Sau nhiều năm liên tục mua ròng vàng, một số ngân hàng trung ương đã chuyển sang bán vàng thời gian gần đây khi cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran dẫn tới nhu cầu thanh khoản lớn...

Liệu đây có phải là một sự thay đổi lâu dài trong chiến lược dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương, hay chỉ là xu thế nhất thời?

Trong năm 2025, các ngân hàng trung ương mua ròng là động lực quan trọng đưa giá vàng thế giới tăng 65% cả năm. Đầu năm nay, giá vàng tiếp tục xu hướng tăng mạnh, lập kỷ lục gần mốc 5.600 USD/oz.

Khi xung đột giữa Mỹ và Iran mới nổ ra, nhà đầu tư đã kỳ vọng giá vàng sẽ sớm vượt mốc 6.000 USD/oz. Tuy nhiên, thực tế lại diễn ra hoàn toàn trái ngược. Giá vàng hiện đã giảm khoảng 10% so với trước xung đột. “Một số ngân hàng trung ương đã bán vàng đáng kể”, chiến lược gia trưởng về kim loại quý của công ty MKS Pamp, bà Nicky Shiels, nói với hãng tin CNBC. 

Nguyên nhân khiến các ngân hàng trung ương bán vàng liên quan nhiều đến thách thức mà cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh đặt ra với các nền kinh tế. Giá dầu tăng cao gây sức ép lên các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, dẫn tới biến động tỷ giá, buộc các ngân hàng trung ương can thiệp nhiều hơn vào thị trường tiền tệ để bảo vệ đồng nội tệ. Ngoài ra, chi phí nhập khẩu năng lượng gia tăng cũng dẫn tới nhu cầu huy động ngoại tệ để đáp ứng.

“Nhiều ngân hàng trung ương đã mua vàng từ sớm và đã lãi nhiều khi giá vàng đạt tới vùng 5.000 USD/oz”, bà Shiels nhấn mạnh, và cho rằng một số ngân hàng trung ương xem đó là cơ hội để bán ra, thu tiền về “để chi trả cho các khoản chi năng lượng và quốc phòng gia tăng, hoặc để bảo vệ tỷ giá”.

Ngân hàng trung ương các nền kinh tế mới nổi đi đầu trong hoạt động bán vàng thời gian gần đây. “Đồng tiền của các nước này suy yếu, dẫn tới việc ngân hàng trung ương phải bán vàng để ổn định tỷ giá”, Giám đốc đầu tư Steve Brice của ngân hàng Standard Chartered nói với CNBC.

Dữ liệu về hoạt động bán vàng của các ngân hàng trung ương trong năm nay còn chưa rõ ràng và đầy đủ, nhưng những số liệu đã có đến thời điểm hiện tại đã phản ánh khá rõ hoạt động này. Trong đó, điển hình là Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ với lượng bán ròng và hoán đổi tổng cộng 131 tấn vàng trong tháng 3, một phần trong nỗ lực ổn định tỷ giá đồng lira.

Ngân hàng Trung ương Nga cũng bán vàng trong những tháng gần đây, có thể để bù đắp thâm hụt ngân sách chính phủ. Ghana đã bán vàng để tăng thanh khoản ngoại tệ, còn Ngân hàng Trung ương Ba Lan đã có lúc tính đến chuyện bán vàng để tăng chi tiêu quốc phòng.

Việc các ngân hàng trung ương này bán vàng đã khiến giới đầu tư trên thị trường vàng ít nhiều lo ngại, bởi nhóm này là một trong những trụ cột chính trên thị trường vàng trong những năm gần đây. Lực mua ròng vàng bền bỉ của các ngân hàng trung ương đã giúp bù đắp lại việc các nhà đầu tư phương Tây bán vàng ở nhiều thời điểm, đưa vàng lên những mức giá kỷ lục. Giờ đây, hoạt động bán vàng của một số ngân hàng trung ương diễn ra cùng lúc với việc nhà đầu tư phương Tây thoái vốn khỏi các quỹ ETF vàng.

Theo dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các ngân hàng trung ương đã mua ròng mỗi năm hơn 1.000 tấn vàng trong các năm từ 2022 đến 2024. Năm 2025, nhóm này mua ròng 863 tấn vàng.

Ông Adrian Ash, Giám đốc nghiên cứu của công ty BullionVault, nói rằng logic của việc một số ngân hàng trung ương bán ròng vàng trong thời gian gần đây là rất dễ hiểu: vàng đã được mua như một dạng bảo hiểm phòng ngừa xảy ra khủng hoảng, và khi khủng hoảng xảy đến, vàng phát huy vai trò của một nguồn lực dự trữ.

“Bạn mua vàng để phòng khủng hoảng, và giờ khủng hoảng xảy ra. Giá xăng dầu tăng, giá USD tăng, lãi suất tăng… đồng nghĩa các ngân hàng trung ương cần tăng lượng thanh khoản ngoại tệ”, ông Ash nói.

Một số chuyên gia lâu năm trong lĩnh vực vàng cho rằng hoạt động bán vàng của một số ngân hàng trung ương chỉ mang tính chiến thuật nhất thời thay vì cấu trúc dài hạn.

Thứ nhất, việc bán vàng này nhấn mạnh vai trò tài sản dự trữ của vàng trong khủng hoảng - theo chuyên gia Shaokai Fan của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC). “Điều này thực sự nhấn mạnh lý do vì sao các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng… Vàng là một tài sản có độ thanh khoản cao ngay cả trong những thời kỳ bất ổn, nên có thể đem ra bán khi cần”, ông Fan nói với CNBC.

Và thứ hai, những quốc gia tiêu thụ vàng lớn như Trung Quốc thường nhảy vào bắt đáy một khi giá vàng giảm. Nhà phân tích Bernard Dahdah của ngân hàng Natixis nhận định hoạt động mua sẽ tăng lên khi giá vàng giảm, giúp ngăn rủi ro giảm sâu hơn.