UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành Đề án “Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử”, mở ra bước ngoặt chiến lược do Nhà nước dẫn dắt nhằm thiết lập môi trường mua sắm trực tuyến minh bạch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng và siết chặt quản lý thị trường số...

Trong bối cảnh bùng nổ thương mại điện tử, người tiêu dùng Việt Nam vừa tận hưởng sự tiện lợi đột phá, vừa liên tục đối mặt với những rủi ro dai dẳng: hàng giả, hàng nhái, vi phạm sở hữu trí tuệ, quảng cáo sai sự thật và sự mù mờ về nguồn gốc xuất xứ. Trong khi đó, việc quản lý các giao dịch trên không gian mạng lâu nay vẫn gặp không ít thách thức do tính chất ảo, biên giới rộng và sự phức tạp của chuỗi cung ứng số.

XÂY DỰNG MỘT HỆ SINH THÁI TIÊU DÙNG SỐ AN TOÀN

Trước thực trạng đó, Quyết định số 3732/QĐ-UBND do Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Xuân Lưu ký ngày 27/7/2026 được xem là một hành động chính sách quyết liệt, chuyển trạng thái từ "đi sau quản lý" sang "dẫn dắt, tạo lập và bảo trợ".

Mục tiêu tổng quát của Đề án không dừng lại ở việc tạo thêm một kênh bán hàng trực tuyến, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái tiêu dùng số văn minh, an toàn và có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng dưới sự bảo trợ của chính quyền Thành phố.

Bên cạnh việc bảo vệ quyền lợi người dân, Đề án còn gánh vác sứ mệnh tạo lập nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ công tác quản lý nhà nước. Dữ liệu tổng hợp từ hệ thống sẽ trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ cơ quan chức năng điều hành thị trường, dự báo xu hướng tiêu dùng, cảnh báo rủi ro sớm và đưa ra các chính sách phát triển kinh tế số sát với thực tiễn.

Để hiện thực hóa chiến lược này, Hà Nội đề ra lộ trình với những chỉ số định lượng đến năm 2028. Cụ thể, phấn đấu 500 chủ thể kết nối tham gia mô hình và 1.000 sản phẩm được công khai trên gian hàng số/chuyên mục liên kết. Tối thiểu 80% sản phẩm có truy xuất nguồn gốc hoặc mã định danh phù hợp; 100% chủ thể được hướng dẫn công khai thông tin bắt buộc. Đảm bảo 90% phản ánh, khiếu nại được phân loại và chuyển xử lý đúng hạn; 70% vụ việc được phản hồi cho người tiêu dùng trong thời hạn công bố. Tổ chức 20 lớp tập huấn/chương trình hướng dẫn, đưa vào vận hành 01 bộ Dashboard điều hành trung tâm và đạt 80% mức độ hài lòng từ các chủ thể tham gia.

THỂ CHẾ HÓA "BẢO TRỢ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ"

Nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu được Hà Nội xác định là cụ thể hóa khái niệm "bảo trợ thương mại điện tử" thành một bộ quy tắc vận hành chuẩn hóa, có hiệu lực áp dụng thống nhất trên toàn địa bàn. Quy chế này sẽ phân định rõ ràng ranh giới trách nhiệm: từ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, chính quyền địa phương cho đến các sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp nền tảng và trách nhiệm pháp lý trực tiếp của chủ thể kinh doanh.

Để đảm bảo hiệu lực thi hành, một cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ sẽ được thiết lập giữa Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, Cơ quan Thuế, Chi cục Hải quan khu vực I, Công an Thành phố, UBND xã/phường và các doanh nghiệp nền tảng. Sự gắn kết này giải quyết triệt để tình trạng "cắt khúc" trong quản lý, tạo ra sức mạnh tổng hợp từ khâu kiểm soát hàng hóa đầu vào, nghĩa vụ thuế, an ninh mạng cho đến quản lý địa bàn dân cư.

Về mặt kỹ thuật, hạ tầng công nghệ của Đề án được thiết kế hiện đại theo mô hình kiến trúc 4 lớp: "Điều phối - Xác thực - Dữ liệu - Phản ánh". Nguyên tắc cốt lõi là tích hợp tối đa và tối ưu hóa các nền tảng công có sẵn của Thành phố như Cổng thông tin điện tử, ứng dụng công dân số iHanoi, tổng đài dịch vụ công, kênh phản ánh hiện trường... Thành phố triệt để tuân thủ nguyên tắc không đầu tư trùng lặp, nếu có thể thuê dịch vụ hoặc tích hợp.

Một điểm nhấn quan trọng là việc xây dựng chuyên trang hoặc module "Gian hàng số Thủ đô". Đây sẽ là nơi niêm yết công khai danh mục chủ thể và sản phẩm đủ điều kiện, cung cấp đường dẫn truy cập kênh bán hợp lệ, thông tin xác thực nguồn gốc, chính sách đổi trả minh bạch và tích hợp sẵn công cụ phản ánh cho người mua. Việc kết nối với các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, đơn vị giao hàng và cổng thanh toán được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, tuân thủ pháp luật và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân.

Trong công tác phòng, chống hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại, Đề án xác định Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội giữ vai trò đầu mối phối hợp chuyên ngành. Lực lượng này sẽ trực tiếp thụ lý, xử lý các vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc và quảng cáo sai sự thật trên môi trường số.

Toàn bộ dữ liệu kiểm tra, xử lý vi phạm thực tế từ quản lý thị trường sẽ được số hóa để cập nhật tích cực vào "Bản đồ rủi ro". Kết hợp với việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống có khả năng tự động phân tích hành vi, phát hiện bất thường và đưa ra cảnh báo sớm về các ổ nhóm, hành vi gian lận thương mại trực tuyến mới phát sinh.

Đề án nhấn mạnh việc huy động đa dạng các nguồn lực xã hội hóa: doanh nghiệp nền tảng, đơn vị logistics, ngân hàng, ví điện tử và các tổ chức đào tạo. Tuy nhiên, Thành phố cũng đưa ra nguyên tắc quản trị nghiêm ngặt: mọi hình thức hợp tác xã hội hóa phải dựa trên sự đóng góp kỹ thuật, chuyên gia và công cụ hỗ trợ, tuyệt đối không để doanh nghiệp chi phối tiêu chí công nhận, dữ liệu quản lý nhà nước hay nội dung bảo trợ của chính quyền.

Song song đó, chiến dịch truyền thông "Tiêu dùng số an toàn - Chủ thể kinh doanh đạt tiêu chí minh bạch - Sản phẩm rõ nguồn gốc" sẽ được triển khai sâu rộng từ các kênh số đến loa phát thanh xã/phường, chợ truyền thống và phố thương mại.

Xương sống của chiến dịch truyền thông là bộ thông điệp thống nhất: "Người bán rõ danh tính - Sản phẩm rõ nguồn gốc - Giao dịch có chứng từ - Phản ánh có đầu mối".

Đặc biệt, Thành phố dành sự quan tâm riêng cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trên không gian số như người cao tuổi, lao động thu nhập thấp, tiểu thương chợ truyền thống và các chủ thể làng nghề chưa thạo công nghệ, giúp họ từng bước thích ứng an toàn và thụ hưởng giá trị tích cực từ nền kinh tế số Thủ đô.