Thuê, đổi pin: Đòn bẩy tài chính hay "chìa khóa" công nghệ mở cánh cửa Net Zero?

Đây không đơn thuần là một giải pháp tình thế để kích cầu xe xanh, mà là một chiến lược kinh tế vĩ mô, kết hợp giữa đòn bẩy tài chính và quản trị công nghệ nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Dưới góc độ kinh tế học, rào cản lớn nhất ngăn cản sự phổ cập xe điện chính là giá thành đầu tư ban đầu. Thực tế, khối pin hiện vẫn chiếm tới 30% - 40% giá trị của một chiếc xe điện, khiến mức giá niêm yết của xe điện thường cao hơn đáng kể so với xe động cơ đốt trong cùng phân khúc.

Tuy nhiên, khi tách rời khối pin khỏi giá bán của xe điện, các nhà sản xuất đã thực hiện một cú "phẫu thuật" tài chính ngoạn mục, đưa giá xe điện về ngang bằng, thậm chí thấp hơn xe xăng.

Điều này giúp người tiêu dùng dịch chuyển gánh nặng tài chính từ chi phí đầu tư một lần sang chi phí “chia nhỏ” vận hành hàng tháng. Đối với các doanh nghiệp vận tải hay người dùng cá nhân, việc tối ưu hóa dòng tiền là yếu tố sống còn nên mô hình thuê pin chính là chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa tiếp cận xe xanh dễ dàng hơn.

Bên cạnh lợi ích về giá mua, mô hình thuê pin còn hóa giải nỗi ám ảnh lớn nhất của chủ xe điện: Khấu hao và sự lạc hậu của công nghệ. Rủi ro về giá trị còn lại luôn là "cơn đau đầu" thường trực của người tiêu dùng sau thời gian sử dụng đã có lời giải.

Với một chiếc xe điện mua đứt pin, sự xuống cấp của các cell pin theo thời gian hoặc sự ra đời của các công nghệ pin mới (như pin thể rắn trong tương lai) có thể khiến giá trị chiếc xe bốc hơi nhanh chóng.

Với mô hình thuê pin, rủi ro này được chuyển giao hoàn toàn từ người dùng sang nhà sản xuất hoặc đơn vị vận hành. Chủ xe luôn được đảm bảo sử dụng một khối pin có sức khỏe tối ưu (SOH) trên 70-80%, và nếu có sự cố hoặc suy giảm hiệu suất, việc thay thế là trách nhiệm của bên cho thuê. Đây là một sự bảo hiểm vô hình nhưng cực kỳ đắt giá cho giá trị tài sản của khách hàng và rủi ro sẽ do bên cung cấp phải đối mặt.

Ở góc độ công nghệ và môi trường, thuê pin chính là "con lộ" ngắn nhất dẫn đến Net Zero thông qua nền kinh tế tuần hoàn. Khi các khối pin được quản lý tập trung bởi nhà sản xuất, quy trình sạc, bảo trì và tái chế được thực hiện một cách chuyên nghiệp và tối ưu hóa.

Thay vì để hàng triệu khối pin trôi nổi ngoài thị trường với nguy cơ bị thải bỏ sai quy định, mô hình BaaS cho phép thiết lập một hệ sinh thái khép kín chứ không theo hướng “mua đứt bán đoạn” đẩy về phía người tiêu dùng.

Những khối pin sau khi không còn đủ tiêu chuẩn vận hành trên ô tô sẽ được tận dụng cho “cuộc đời thứ hai” là các hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo (ESS) trước khi được đưa vào quy trình tái chế để thu hồi các kim loại quý như lithium, cobalt hay nickel. Đây chính là điểm mấu chốt của sự phát triển bền vững, nơi mà tài nguyên được tận dụng tối đa vòng đời.

Trong giai đoạn mới, tại thị trường Việt Nam, sự tiên phong của các hãng xe nội địa và sự gia nhập của các thương hiệu quốc tế còn đang tạo ra một mạng lưới hạ tầng trạm sạc và trạm đổi pin dày đặc.

Việc chuyển đổi từ "sạc pin" sang "đổi pin" trong vòng chưa đầy một phút là minh chứng cho thấy công nghệ đã bắt kịp và vượt qua sự tiện lợi của xăng dầu truyền thống.

Hiện VinFast là hãng đã có những điều chỉnh mạnh mẽ khi dừng việc cho thuê pin để chuyển sang phát triển hệ thống tủ đổi pin. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc giá trị mạnh mẽ.

Thị trường đổi pin hiện khá sôi động với V-Green đã hoàn tất lắp đặt 4.500 trạm đổi pin đầu tiên và dự kiến sẽ đạt 45.000 tủ trên toàn quốc ngay trong Quý I/2026. Trong khi đó, Honda cũng đã tuyên bố chính thức gia nhập cuộc đua đổi pin sạc xe máy điện tại Việt Nam từ năm 2026 với hệ thống Honda Power Pack Exchanger e: (tủ đổi pin tự động)

Trước VinFast, đã có những cái tên áp dụng hình thức đổi pin xe điện nhưng khá khu biệt. Có thể kể đến như Selex Motors cung cấp các gói đổi pin và thuê pin theo tháng. Đặc biệt, các xe hãng khác cũng có thể đến đổi pin tại trạm của Selex với điều kiện là xe đó phải dùng pin của Selex.

Pin của Selex Motors được thiết kế để tương thích với 70% chủng loại xe máy điện đang lưu hành trên thị trường. Tuy nhiên, Selex Motors hiện mới cung cấp giải pháp pin cho các xe chở hàng thông qua mạng lưới đổi pin chia sẻ và các dòng xe điện chuyên dụng như Selex Camel 2.

Công ty thành viên của TMT Motors là công ty CP Đầu tư Trạm sạc TMT – EGREEN cũng đã vào cuộc đua đua khi tuyên bố cũng sẽ triển khai dự án trạm cấp đổi pin dành cho ô tô điện và xe máy điện trên phạm vi toàn quốc.

Dự báo của giới chuyên gia trong ngành cho rằng trong 5 năm tới, mô hình thuê pin, đổi pin sẽ không còn là một tùy chọn mà sẽ trở thành tiêu chuẩn chủ đạo của ngành công nghiệp ô tô xanh.

Thị trường sẽ chứng kiến sự phân hóa rõ rệt đó là các dòng xe sang vẫn giữ mô hình mua đứt như một biểu tượng của sự sở hữu trọn vẹn, trong khi các dòng xe phổ thông, xe thương mại sẽ dịch chuyển hoàn toàn sang BaaS và đổi pin.