Liên minh châu Âu (EU) sẽ xem xét việc xây dựng dự trữ phân bón nông nghiệp và thúc đẩy sản xuất phân bón trong khối - một cân nhắc được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến tranh ở Trung Đông gây áp lực lên nông dân và đe dọa đẩy giá thực phẩm lên cao.
The tin từ tờ báo Financial Times, Ủy ban châu Âu (EC) cho biết sẽ đánh giá “các phương án chuẩn bị sẵn sàng các loại phân bón quan trọng", bao gồm yêu cầu các quốc gia thành viên duy trì lượng dự trữ theo mùa hoặc tối thiểu, và có thể thực hiện việc mua sắm chung các loại phân bón và thành phần sản xuất phân bón.
Đây là một trong những biện pháp mà EC đưa ra để giải quyết vấn đề giá phân bón cao và đảm bảo nguồn cung phân bón, trong một gói giải pháp được công bố vào ngày 19/5.
Ủy viên phụ trách vấn đề nông nghiệp của EC, ông Christophe Hansen, nhấn mạnh rằng "an ninh lương thực bắt đầu từ an ninh phân bón". Ông cho rằng châu Âu cần sản xuất phân bón nhiều hơn và phụ thuộc ít hơn vào các nguồn cung từ bên ngoài để duy trì nền nông nghiệp của mình.
Trước khi cuộc chiến nổ ra, có tới 1/3 lượng phân bón được giao dịch toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Việc eo biển này bị đóng cửa dẫn tới tình trạng chuỗi cung ứng thực phẩm dễ bị gián đoạn bởi cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran.
Trong tháng trước, giá phân bón sản xuất từ nitrogen đã tăng khoảng 70% so với mức trung bình của năm 2024. Khí đốt chiếm tới 80% chi phí sản xuất phân bón này.
Hiện tại, giới chức EU chưa lo ngại về tác động ngay lập tức của tình trạng tăng giá phân bón đến giá thực phẩm, nhưng đã cảnh báo rằng tác động này có thể xuất hiện vào cuối năm nay khi nông dân sử dụng hết lượng phân bón đã mua trước cuộc chiến Iran.
Chi phí phân bón đặc biệt quan trọng đối với nông dân trồng cây lương thực, và giá phân bón cao có nguy cơ gây áp lực lên cả nhà sản xuất và người tiêu dùng, cũng như đặt ra những thách thức lớn cho nền tài chính công và các nhà lãnh đạo chính trị ở châu Âu.
Đề xuất dự trữ phân bón được châu Âu đưa ra trong bối cảnh có sự chuyển dịch rộng hơn trong việc tích trữ chiến lược thực phẩm và các đầu vào nông nghiệp. Các chính phủ ngày càng coi chuỗi cung ứng là vấn đề an ninh quốc gia sau khi những cú sốc liên tiếp - từ đại dịch, cuộc chiến ở Ukraine và căng thẳng ở Trung Đông - đã làm bộc lộ những điểm yếu trong thương mại toàn cầu.
Một số quốc gia Bắc Âu đã duy trì dự trữ khẩn cấp các mặt hàng liên quan tới nông nghiệp. Hệ thống an ninh cung ứng lâu đời của Phần Lan bao gồm cả kho dự trữ phân bón bên cạnh dự trữ ngũ cốc và nhiên liệu. Năm nay, Thụy Điển đã công bố kế hoạch tích trữ phân bón, hạt giống và ngũ cốc như một phần của chiến lược "phòng thủ toàn diện" sau khi gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Theo kế hoạch, EU cũng sẽ ban hành luật để sửa đổi chính sách nông nghiệp chung của khối và cho phép những người thụ hưởng quỹ nông nghiệp được nhận các khoản thanh toán trước để bù đắp chi phí phân bón tăng thêm.
Trước khi EC tuyên bố sẽ xem xét việc dự trữ phân bón, ông Lennart Nilsson, chủ tịch của tổ chức vận động hành lang nông nghiệp Copa Cogeca, nói rằng "cuộc khủng hoảng năng lượng đang thực sự đề cao tầm quan trọng của một chính sách nông nghiệp chung mạnh mẽ và ổn định".
Ủy ban cũng muốn tạo ra "thị trường tiên phong” (lead market) cho các loại phân bón hữu cơ và ít carbon được sản xuất tại châu Âu, chẳng hạn như yêu cầu phân bón ít carbon trong các sản phẩm pha trộn, nhằm thúc đẩy nhu cầu. Các biện pháp kỹ thuật khác đang được xem xét bao gồm cho phép nông dân sử dụng bã thải sinh học, một loại chất thải giàu dinh dưỡng từ sản xuất khí sinh học, hiện bị hạn chế sử dụng do hàm lượng nitơ cao.
Giới chức EU đang nỗ lực kiểm soát sự leo thang của chi phí trước khi giá phân bón lan rộng thành lạm phát thực phẩm, có khả năng gây ra những hiệu ứng tương tự như đã thấy sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.
Sự cứu trợ nhanh nhất có thể đến từ việc nới lỏng tạm thời các quy tắc trợ cấp nhà nước đã được EC đề xuất, và việc này có khả năng dẫn đến sự hỗ trợ không đồng đều trên toàn EU. Tuy nhiên, các biện pháp môi trường như hệ thống giao dịch phát thải của EU và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon vẫn sẽ được áp dụng cho phân bón, dù Copa Cogeca là một trong những tổ chức kêu gọi nới lỏng các quy tắc này.
