Được hình thành trong quá trình xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, hồ Hòa Bình có diện tích mặt nước gần 80 km2, rộng gấp nhiều lần những hồ tự nhiên nổi tiếng. Trên mặt hồ, 47 hòn đảo lớn nhỏ nổi lên giữa làn nước xanh biếc, tạo tiềm năng du lịch cho vùng Tây Bắc…

Mặt nước xanh biếc trải dài giữa những dãy núi trùng điệp, điểm xuyết các hòn đảo nổi lên giữa lòng hồ, khiến cảnh quan nơi đây được ví như “Vịnh Hạ Long trên núi” đầy thơ mộng. Sau sáp nhập, lòng hồ Hòa Bình vừa trở thành động lực tăng trưởng mới, vừa được hưởng lợi từ chiến lược phát triển du lịch của tỉnh Phú Thọ.

Từ đây, du khách có thể kết nối hành trình với Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Vườn quốc gia Xuân Sơn, Tam Đảo, Đại Lải cùng các di sản văn hóa như Hát Xoan, ca trù..., hình thành một “bản đồ thu nhỏ” của du lịch miền Bắc với đầy đủ giá trị văn hóa, sinh thái và nghỉ dưỡng. Không chỉ sở hữu cảnh quan hùng vĩ, lòng hồ còn là nơi hội tụ hệ sinh thái phong phú và bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc, tạo nền tảng để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, thể thao dưới nước và trải nghiệm văn hóa bản địa.

Không chỉ cuốn hút bởi thiên nhiên hoang sơ, hồ còn là vùng đất giàu giá trị văn hóa - tâm linh với nhiều điểm đến nổi bật như Đền Bà Chúa Thác Bờ, Động Thác Bờ, Động Hoa Tiên, Vịnh Ngòi Hoa cùng các đảo như Đảo Dừa, Đảo Ngọc và những bản làng bình yên của đồng bào Mường, Thái. Những không gian văn hóa bản địa này tạo nền tảng quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm đời sống và bản sắc địa phương.

Theo Quyết định số 439/QĐ-TTg ngày 25/3/2021, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Khu du lịch Quốc gia hồ Hòa Bình đến năm 2035. Khu du lịch này định hướng trở thành điểm du lịch trọng điểm của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, được quy hoạch thành nhiều phân khu, trong đó khu vực vịnh Ngòi Hoa - Thung Nai - Suối Hoa giữ vai trò trung tâm dịch vụ du lịch.

Về hạ tầng, quy hoạch sẽ cập nhật hệ thống kết nối giao thông với các tuyến liên vùng, đặc biệt là cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, kết hợp mạng lưới giao thông ven hồ và vận tải đường thủy. Dù vậy, tại tọa đàm "Phát triển du lịch Tây Bắc: Đánh thức tiềm năng vùng lòng hồ Hòa Bình" mới đây, ông Bùi Xuân Trường, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ, thẳng thắn nhìn nhận, tiềm năng lớn chưa đồng nghĩa với sự phát triển tương xứng.

Hiện hạ tầng du lịch ở một số khu vực còn thiếu đồng bộ; kết nối giao thông đến các điểm du lịch còn nhiều hạn chế; sản phẩm du lịch chưa thật sự khác biệt. Địa phương còn thiếu các sản phẩm nghỉ dưỡng và giải trí quy mô lớn; khả năng thu hút các nhà đầu tư chiến lược chưa tương xứng với tiềm năng; chuyển đổi số và công tác xúc tiến, quảng bá cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ...

Chia sẻ tại tọa đàm, bà Hà Thúy Hạnh, Giám đốc vận hành Ngù Mái Retreat, cho biết doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn về hạ tầng. Trong đó, hệ thống điện chưa đáp ứng nhu cầu vận hành. Doanh nghiệp đã nhận được quyết định nâng tải điện và khu vực bản làng xóm Ngù sẽ được đầu tư một trạm biến áp. Bà Hạnh bày tỏ mong muốn dự án sớm được triển khai để đáp ứng nhu cầu phục vụ du khách.

Đề xuất các cơ chế hỗ trợ phát triển du lịch, ông Đinh Sơn Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Hoa, cho rằng địa phương có tiềm năng rất lớn nhưng cần thêm những "cú hích" từ cơ chế, chính sách để khai thác hiệu quả lợi thế vùng lòng hồ. Theo ông Tùng, trước hết tỉnh Phú Thọ cần sớm hoàn thiện, điều chỉnh và phê duyệt quy hoạch chi tiết các phân khu của Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình, đặc biệt là phân khu 4 - khu trung tâm, nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, ông Tùng cũng đề xuất tỉnh tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho người dân, giúp họ chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy dịch vụ, từng bước trở thành chủ thể và hưởng lợi trực tiếp từ phát triển du lịch.

Ngày 12/8 vừa qua, ông Vũ Việt Văn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cũng đã chủ trì hội nghị nghe báo cáo về điều chỉnh Quy hoạch chung Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình đến năm 2035, định hướng đến năm 2050.

Tại hội nghị, các đại biểu cùng đại diện các xã, phường đã làm rõ những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện quy hoạch. Đồng thời kiến nghị đơn vị tư vấn tiếp tục phối hợp với địa phương để rà soát, cập nhật các nội dung, bảo đảm đồ án phù hợp với quy hoạch chung của tỉnh và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Ông Vũ Việt Văn lưu ý cần nghiên cứu những sản phẩm du lịch có tính đặc trưng, khác biệt, phù hợp với lợi thế của hồ Hòa Bình, tạo sức hấp dẫn và khả năng khai thác lâu dài. Đây là điểm đáng chú ý nếu đặt trong bài toán phát triển du lịch của khu vực: thay vì chỉ gia tăng số lượng cơ sở lưu trú hay điểm tham quan, dư địa lớn hơn nằm ở việc nâng giá trị của tài nguyên hiện hữu thành sản phẩm có khả năng giữ chân du khách.

Theo định hướng quy hoạch, không gian du lịch được tổ chức theo hướng "đa trung tâm, tăng liên kết". Mặt nước, rừng, cảnh quan và văn hóa bản địa sẽ được khai thác để phát triển hệ thống sản phẩm đa dạng, từ nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa đến tham quan lòng hồ và các hoạt động trên mặt nước.

Theo Quy hoạch chung được Thủ tướng chính phủ phê duyệt năm 2021, Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình dự kiến đón khoảng 1,6 - 2 triệu lượt khách vào năm 2030 và 2,5 - 3 triệu lượt vào năm 2035. Quỹ đất phát triển du lịch dự kiến khoảng 700 ha vào năm 2030 và 836 ha vào năm 2035.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu bảo vệ tài nguyên là rất quan trọng. Hồ Hòa Bình đồng thời có vai trò về thủy điện, nguồn nước và điều tiết, nên phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ rừng, cảnh quan, hệ sinh thái, an toàn hồ chứa và sinh kế người dân. Nếu làm được điều này, lợi thế của hồ Hòa Bình không chỉ nằm ở cảnh quan để tham quan, mà có thể được chuyển hóa thành một hệ sinh thái du lịch xanh, giàu bản sắc, với các sản phẩm có giá trị và khả năng khai thác quanh năm.