Cả nước hiện vẫn còn trên 550 tấn bao bì thuốc bảo vệ thực vật chưa được xử lý, gây ô nhiễm môi trường. Việc hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đang mở ra kỳ vọng tháo gỡ những điểm nghẽn lâu nay trong thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật - loại chất thải nguy hại còn tồn đọng lớn trong sản xuất nông nghiệp.

Ngày 14/4/2026, tại Đắk Lắk, Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk và Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức diễn đàn trực tiếp và trực tuyến “Phổ biến quy định EPR và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, phân bón tại các địa phương”.

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Chính phủ vừa ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho cơ chế EPR tại Việt Nam. 

HƠN 550 TẤN BAO BÌ CHƯA ĐƯỢC XỬ LÝ

Phát biểu khai mạc, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Trần Văn Cao nhấn mạnh: EPR là công cụ chính sách tiến bộ, yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Đây không phải là một loại thuế mà là cơ chế phân bổ trách nhiệm công bằng giữa các doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm thiểu tác động môi trường.

Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho biết trong giai đoạn 2022-2025, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, nhưng chỉ khoảng 1.400 tấn được xử lý đúng quy định. Hơn 500 tấn bao bì được người dân tự tiêu hủy và vẫn còn trên 550 tấn bao bì vẫn chưa được xử lý.

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm chất thải nguy hại do chứa tồn dư hóa chất độc, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ thu gom đến xử lý. Trong khi đó, bao bì phân bón chủ yếu là chất thải rắn thông thường, có thể tái chế hoặc tái sử dụng.

Trong những năm qua, hơn 11.700 lớp tập huấn đã được tổ chức với trên 600.000 lượt người tham gia; hơn 450.000 bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật được xây dựng trên cả nước. Tuy nhiên, tình trạng vứt bỏ bao bì bừa bãi trên đồng ruộng, kênh mương vẫn phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường đất và nước.

Theo ông Nguyễn Thành Yên, Phó Trưởng phòng Chính sách - Pháp chế, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quy định mới giúp cơ chế EPR vận hành đồng bộ từ huy động đến phân bổ nguồn lực. Đối với bao bì thuốc bảo vệ thực vật, nghị định đã quy định rõ cơ chế đóng góp và sử dụng Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, tách riêng nguồn kinh phí để hỗ trợ các địa phương.

Theo quy định, trước ngày 1/4 hằng năm, các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải kê khai số tiền đóng góp tài chính trên hệ thống EPR quốc gia; trước ngày 20/4 phải hoàn thành việc nộp kinh phí vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Các địa phương cũng phải gửi đề xuất hỗ trợ xử lý chất thải trước ngày 25/6 để được xem xét phân bổ kinh phí.

CẦN LÀM RÕ TRÁCH NHIỆM, ĐỒNG BỘ GIẢI PHÁP

Từ thực tiễn, nhiều ý kiến cho rằng bài toán xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật không chỉ nằm ở khâu thu gom mà là vấn đề tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Bà Triệu Thị Châu, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Minh ở Đắk Lắk, cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu xử lý cuối cùng. Nhiều nơi đã có bể chứa nhưng rác vẫn tồn đọng do thiếu đơn vị vận chuyển. “Không thể đẩy toàn bộ trách nhiệm cho nông dân”, bà Châu nhấn mạnh.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, cho biết công tác thu gom vẫn gặp khó do hạ tầng thiếu đồng bộ và việc tổ chức thu gom chưa thường xuyên. Với hơn 845.000 ha đất nông nghiệp và hàng nghìn cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, mỗi năm địa phương phát sinh hàng trăm tấn bao bì, tạo áp lực lớn cho công tác xử lý.

Ông Lê Văn Vương, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Vương Thành Công ở tỉnh Đắk Lắk đề xuất cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng “Nhà nước và nông dân cùng làm”, đồng thời thúc đẩy sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và chuyển đổi bao bì sang vật liệu thân thiện môi trường để giảm áp lực rác thải.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc Bảo vệ thực vật Việt Nam nhấn mạnh: cần làm rõ cơ chế phân bổ chi phí trong EPR, đặc biệt cho khâu thu gom và vận chuyển. Quy trình tiêu hủy cũng cần được chuẩn hóa và giám sát chặt chẽ để bảo đảm hiệu quả.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Andrew Ward, đại diện Croplife, cho rằng với cơ chế minh bạch và trách nhiệm rõ ràng, tỷ lệ thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật có thể đạt tới 90% như tại Brazil. Nguồn tài chính từ EPR cần được sử dụng trực tiếp cho hoạt động thu gom, xử lý và khuyến khích thiết kế bao bì thân thiện môi trường.

Các chuyên gia thống nhất: để EPR phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là đổi mới công tác tuyên truyền theo hướng thiết thực, gắn với hướng dẫn cụ thể về thu gom, phân loại và xử lý an toàn. Tiếp đến, cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm môi trường; quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật trong việc tham gia thu gom bao bì sau sử dụng.

Về hạ tầng, các địa phương cần ưu tiên đầu tư bể chứa đạt chuẩn, khu lưu trữ tạm thời và cải thiện hệ thống giao thông nội đồng để thuận lợi cho vận chuyển.