Giới phân tích tranh luận về vai trò của USD và nhân dân tệ trong giao dịch dầu lửa

Năm 2025, đồng USD bị bán mạnh khi nổi lên trào lưu “bán tài sản Mỹ” (sell America trade), Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất và bạc xanh hứng một cú sốc tín nhiệm về chính sách và tài khóa.

Cuộc chiến tranh giữa Mỹ với Iran đã đưa đồng USD hồi phục trong năm nay, nhưng tương lai của USD với tư cách đồng tiền dự trữ của thế giới đang trở thành một chủ đề tranh luận giữa các nhà phân tích.

Theo hãng tin CNBC, Deutsche Bank gần đây đã làm dấy lên cuộc tranh luận về vấn đề trên, sau khi một trong số các chiến lược gia của ngân hàng Đức này dự báo sự thống trị của đồng USD có thể suy yếu nếu các quốc gia chuyển sang dùng các đồng tiền khác để thanh toán trong giao dịch dầu lửa.

Trong một báo cáo công bố vào hôm 24/3, bà Mallika Sachdeva - Giám đốc điều hành mảng ngoại hối của Deutsche Bank - nhận định cuộc chiến giữa Mỹ và Iran có thể được nhớ đến như một chất xúc tác chính cho “sự xói mòn vai trò thống trị của đồng USD trong thanh toán giao dịch dầu lửa (petrodollar), và sự khởi đầu của đồng nhân dân tệ trong lĩnh vực này (petroyuan)”.

Trong một báo cáo ra ngày 14/4, công ty quản lý đầu tư Franklin Templeton gọi đánh giá trên của bà Sachdeva là “khá đơn giản”, cho rằng chiến lược gia của Deutsche Bank đã diễn giải chưa chính xác về mối quan hệ “đổi việc định giá dầu bằng USD lấy an ninh” giữa Mỹ và Saudi Arabia.

“Dầu được định giá bằng USD không phải chỉ vì Mỹ từ lâu đã hành động như một vị cảnh sát quốc tế”, Giám đốc đầu tư (CIO) mảng trái phiếu của Franklin Templeton, ông Sonal Desai, viết.

“Các nước xuất khẩu dầu có một lợi ích lớn trong việc được thanh toán bằng USD, vì chính những những gì USD có thể mang lại. Đó là khả năng tiếp cận với một thị trường vốn sâu rộng nhất, có độ thanh khoản cao nhất thế giới, được hậu thuẫn bởi một khung thể chế và pháp lý tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và thực thi hợp đồng, được hỗ trợ bởi một nền kinh tế mạnh mẽ, năng động và sáng tạo”.

Trong nửa đầu năm 2025, USD ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong hơn 50 năm, sau khi Tổng thống Donald Trump công bố nhiều biện pháp thuế quan mạnh tay và sau đó lại giảm bớt hoặc “quay xe”, khiến nhà đầu tư suy giảm niềm tin vào các tài sản Mỹ. Cả năm, chỉ số Dollar Index đo sức mạnh của bạc xanh so với một rổ gồm 6 đồng tiền chủ chốt khác giảm khoảng 10%.

Nhưng sau khi chiến tranh nổ ra ở Vùng Vịnh vào ngày 28/2/2026, đồng USD đã hồi phục, tăng giá so với hầu hết các đồng tiền chủ chốt và diễn biến cùng chiều với giá dầu. Gần đây, đồng tiền này lại suy yếu do giá dầu bớt “nóng” vì có những hy vọng về một giải pháp hòa bình để kết thúc cuộc chiến.

Theo CNBC, đánh giá của Deutsche Bank và Franklin Templeton đại diện cho hai thái cực trong phổ quan điểm về phi đôla hóa. Trong khi Deutsche Bank thuộc phe cho rằng USD đang ở trong một xu hướng suy yếu mang tính cấu trúc, Franklin Templeton thuộc phe cho rằng không đồng tiền nào thay thế được USD.

Trên thực tế, tỷ trọng của USD trong dự trữ quốc tế đã giảm trong những thập kỷ qua, từ mức hơn 70% vào năm 1999 xuống còn hơn 50% hiện nay. Các đồng tiền khác, chẳng hạn nhân dân tệ và euro, có tỷ trọng ngày càng lớn hơn, nhưng vị thế thống trị vẫn thuộc về đồng tiền của Mỹ.

Dù USD đang gặp phải một số thách thức, các nhà phân tích nói chung khó hình dung một thế giới mà ở đó đồng tiền này không giữ vai trò chính trong giao dịch thương mại toàn cầu.

“Chẳng gì thay thế được USD. Tất cả các đồng tiền khác đều chưa đạt tới gần ngưỡng có thể thay thế được USD”, trưởng chiến lược Elias Haddad của công ty Brown Brothers Harriman nói với CNBC.

Đồng nhân dân tệ hiện chiếm 3% trong tổng dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu và đang có ảnh hưởng ngày càng lớn, như một phần chiến lược dài hạn của Bắc Kinh là quốc tế hóa đồng tiền này. “Nhưng nhân dân tệ sẽ không thể sớm đạt được tỷ trọng 50% trong dự trữ ngoại hối toàn cầu, nhất là với thị trường vốn của Trung Quốc còn đóng. Đồng euro cũng vậy”, ông Haddad nói.

Trong báo cáo được đề cập ở trên, ông Desai nói thêm rằng việc xây dựng một cấu trúc đúng đắn để nhân dân tệ có thể thay thế vị trí của USD, bao gồm các yếu tố “thị trường có độ thanh khoản lớn, thượng tôn pháp luật, khả năng chuyển đổi hoàn toàn về tiền tệ, và sự ổn định vĩ mô lâu dài”, sẽ mất thời gian nhiều thập kỷ thay vì nhiều năm.

Tuy nhiên, ông Haddad cũng nói rằng vai trò bảo đảm an ninh của Mỹ ở Vùng Vịnh đã suy yếu kể từ khi chiến tranh nổ ra là một bằng chứng nữa về sự suy giảm niềm tin vào các chính sách thương mại và an ninh của Mỹ, có thể xói mòn thêm uy tín của USD. Theo ông, uy tín tài khóa của Mỹ và việc chính quyền Tổng thống Donald Trump gây sức ép lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed) là hai nguyên nhân nữa có thể khiến xu hướng suy yếu mang tính cấu trúc của USD tiếp diễn.

Thực tế này có thể dẫn tới một kịch bản mà ở đó địa vị đồng tiền dự trữ của USD dần bị xói mòn, nhưng không thể bị xóa bỏ. Điều đó có nghĩa là USD suy yếu nhưng vẫn không thể bị thay thế.

Ông Desai cho biết thêm rằng sự suy yếu gần đây của USD đơn thuần chỉ là một chức năng trong số các đặc tính của đồng tiền này. “Một phần sự suy yếu của USD phù hợp một cách hoàn hảo với vai trò đồng tiền dự trữ toàn cầu. Không giống như nhân dân tệ, USD là đồng tiền tự do chuyển đổi, có lên, có xuống”, ông nhấn mạnh.