Hiệp hội Mía đường Việt Nam kiến nghị bổ sung, làm rõ đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường, đồng thời đề xuất áp dụng mức thuế cao hơn đối với đồ uống sử dụng si-rô ngô hàm lượng fructose cao...

Hiệp hội Mía đường Việt Nam vừa có Công văn số 38/2026/CV-HHMĐ gửi Thủ tướng Chính phủ, kiến nghị điều chỉnh, bổ sung Nghị định 360/2025/NĐ-CP nhằm làm rõ đối tượng chịu thuế đối với đồ uống có đường và giảm thiểu tác động của si-rô ngô hàm lượng fructose cao (HFCS) đối với chuỗi liên kết sản xuất mía đường.

LO NGẠI BỎ SÓT ĐỒ UỐNG SỬ DỤNG HFCS

Theo nội dung công văn, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), trong đó bổ sung nước giải khát có đường trên 5 g/100 ml vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt từ ngày 1/1/2027. Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho rằng đây là chủ trương nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hoàn toàn ủng hộ. Tuy nhiên, cách xác định đối tượng chịu thuế tại Nghị định 360/2025/NĐ-CP vẫn còn khoảng cách so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đồng thời chưa thực sự rõ ràng về loại đường được sử dụng trong đồ uống.

Nghị định 360/2025/NĐ-CP xác định đối tượng chịu thuế là nước giải khát theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12828:2019 về nước giải khát, với hàm lượng đường được tính theo lượng đường tổng số ghi trên nhãn sản phẩm. Trong khi đó, TCVN 12828:2019 định nghĩa nước giải khát là sản phẩm pha sẵn để uống với mục đích giải khát, được chế biến từ nước và “có thể chứa đường”. Hiệp hội cho rằng cách diễn đạt này chưa đủ rõ để xác định đầy đủ phạm vi các sản phẩm thuộc diện chịu thuế.

Thông tư 29/2023/TT-BYT của Bộ Y tế định nghĩa “đường tổng số” là tổng lượng đường đơn và đường đôi có trong thực phẩm, bao gồm cả đường tự nhiên và đường bổ sung. Tuy nhiên, theo Hiệp hội, quy định này chưa giải thích cụ thể thế nào là đường đơn, đường đôi.

Trong khi đó, WHO sử dụng khái niệm “đường tự do” để xác định nhóm đường cần kiểm soát trong đồ uống có đường. Theo tài liệu được Hiệp hội dẫn lại, đường tự do bao gồm các đường đơn như glucose, fructose và đường đôi như sucrose được bổ sung vào thực phẩm, đồ uống.

Từ đó, Hiệp hội cho rằng sự khác biệt trong cách xác định giữa quy định hiện hành của Việt Nam với khuyến cáo của WHO có thể dẫn tới nguy cơ bỏ sót một số đồ uống sử dụng HFCS.

Hiệp hội cho biết HFCS 55% có độ ngọt cao hơn đường tinh luyện từ mía khoảng 1,1-1,3 lần.

KIẾN NGHỊ THUẾ SUẤT 20% VỚI ĐỒ UỐNG SỬ DỤNG HFSC

Một trong những vấn đề được Hiệp hội Mía đường Việt Nam nhấn mạnh là lượng HFCS nhập khẩu vào Việt Nam có xu hướng tăng mạnh. Theo dữ liệu Cục Hải quan được dẫn trong công văn, lượng HFCS nhập khẩu tăng từ 102.372 tấn năm 2021 lên 184.975 tấn năm 2022, 231.904 tấn năm 2023, 241.504 tấn năm 2024 và 229.588 tấn năm 2025. Tính trong 5 năm, tốc độ gia tăng được Hiệp hội nêu ở mức 226%.

Theo phản ánh từ Hiệp hội, HFCS được nhập khẩu chủ yếu để sản xuất bánh kẹo và nước ngọt, trong đó nhiều doanh nghiệp sản xuất nước giải khát sử dụng HFCS để thay thế đường mía. Việc thị trường đường mía bị thu hẹp có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng trăm nghìn hộ nông dân trồng mía.

Đáng chú ý, giá đường tại Việt Nam trong 8 tháng đầu năm 2026 đang thấp hơn đáng kể so với các quốc gia sản xuất mía đường trong khu vực như Philippines, Indonesia và Trung Quốc. Cụ thể, mức giá bình quân khu vực ghi nhận ở ngưỡng 24.879 đồng/kg, trong khi giá đường Việt Nam chỉ bằng khoảng 68% mức này, dao động trong khoảng 16.505 – 18.616 đồng/kg từ tháng 1 đến tháng 8/2026.

Trong hai năm gần đây, HFCS nhập khẩu với giá thấp hơn cả đường có nguồn gốc Thái Lan đã chiếm thị phần tương đương khoảng 300.000 tấn đường mía trong ngành nước giải khát. FCS giá rẻ được nhập khẩu với khối lượng lớn đã tạo sức ép lên giá đường sản xuất trong nước, từ đó ảnh hưởng đến chuỗi liên kết sản xuất mía đường và đầu ra của người trồng mía". 

Ông Nguyễn Văn Lộc là Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA).

Điều này được Hiệp hội đánh giá là nghịch lý, bởi ngành mía đường Việt Nam đang có năng lực cạnh tranh về năng suất. Niên vụ 2024/25, năng suất đường của Việt Nam đạt 6,69 tấn/ha, đứng đầu trong nhóm các nước sản xuất mía đường chính được Hiệp hội so sánh gồm Thái Lan, Indonesia và Philippines.

Từ những vấn đề trên, Hiệp hội Mía đường Việt Nam nhấn mạnh việc hoàn thiện chính sách thuế cần đồng thời hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa các loại chất tạo ngọt.

Hiệp hội cho biết WHO xác định đồ uống có đường là nguồn cung cấp đáng kể “đường tự do” và có liên quan đến sự phát triển của một số bệnh không lây nhiễm. Việc sử dụng thuế tiêu thụ đặc biệt để hạn chế khả năng chi trả, qua đó giảm tiêu thụ đồ uống có đường, được WHO xem là một biện pháp hiệu quả.

Dẫn kinh nghiệm của một số nước Đông Nam Á, Hiệp hội cho biết Philippines áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống sử dụng HFCS cao gấp hai lần so với đồ uống sử dụng đường thông thường. Indonesia áp dụng thuế phòng vệ thương mại đối với HFCS và thuế nhập khẩu đối với đồ uống có đường.

Từ các cơ sở này, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ điều chỉnh, bổ sung Nghị định 360/2025/NĐ-CP, làm rõ đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là “đồ uống có đường có chứa đường tự do”, bao gồm đồ uống chứa đường và đồ uống chứa HFCS có hàm lượng trên 5 g/100 ml. Đồng thời đề nghị quy định rõ đường tự do gồm đường đơn monosacarit như glucose, fructose và đường đa disacarit như sucrose hoặc đường ăn, theo hướng phù hợp với hướng dẫn của WHO.

Đáng chú ý, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ xem xét trình Quốc hội cơ chế thuế suất phân biệt theo loại chất tạo ngọt, trong đó đề xuất áp mức thuế 20% đối với đồ uống sử dụng HFCS. Việc áp mức thuế cao hơn đối với nhóm sản phẩm này sẽ giúp hạn chế tiêu thụ HFCS, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch sang các nguyên liệu lành mạnh hơn, đồng thời góp phần tạo môi trường cạnh tranh công bằng và hỗ trợ sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ nông dân trồng mía.