Theo chuyên gia, khi xây dựng được một hệ thống dữ liệu liên thông, cơ quan quản lý sẽ có điều kiện theo dõi kịp thời tình trạng việc làm của người lao động, từ đó phát hiện sớm các trường hợp vi phạm hoặc hưởng sai chế độ bảo hiểm thất nghiệp...

Bảo hiểm thất nghiệp là một chính sách an sinh xã hội quan trọng, được thiết kế nhằm hỗ trợ người lao động khi bị mất việc làm.

Mục tiêu của chính sách không chỉ là trợ cấp một khoản tiền trong thời gian người lao động thất nghiệp, mà còn giúp họ sớm quay trở lại thị trường lao động thông qua các hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề.

Hiện nay, thị trường lao động Việt Nam ngày càng linh hoạt, xuất hiện nhiều loại hình việc làm mới. Người lao động có xu hướng chuyển việc thường xuyên hơn, đồng thời các mô hình làm việc từ xa, làm việc trên nền tảng số cũng ngày càng phổ biến.

Chính những đặc điểm này làm phát sinh các hình thức vi phạm và trục lợi mới liên quan đến bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp.

Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, từ tháng 7/2025 đến hết 3/2026, toàn hệ thống Bảo hiểm xã hội đã yêu cầu thu hồi về Quỹ bảo hiểm xã hội hơn 3,7 tỷ đồng của 1.038 lượt lao động hưởng chế độ bảo hiểm xã hội sai quy định.

Riêng bảo hiểm thất nghiệp, đã yêu cầu thu hồi về Quỹ bảo hiểm thất nghiệp hơn 77,6 triệu đồng của 21 lượt lao động hưởng chế độ bảo hiểm thất nghiệp sai quy định.

Theo TS. Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm thông tin phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công (Bộ Nội vụ), để ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách bảo hiểm thất nghiệp, giải pháp quan trọng là xây dựng một hệ thống dữ liệu bảo hiểm thất nghiệp đồng bộ, liên thông và được cập nhật theo thời gian thực. Thực tiễn có thể thấy nhiều hành trục lợi chính sách đều xuất phát từ những khoảng trống về thông tin. Do vậy, khi xây dựng được một hệ thống dữ liệu liên thông, cơ quan quản lý sẽ có điều kiện theo dõi kịp thời tình trạng việc làm của người lao động. Từ đó phát hiện sớm các trường hợp vi phạm hoặc hưởng sai chế độ.

Bên cạnh đó, một hệ thống dữ liệu minh bạch cũng sẽ nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp. Khi các thông tin liên quan đến việc tham gia bảo hiểm, sử dụng lao động và thực hiện nghĩa vụ với người lao động được cập nhật và kết nối đồng bộ, các hành vi vi phạm sẽ khó xảy ra hơn.

Quan trọng hơn, dữ liệu về người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được kết nối với dữ liệu về việc làm mới. Khi người lao động đã quay trở lại làm việc hoặc phát sinh quan hệ lao động mới, hệ thống có thể nhanh chóng nhận diện và cảnh báo. Qua đó, giảm thiểu nguy cơ hưởng trợ cấp không đúng quy định.

“Tôi cho rằng nền tảng của mọi giải pháp quản lý hiện đại vẫn là dữ liệu. Tuy nhiên, dữ liệu không chỉ cần đầy đủ mà còn phải được liên thông và cập nhật theo thời gian thực. Nếu việc kết nối thông tin diễn ra chậm, hoặc phân tán giữa các cơ quan thì hiệu quả quản lý sẽ bị hạn chế đáng kể”, TS. Phạm Ngọc Toàn cho hay.

Khi có được hệ thống dữ liệu như vậy, cả người lao động và doanh nghiệp đều sẽ nhận thấy tính minh bạch của chính sách. Từ đó nâng cao ý thức tuân thủ, và góp phần hạn chế các hành vi gian lận, trục lợi bảo hiểm thất nghiệp.

Ông Toàn cũng thông tin: hiện nay, ngành Nội vụ đang xây dựng và hoàn thiện các hệ thống dữ liệu liên quan đến người lao động, nhu cầu sử dụng lao động, biến động lao động, thông tin thị trường lao động, cũng như dữ liệu từ các sàn giao dịch việc làm. Khi các cơ sở dữ liệu này được kết nối với dữ liệu của cơ quan Bảo hiểm xã hội, cơ quan Thuế và các cơ quan quản lý khác, khả năng giám sát, kiểm tra, và đối chiếu thông tin sẽ được nâng lên đáng kể.

Điều đó không chỉ giúp phát hiện sớm các trường hợp hưởng sai chế độ, mà còn hỗ trợ rất hiệu quả cho công tác quản lý, hoạch định, và thực thi chính sách.

Nếu có hệ thống dữ liệu liên thông, nhiều khâu kiểm tra, đối soát hiện nay sẽ được thực hiện tự động, thay vì phụ thuộc vào các phương thức thủ công. Chẳng hạn, các đơn vị như Trung tâm Dịch vụ việc làm sẽ không phải mất nhiều thời gian rà soát, đối chiếu hồ sơ với cơ quan Bảo hiểm xã hội như hiện nay. Phần lớn thông tin có thể được xác thực trực tiếp từ hệ thống dữ liệu tích hợp. Chỉ còn một số trường hợp đặc biệt cần kiểm tra, đối chiếu thêm.

Các chuyên gia cũng cho rằng để ngăn chặn tình trạng trục lợi hay hưởng sai chính sách bảo hiểm thất nghiệp, điều quan trọng là người lao động cần nhìn nhận bảo hiểm thất nghiệp như một công cụ hỗ trợ chuyển đổi việc làm, và ổn định cuộc sống khi gặp rủi ro, thay vì chỉ coi đây là khoản tiền trợ cấp ngắn hạn.

Khi hiểu đúng bản chất của chính sách, người lao động sẽ chủ động hơn trong việc tuân thủ các quy định. Việc thực hiện và thụ hưởng bảo hiểm thất nghiệp vì thế mới thực sự phát huy được ý nghĩa an sinh xã hội vốn có của nó.