Dự án Luật sửa đổi Luật Điện lực được trình Quốc hội nhằm đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục và gỡ nghẽn đầu tư. Trọng tâm dự thảo hướng đến minh bạch cơ chế giá, xóa bỏ bù chéo, thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh gắn liền với an sinh xã hội và an ninh năng lượng…

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, chiều 20/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh dự án luật hướng tới đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thực tiễn để thúc đẩy sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội. Việc ban hành luật xuất phát từ 3 cơ sở chính.

Thứ nhất: Cơ sở chính trị nhằm thể chế hóa chủ trương của Trung ương và Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số.

Thứ hai: Cơ sở pháp lý dựa trên Hiến pháp, Luật Điện lực số 61/2024, kế thừa Nghị quyết số 253/2025/QH15 và đồng bộ với các luật mới về quy hoạch, đầu tư, đất đai.

Thứ ba: Cơ sở thực tiễn, thực tế triển khai Quy hoạch điện 8 điều chỉnh và việc bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027–2030 đã bộc lộ những vướng mắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội về quy hoạch, đầu tư năng lượng tái tạo và giá điện.

Mục tiêu của dự án luật là tạo khuôn khổ pháp lý phát triển nguồn điện và lưới điện nhằm bảo đảm an ninh cung cấp điện trong tình hình mới.

Tờ trình nêu rõ Chính phủ đã thực hiện hai điều chỉnh lớn, gồm việc chỉ ưu tiên áp dụng Luật Điện lực đối với chủ trương đầu tư dự án điện lực; và không quy định cơ chế đặc thù cho công trình cấp bách nhằm bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về xây dựng.

Dự thảo luật gồm 03 điều, tập trung vào 05 nhóm nội dung chính. Về các vấn đề chung, dự thảo làm rõ phạm vi cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư, thu hẹp độc quyền nhà nước, ưu đãi có chọn lọc theo loại hình nguồn điện và bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho đối tượng yếu thế.

Về quy hoạch và đầu tư xây dựng, luật quy định một số dự án không phải chấp thuận chủ trương đầu tư, xác định giá điện trúng thầu là căn cứ ký hợp đồng mua bán điện để hạn chế đàm phán lại, đồng thời bổ sung phương thức đầu tư PPP cho lưới điện truyền tải.

Về năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo hoàn thiện khung pháp lý về chứng chỉ năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi và các nguồn điện mới.

Về cấp phép và thị trường điện, dự thảo tiết giảm điều kiện cấp phép, bổ sung trường hợp miễn trừ, hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh và mở rộng mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Về giá điện, luật xác định lộ trình giảm và xóa bù chéo, làm rõ giá hợp đồng và ban hành cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo cùng hệ thống lưu trữ điện.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, đánh giá hồ sơ được chuẩn bị công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội và ghi nhận tinh thần cầu thị của Cơ quan soạn thảo. Dù vậy, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát nhằm cắt giảm thực chất thủ tục, bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh, phân bổ rủi ro hợp lý, giữ vững an ninh năng lượng và tuyệt đối không tạo kẽ hở tiêu cực hay phát sinh điểm nghẽn mới.

Báo cáo thẩm tra tập trung phân tích 08 nhóm nội dung trọng tâm.

Một là, về cơ chế đặc thù đối với dự án đầu tư điện lực, Ủy ban tán thành việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án đã có trong quy hoạch, nhưng yêu cầu quy định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và tính liên thông với thủ tục đất đai, rừng, biển để tránh phát sinh ách tắc ở các khâu tiếp theo.

Hai là, về chính sách xóa bù chéo và hỗ trợ tiền điện, Ủy ban ủng hộ lộ trình xóa bỏ bù chéo để tạo nền tảng cho thị trường điện cạnh tranh, song yêu cầu phân định rạch ròi với chính sách an sinh; thị trường hóa không được làm giảm khả năng tiếp cận điện của hộ nghèo, cần quy định cụ thể đối tượng, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện hỗ trợ.

Ba là, về cơ chế xác định giá điện, Ủy ban đề nghị bổ sung nguyên tắc giá điện chỉ hình thành dựa trên chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ sản xuất - kinh doanh điện, hiệu quả đầu tư, rủi ro và điều kiện thị trường, tuyệt đối không chuyển rủi ro kinh doanh sang phía Nhà nước hoặc người tiêu dùng.

Bốn là, về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Ủy ban cho rằng việc tiếp tục giao Chính phủ quy định chi tiết là chưa phù hợp; thay vào đó, luật cần quy định trực tiếp các nguyên tắc về chi phí sử dụng lưới điện, điều độ dự phòng, dịch vụ hệ thống và cam kết không chuyển chi phí sang các nhóm khách hàng khác.

Năm là, về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, Ủy ban chỉ ra điểm mâu thuẫn giữa khoản 2 Điều 19 quy định giá trúng thầu là giá hợp đồng với điểm c khoản 3 Điều 19 giao Chính phủ quy định việc đàm phán hợp đồng. Ủy ban đề nghị khẳng định nguyên tắc giá trúng thầu và thời hạn hợp đồng phải gắn chặt với kết quả đấu thầu, không đàm phán lại để triệt tiêu tình trạng bỏ giá thấp rồi kiến nghị tăng giá sau trúng thầu.

Sáu là, về phát triển điện gió ngoài khơi, Ủy ban lưu ý dù tiềm năng rất lớn nhưng từ khi Luật Điện lực năm 2024 có hiệu lực đến nay vẫn chưa có dự án nào được khởi công; do đó, luật cần xử lý dứt điểm điểm nghẽn, làm rõ quy định thẩm định quốc phòng - an ninh, kiểm soát chuyển nhượng vốn, dự án và phương án giải quyết chi phí khảo sát.

Bảy là, về chứng chỉ năng lượng tái tạo, Ủy ban tán thành việc bổ sung cơ chế này nhưng đề nghị làm rõ bản chất pháp lý, quyền sở hữu, quy trình đăng ký và phương thức giao dịch để bảo đảm tính khả thi.

Tám là, về chính sách điện hạt nhân nhỏ, Ủy ban đồng thuận với định hướng phát triển các lò phản ứng mô-đun nhỏ phục vụ công nghệ cao và trung tâm dữ liệu, đồng thời yêu cầu xác định rõ điều kiện tham gia của khu vực ngoài nhà nước, bảo đảm tính đồng bộ với luật chuyên ngành và giữ vững các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn, an ninh hạt nhân.