Thương mại điện tử tăng trưởng mạnh đang thúc đẩy kinh tế số, nhưng cũng kéo theo tình trạng hàng giả, hàng nhái và vi phạm sở hữu trí tuệ ngày càng phức tạp trên không gian mạng, đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý và hoàn thiện hành lang pháp lý…

Thương mại điện tử (TMĐT) phát triển mạnh đang trở thành động lực quan trọng của kinh tế số, song cũng phơi bày nhiều hạn chế trong công tác quản lý thị trường trên không gian mạng. Cùng với đà tăng trưởng nhanh, các hành vi gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng gia tăng, đặt ra thách thức lớn đối với cơ quan quản lý.

VI PHẠM TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG DIỄN BIẾN PHỨC TẠP

Tại diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 22/1/2025, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương), nhận định trong năm 2025, thương mại điện tử Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao.

Tuy nhiên, đi kèm với sự gia tăng mạnh mẽ này là số lượng lớn các sản phẩm có dấu hiệu là hàng giả, hàng nhái hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cao hơn đáng kể so với các năm trước.

Chỉ tính riêng trên các nền tảng thương mại điện tử lớn, trong năm 2025 Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã yêu cầu gỡ bỏ trên 47.000 thông tin liên quan đến hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và các dấu hiệu vi phạm khác trên môi trường trực tuyến. Để xử lý tình trạng vi phạm, Bộ Công Thương đã yêu cầu các sàn thương mại điện tử gỡ bỏ nhiều gian hàng có dấu hiệu sai phạm.

“Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Thương mại điện tử là phạm vi điều chỉnh được mở rộng đáng kể so với Nghị định 52/2013/NĐ-CP và Nghị định 85/2021/NĐ-CP. Theo đó, luật không chỉ điều chỉnh các sàn thương mại điện tử truyền thống, mà còn bao quát nhiều loại hình nền tảng mới, như nền tảng cung cấp dịch vụ số trong lĩnh vực xổ số, bảo hiểm, các nền tảng trung gian thông tin số có yếu tố thương mại.

Việc mở rộng này được thiết kế theo hướng không gây chồng chéo trong quản lý, bảo đảm phân định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại điện tử với các luật chuyên ngành khác, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để quản lý hiệu quả các mô hình kinh doanh mới đang phát triển nhanh trên môi trường số”.

Theo ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, TMĐT và các hoạt động kinh doanh trên không gian mạng đã trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Tuy nhiên, lợi dụng kẽ hở, nhiều đối tượng đã lách luật hay cố tình gian dối để cung cấp những sản phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến doanh nghiệp làm ăn chân chính, khiến người tiêu dùng hoang mang.

Trước thực trạng đó, việc Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Thương mại điện tử vào ngày 10/12/2025 (dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) đã đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của hành lang pháp lý trong bối cảnh kinh tế số và thương mại số tại Việt Nam phát triển ngày càng mạnh mẽ.

CẦN XÓA BỎ “VÙNG XÁM” GIAN LẬN TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Phương Sơn, Giám đốc Đối ngoại Công ty Amway Việt Nam, chia sẻ: “Với sự hỗ trợ và giúp đỡ về mặt pháp lý từ Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế Số (Bộ Công thương), trong năm 2023, 1 sàn TMĐT rất lớn đã buộc phải gỡ 1287 link vi phạm. Trong năm 2025, Amway đã  tiếp tục có công văn chính thức đề nghị một số sàn TMĐT có tiếng gỡ tổng cộng 822 link vi phạm”.

Theo ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc Điều hành DAFC, đại diện Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), với vai trò là tập đoàn đang phân phối hơn 138 thương hiệu quốc tế chính hãng tại Việt Nam, IPPG trực tiếp chứng kiến và chịu tác động nghiêm trọng từ tình trạng hàng giả, hàng xách tay không rõ nguồn gốc và các hành vi gian lận thương mại trên không gian mạng.

“Dù khuôn khổ pháp lý đã từng bước bước hoàn thiện, từ chính sách đến thực tiễn luôn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và trách nhiệm chung của các cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật, các sàn thương mại điện tử, hiệp hội ngành hàng và đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp”.

“Thực tế cho thấy, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử đã kéo theo tình trạng hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng hóa không rõ nguồn gốc tràn lan trên môi trường số. Các hành vi vi phạm này xuất hiện phổ biến trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, thậm chí thông qua hoạt động bán hàng bằng hình thức livestream của KOL, người có ảnh hưởng”, ông Đạt cho biết.

Theo đại diện IPPG, đây không còn là những hiện tượng đơn lẻ mà đã hình thành một “hệ sinh thái” gian lận có tổ chức, ngày càng tinh vi, gây tổn hại trực tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng, hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh chân chính và nguồn thu ngân sách Nhà nước.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Nguyễn Thuận Đạt cho biết hàng gian, hàng giả và hàng xách tay không được kiểm soát có thể khiến doanh thu sụt giảm ở mức hai chữ số, đặc biệt trong các ngành hàng có giá trị cao. Tình trạng này không chỉ làm méo mó thị trường mà còn tạo ra áp lực cạnh tranh không lành mạnh đối với các doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ pháp lý.

Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh hàng xách tay quy mô lớn trên môi trường số đang trở thành một “vùng xám” của gian lận thương mại. Việc buôn bán hàng hóa không hóa đơn, không kê khai thuế, không kiểm soát chất lượng, theo ông Đạt, về bản chất là một hình thức gian lận thương mại trá hình.

“Nếu không được xử lý dứt điểm, “vùng xám” này sẽ tiếp tục làm suy yếu môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích hành vi trốn thuế và đẩy phần lớn rủi ro về phía người tiêu dùng, trong khi các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật phải gánh chịu những thiệt hại ngày càng lớn”, ông Đạt trăn trở.

Để ngăn chặn thực trạng này, ông Nguyễn Phương Sơn cũng kiến nghị cơ quan quản lý cần sớm ban hành hướng dẫn cụ thể, thống nhất về cơ chế phối hợp, bảo đảm việc triển khai được thực hiện thuận tiện và kịp thời.

Đồng thời, các sàn thương mại điện tử cần xây dựng cơ chế chủ động hơn, trong đó áp dụng biện pháp tự động loại trừ các gian hàng, sản phẩm sử dụng trái phép tên thương hiệu khi đã có văn bản xác nhận và đề nghị phối hợp từ doanh nghiệp sở hữu nhãn hiệu.