Eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới đang chứng kiến cảnh tắc nghẽn nghiêm trọng với khoảng 1.500 con tàu mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư...

Tình trạng này đã kéo dài gần ba tháng nay do cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran dẫn tới việc Iran và tiếp đó là Mỹ  phong tỏa eo biển này.

Giới chuyên gia nhận định ngay cả khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại, việc giải tỏa sự tắc nghẽn này sẽ không hề đơn giản.

Trước khi cuộc chiến nổ ra, eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu thô và khí đốt của thế giới, với khoảng hơn 130 con tàu qua lại mỗi ngày. Do eo biển này bị đóng cửa, dòng chảy năng lượng từ Vùng Vịnh ra thị trường toàn cầu gián đoạn nghiêm trọng, trong khi các công ty vận tải biển phải xoay sở tìm kiếm các phương án vận tải thay thế.

Trao đổi với New York Times, một số chuyên gia nhận định rằng ngay cả khi một thỏa thuận cuối cùng được ký kết, việc đưa giao thông ở eo biển Hormuz trở lại trạng thái bình thường trước chiến tranh có thể sẽ mất vài tuần, thậm chí vài tháng. Đây chính là một trong những lý do dẫn tới những dự báo cho rằng giá năng lượng sẽ khó giảm nhanh về mức trước chiến tranh ngay sau khi có một thỏa thuận hòa bình.

Một trong những vấn đề lớn nhất mà các công ty vận tải biển phải đối mặt là việc xác định thứ tự ưu tiên cho các tàu được phép di chuyển trước.

Ông Jakob P. Larsen, Giám đốc an toàn và an ninh của Hội đồng Hàng hải Quốc tế Baltic cho biết các công ty cần biết cách thức ưu tiên tàu của họ và cần đưa ra hướng dẫn về lộ trình di chuyển. Ngoài ra, nguy cơ va chạm hoặc mắc cạn trong vùng nước nông cũng là một mối lo ngại lớn, do đó, việc áp dụng giới hạn tốc độ cho các tàu là điều cần thiết.

Một mối đe dọa khác đến từ các bãi mìn mà Iran được cho là đã đặt trong vùng eo biển. Giới chức quân sự Anh đã cảnh báo rằng các bãi mìn này có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho thân tàu. Để giải quyết vấn đề này, lực lượng hải quân của Mỹ, Anh, Pháp và Đức sẽ cần vài tuần để triển khai các tàu quét mìn - theo một báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Nguy cơ này có thể khiến cho phí bảo hiểm hàng hải duy trì ở mức cao.

Iran đã đe dọa sẽ giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz và gần đây đã thành lập một cơ quan quản lý để điều hành các hoạt động tại đây.

Các tàu đã được duy trì bởi các thủy thủ đoàn tối thiểu - tổng cộng khoảng 20.000 người trên tất cả các tàu trong suốt thời gian mắc kẹt cũng cần phải được khởi động lại. Trong thời gian trôi dạt trên vùng nước ấm của Vịnh Ba Tư, các tàu đã tích tụ hàu, sinh vật biển và tảo, gây cản trở cho việc điều hướng.

Một số công ty vận tải biển đã bắt đầu thực hiện các biện pháp để giải quyết tình trạng này. Hapag-Lloyd, tập đoàn vận tải container lớn thứ năm thế giới, đã đưa được một tàu ra khỏi vùng bị phong tỏa kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu. Tuy nhiên, con tàu này cần được làm sạch kỹ, và tốc độ tối đa mà tàu này có thể đạt được sau khi ra khỏi vùng phong tỏa đã giảm đáng kể.

Ông Lasse Kristoffersen - CEO của Wallenius Wilhelmsen, một hãng vận tải và logistics lớn chuyên phục vụ ngành công nghiệp ô tô cho biết tập đoàn đang có một tàu mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư. Ông nhận định có thể sẽ mất ít nhất 30 đến 45 ngày để vận tải biển trong khu vực trở lại bình thường nếu mọi thứ diễn ra theo kế hoạch.

Theo giới chuyên gia, tình hình ở eo biển Hormuz sẽ chỉ ổn định trở lại khi các công ty vận tải biển cảm thấy an toàn để di chuyển các tàu mắc kẹt ra khỏi Vịnh Ba Tư và đưa tàu tới khu vực để tải hàng.

Ngoài ra, các công ty cần xác định được liệu tàu của họ có giữ được an toàn trước các rủi ro xung đột tiếp theo. Nhóm Houthi, một nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn kiểm soát phần lớn Yemen, đã phóng thiết bị bay không người lái và tên lửa vào Israel vào năm 2023, ngay sau khi cuộc chiến Gaza bắt đầu. Lực lượng này cũng đã tấn công các tàu ở Biển Đỏ, tuyến đường dẫn đến kênh đào Suez, một hành lang hàng hải quan trọng khác.

Biển Đỏ hiện nay ít bị tấn công hơn, nhưng nhiều công ty vận tải biển vẫn tránh xa tuyến đường đó.

Ông Dimitris Ampatzidis, nhà quản lý rủi ro tại Kpler - một công ty dữ liệu hàng hải cho biết ngay cả khi một quy trình có trật tự cho các tàu qua lại được thiết lập, lưu lượng giao thông có thể chỉ phục hồi đến 40- 50% so với mức bình thường trong vòng 3-4 tuần sau khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại.

Ông tin rằng kịch bản có khả năng hiện thực hóa nhất là các tàu sẽ có thể di chuyển qua eo biển nhưng với những hạn chế. Họ sẽ có các lộ trình hạn chế, chi phí bảo hiểm cao hơn để bảo vệ chống lại nguy cơ chiến tranh và thời gian chờ đợi cũng lâu hơn.

Hiện tại, một số người trong ngành vận tải biển vẫn hoài nghi về triển vọng của một thỏa thuận mở cửa lại eo biển.

Ông Ami Daniel, CEO của Windward, một công ty tình báo hàng hải, lưu ý rằng có sự khác biệt giữa các thông tin mà giới chức Mỹ và Iran đưa ra. Các công ty vận tải biển có thể vẫn sẽ thận trọng nếu Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng eo biển Hormuz đã mở cửa, vì trên thực tế, ông Trump đã có lần tuyên bố như vậy nhưng eo biển này vẫn đóng cửa.