn đến làn sóng bán tháo dây chuyền trên thị trường chứng khoán toàn cầu, bao gồm cú sụt thảm khốc 12,4% chỉ trong một ngày của chỉ số chứng khoán Nikkei tại Nhật Bản.

Hiện tại, chưa có dấu hiệu nào cho thấy kịch bản đó đang tái diễn. Trong nhiều tuần qua, các nhà hoạch định chính sách của BOJ đã liên tục phát tín hiệu rằng việc tăng lãi suất sắp diễn ra và có thể sẽ cần thêm các đợt tăng nữa. Việc phát tín hiệu như vậy sẽ giúp tránh được việc gây ra một cú sốc bất ngờ trên thị trường.

Hiện tại, thị trường chứng khoán vẫn phản ứng bình tĩnh trước các tín hiệu thắt chặt tiền tệ cũng như đà tăng giá của đồng yên. Các nhà phân tích nhận định rằng những biến động của đồng tiền Nhật Bản đang diễn ra một cách ổn định, cho thấy đã có sự thay đổi tích cực trong tâm lý của nhà đầu tư trước thềm cuộc họp quan trọng của BOJ vào tuần tới.