Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong thứ 2 trên toàn thế giới sau bệnh tim. Giờ đây, các nhà nghiên cứu đang nỗ lực nghiên cứu để phát minh ra các loại dược phẩm có thể giảm đáng kể tổn thương não do đột quỵ gây ra…

Mới đây, các nhà nghiên cứu tại Hồng Kông (Trung Quốc) cho biết đang phát triển loại thuốc xịt mũi đầu tiên trên thế giới giúp cấp cứu nhanh cho bệnh nhân đột quỵ. Theo báo SCMP, loại thuốc này có tên NanoPowder, do Đại học Hồng Kông (HKU) phối hợp với Trung tâm thiết bị y sinh tiên tiến InnoHK phát triển.

Nhóm nghiên cứu cho biết trong nhiều trường hợp đột quỵ, việc điều trị bị chậm trễ do thuốc khó vượt qua hàng rào máu não. Giáo sư Châu, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết nhóm đã sử dụng công nghệ nano-in-micron để giải quyết vấn đề này. "Bằng cách sử dụng đường mũi lên não, phương pháp điều trị đưa thuốc trực tiếp tới khu vực mục tiêu, loại bỏ việc phải cần phẫu thuật hoặc tiêm", bà Châu nói.

Theo nhóm nghiên cứu, thuốc được đưa vào cơ thể thông qua khoang mũi rồi đi theo đường mũi tiếp cận đến não, giúp tiếp cận vùng não tổn thương nhanh hơn các phương pháp truyền thống. Loại thuốc này được thiết kế để sử dụng trong giai đoạn khẩn cấp, cấp cứu bước đầu trước khi bệnh nhân được đưa tới bệnh viện. Sản phẩm được giới thiệu có khả năng giảm hơn 80% tổn thương não và cải thiện tỉ lệ sống sót của bệnh nhân đột quỵ.

Ở giai đoạn đầu, nhóm nghiên cứu dự kiến thuốc sẽ được sử dụng bởi lực lượng nhân viên cấp cứu và trang bị trên xe cứu thương. Sau đó, phạm vi sử dụng có thể mở rộng tới các viện dưỡng lão và những người có nguy cơ cao. Nhóm nghiên cứu đặt mục tiêu bắt đầu thử nghiệm lâm sàng vào khoảng năm 2030.

Trước đó, trên tạp chí khoa học Neurotherapeutics, nhóm nghiên cứu từ Đại học Northwestern (Mỹ) cho biết họ đã tạo ra một loại vật liệu nano sinh học mới có thể lấp đầy "khoảng trống y tế" trong việc điều trị đột quỵ.

Cụ thể, các biện pháp can thiệp dành cho bệnh nhân đột quỵ hiện chủ yếu tập trung vào việc tái thông mạch máu bị tắc nghẽn. Vật liệu nano mới giúp giải quyết giai đoạn sau đó: Bảo vệ não bộ và hỗ trợ sự tái tạo của các tế bào thần kinh. Trong thí nghiệm tiền lâm sàng, các nhà khoa học đã thử nghiệm một liều tiêm tĩnh mạch duy nhất dành cho các con chuột bị đột quỵ do thiếu máu não cục bộ, là loại đột quỵ phổ biến nhất.

Mũi tiêm này được thực hiện ngay sau khi các biện pháp can thiệp nhằm tái thông mạch máu thành công. Theo SciTech Daily, kết quả cho thấy liệu pháp này có khả năng vượt qua hàng rào máu não, một rào cản ngăn cản nhiều phương pháp điều trị tiếp cận mô não, và thúc đẩy quá trình phục hồi.

Nghiên cứu cũng cho thấy phương pháp này cuối cùng có thể hoạt động song song với các phương pháp điều trị đột quỵ hiện có bằng cách giảm thiểu tổn thương thứ phát và hỗ trợ phục hồi, đồng thời gửi tín hiệu khuyến khích các tế bào thần kinh tự sửa chữa.

Ví dụ, nó có thể giúp các sợi thần kinh phát triển trở lại và kết nối lại với các tế bào thần kinh khác, khôi phục lại sự liên lạc đã mất, từ đó giúp não và tủy sống có thể thích nghi và xây dựng lại các kết nối sau tổn thương. Các nhà nghiên cứu dự định sẽ sử dụng phương pháp truyền dịch để đưa thuốc vào cơ thể. Hiện nhóm vẫn đang tiếp tục làm việc để tiến tới các bước thử nghiệm lâm sàng tiếp theo.

Trong khi đó, các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã phát minh một loại thuốc có thể ngăn chặn một loại protein gây chết tế bào thần kinh, làm giảm mạnh tình trạng liệt và mất tế bào não, theo trang tin khoa học Scitech Daily. Tuyệt vời hơn nữa, những thử nghiệm trên chuột cho thấy thuốc không gây ra tác dụng phụ đáng lo ngại và có khả năng điều trị các bệnh thần kinh khác như Alzheimer. 

Khi đột quỵ xảy ra, hàng triệu tế bào não chết đi chỉ trong 1 phút. Để ngăn các tế bào chết, nhóm nghiên cứu do Giáo sư Hidemitsu Nakajima, từ Đại học Osaka Metropolitan (Nhật Bản) dẫn đầu, đã phát triển một loại thuốc ức chế một loại protein liên quan đến quá trình chết tế bào. Đó là GAI-17, khi được sử dụng trên mô hình chuột bị đột quỵ cấp tính, đã giảm đáng kể tỷ lệ chết tế bào não và liệt so với chuột không được điều trị.

Không nằm ngoài cuộc đua, các nhà khoa học vừa tìm ra một loại thuốc mới “phá cục máu đông” - vốn là nguyên nhân gây ra khoảng 80% các ca đột quỵ. Phát minh này là kết quả của nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Manchester (Anh) dẫn đầu, theo tờ Express.

Theo báo cáo của Quỹ Tim mạch Anh, phương pháp điều trị khẩn cấp cho bệnh nhân đột quỵ do thiếu máu cục bộ là loại thuốc chứa hoạt chất rtPA có tác dụng phá vỡ các cục máu đông chặn động mạch. Tuy nhiên, thuốc này chỉ có hiệu quả 10 - 35% bệnh nhân và có nguy cơ gây chảy máu đáng kể. Các nhà nghiên cứu cho rằng chính yếu tố Von Willebrand (VWF) - liên quan đến quá trình đông máu, làm hạn chế hiệu quả của hoạt chất rtPA.

Nhóm nghiên cứu đã khắc phục bằng cách sử dụng enzyme caADAMTS13 để làm giảm kích thước của VWF và hỗ trợ phá vỡ cục máu đông. Các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm so sánh hiệu quả của thuốc hiện có rtPA và thuốc mới caADAMTS13 trên chuột. Kết quả, trong vòng 1 giờ sau khi điều trị, những con chuột dùng caADAMTS13 đã phục hồi lưu lượng máu đến não ở mức độ cao hơn rõ rệt so với thuốc rtPA.

Giáo sư Bryan Williams, giám đốc khoa học và y khoa tại Quỹ Tim mạch Anh, cho biết: "50% bệnh nhân được điều trị bằng rtPA không đáp ứng và cần phải thực hiện can thiệp lấy huyết khối bằng cơ học. Do đó, cần thiết phải có các phương pháp điều trị tiêu sợi huyết mới".

Theo nghiên cứu quy mô lớn từ Hiệp hội Đột quỵ Mỹ, trong một cơn đột quỵ thiếu máu cục bộ mạch máu lớn điển hình, mỗi phút trôi qua, trung bình bệnh nhân mất đi khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh, 13,8 tỷ khớp thần kinh và 12 km sợi trục thần kinh. Đây là tình trạng y khoa khẩn cấp, đòi hỏi phải được xử lý càng sớm càng tốt, bởi não bộ là cơ quan rất nhạy cảm và không có khả năng chịu đựng lâu khi thiếu oxy.

Các chuyên gia cho rằng, dù các nghiên cứu trên đều cần thêm thời gian để tiến tới áp dụng cho người, nhưng đã mở ra các triển vọng đầy hứa hẹn khi các hợp chất được phát triển thành một liệu pháp mới để hỗ trợ điều trị đột quỵ và giảm tổn thương não một cách an toàn, hiệu quả.