Thương mại Việt Nam – Đài Loan trong 5 tháng đầu năm 2026 ghi nhận sự bứt phá kỷ lục với sự dẫn dắt tuyệt đối từ nhóm hàng công nghệ cao. Tuy nhiên, để bảo vệ thành quả tăng trưởng và khai thác hiệu quả dư địa thị trường Đài Loan trong giai đoạn nửa cuối năm 2026 cũng như các năm tiếp theo, rất cần một sự chuẩn bị kỹ càng về chiến lược phát triển thị trường, xúc tiến thương mại phù hợp...

Dẫn số liệu thống kê mới nhất từ Cơ quan Tài chính Đài Loan (MOF), Văn phòng Kinh tế Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc, cho biết hoạt động trao đổi thương mại giữa Việt Nam và Đài Loan đang chứng kiến tốc độ bứt phá mãnh liệt.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đã chạm ngưỡng 22,10 tỷ USD. Con số này đã tương đương gần bằng toàn bộ kim ngạch của cả năm 2024 (22,21 tỷ USD) và vượt xa tổng giá trị trao đổi thương mại của nhiều năm trước đó.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Đài Loan trong tháng 5/2026 đạt 3,567 tỷ USD, lần đầu tiên vượt ngưỡng 3 tỷ USD/tháng, ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục 267,38% so với cùng kỳ năm trước. Đây cũng là tháng thứ 27 liên tiếp (kể từ tháng 3/2024) xuất khẩu của Việt Nam duy trì được đà tăng trưởng dương ổn định. Điều này tạo cơ sở vững chắc để quy mô thương mại cả năm 2026 có khả năng tiếp tục mở rộng và thu hẹp khoảng cách với mức kỷ lục 32,52 tỷ USD của năm 2025.

CÔNG NGHỆ CAO CHIẾM LĨNH DÒNG CHẢY THƯƠNG MẠI

Phân tích sâu vào cấu trúc hàng hóa, Văn phòng Kinh tế Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc cho biết sự bùng nổ thương mại trong những tháng đầu năm 2026 không còn dựa vào các mặt hàng thâm dụng lao động truyền thống mà mang đậm dấu ấn của cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu.

Tính chung 5 tháng đầu năm, tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Đài Loan đạt 11,95 tỷ USD, tăng 156,48%. Nhờ tốc độ tăng trưởng xuất khẩu vượt trội so với nhập khẩu, Việt Nam đã ghi nhận mức xuất siêu khoảng 1,81 tỷ USD. Theo Cơ quan quản lý Ngoại thương Đài Loan (TITA), Việt Nam vững vàng giữ vị trí đối tác thương mại lớn thứ 8 của Đài Loan (chiếm 3,69% tổng kim ngạch ngoại thương), là nguồn cung hàng hóa lớn thứ 6 (chiếm 4,66% thị phần) và là thị trường xuất khẩu lớn thứ 8 của hòn đảo này.

Động lực cốt lõi thúc đẩy chuỗi thành tích này là sự tích hợp sâu sắc của các doanh nghiệp tại Việt Nam vào hệ sinh thái công nghệ cao của Đài Loan. Cơ cấu xuất khẩu tập trung vào các nhóm hàng điện tử, công nghệ thông tin, linh kiện máy móc và các sản phẩm công nghiệp phụ trợ.

Cụ thể, 5 nhóm hàng công nghệ chủ lực bao gồm: Điện thoại và thiết bị truyền nhận dữ liệu; linh kiện dùng cho máy văn phòng và máy xử lý dữ liệu; máy tính và thiết bị liên quan; mạch tích hợp điện tử (IC); cùng thiết bị lưu trữ dữ liệu, thẻ thông minh đã đạt tổng kim ngạch 9,475 tỷ USD. Khối lượng này chiếm tới gần 80% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Đài Loan.

NHIỀU QUY ĐỊNH MỚI CÓ TÁC ĐỘNG ĐẾN HÀNG HÓA VIỆT NAM

Dù Đài Loan duy trì chính sách thương mại mở và áp dụng cơ chế tự do hóa đối với phần lớn hàng hóa, song thực tế phân tích từ Thương vụ Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc cho thấy một xu hướng đảo chiều về phương thức bảo hộ. Cụ thể, thị trường này đang dịch chuyển mạnh mẽ từ kiểm soát bằng thuế quan sang kiểm soát nghiêm ngặt bằng các yêu cầu kỹ thuật, an toàn sản phẩm, và tính minh bạch của chuỗi cung ứng đối với các nhóm hàng nhạy cảm liên quan đến sức khỏe, môi trường.

Sự thay đổi này tác động trực tiếp và phân hóa sâu sắc các ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam. Đối với các nhóm ngành công nghệ phụ trợ, dệt may, giày dép, đồ gỗ, cơ chế mở mang lại cơ hội lớn để mở rộng thị phần. Ngược lại, nhóm hàng nông sản, thủy sản, thực phẩm và gia vị đang phải đối mặt với các quy chuẩn kỹ thuật khắc nghiệt chưa từng có. Đài Loan áp dụng cơ chế giám sát toàn diện từ kiểm dịch động thực vật (SPS), biện pháp hàng rào kỹ thuật (TBT), dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cho đến quy trình chế biến và ghi nhãn. Danh sách các doanh nghiệp hoặc lô hàng bị cảnh báo do không phù hợp quy định kiểm dịch liên tục được cập nhật công khai, tạo ra áp lực đào thải rất lớn.

Đáng chú ý, Đài Loan đã chuyển dịch phương thức quản lý biên giới sang chủ động thanh tra tại nguồn. Trong năm 2025, nước này đã thực hiện thanh tra trực tiếp tại các cơ sở sản xuất gia vị Việt Nam và dự kiến trong quý 4/2026 sẽ tiếp tục rà soát trực địa các nhà máy chế biến rau quả.

Bối cảnh mới đặt các doanh nghiệp xuất khẩu trước hai viễn cảnh tương phản. Những đơn vị có quy trình sản xuất chuẩn hóa, sở hữu chứng nhận quốc tế và truy xuất nguồn gốc minh bạch sẽ tận dụng được khoảng trống thị trường để gia tăng giá trị. Ngược lại, những doanh nghiệp dựa dẫm vào lợi thế nhân công rẻ, gia công thô hoặc thiếu hồ sơ kỹ thuật đồng bộ sẽ nhanh chóng bị gạt ra khỏi cuộc chơi khi đối tác áp dụng các lệnh tạm dừng thụ lý hồ sơ xin kiểm hóa nhập khẩu.

CẦN CHUẨN HÓA QUY TRÌNH SẢN XUẤT

Để bảo vệ thành quả tăng trưởng và khai thác hiệu quả dư địa thị trường trong giai đoạn nửa cuối năm 2026 cũng như các năm tiếp theo, Thương vụ Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc khuyến nghị các cơ quan quản lý nhà nước cần nâng cao hiệu quả công tác phát triển thị trường, xúc tiến thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu sang Đài Loan. Mục tiêu không chỉ là gia tăng kim ngạch cơ học, mà là hỗ trợ nền kinh tế đạt mức tăng trưởng hai con số thông qua chuỗi giá trị bền vững.

Trước hết, với cơ quan quản lý, đặc biệt là Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan, cần tăng cường tuyên truyền doanh nghiệp đáp ứng quy định mới của Đài Loan. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật kiểm dịch cần được triển khai sâu rộng, tập trung vào các nhóm hàng có nguy cơ cao như nông sản và gia vị, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật trước khi xuất khẩu.

Quan trọng hơn, các cơ quan chức năng tăng cường trao đổi với phía Đài Loan về các biện pháp kiểm soát nhập khẩu đang ảnh hưởng đến doanh nghiệp Việt Nam, nhất là việc đưa doanh nghiệp xuất khẩu vào danh sách tạm dừng thụ lý hồ sơ xin kiểm hóa nhập khẩu đối với một số nhóm hàng nông sản, gia vị.

Mặt khác, cần đề nghị phía Đài Loan minh bạch hơn về tiêu chí áp dụng biện pháp hạn chế, cơ chế xem xét giải trừ, thời hạn áp dụng và quy trình để doanh nghiệp khắc phục vi phạm. Đồng thời thúc đẩy xây dựng cơ chế phối hợp kiểm tra, đánh giá rủi ro giữa cơ quan chức năng hai bên nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.

Bên cạnh đó, việc triển khai các chương trình tư vấn chuyên sâu về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững sẽ là bệ đỡ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.

Về phía các doanh nghiệp, tư duy kinh doanh cần được tái định hình toàn diện. Doanh nghiệp phải chủ động dịch chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động chuẩn hóa quy trình ngay từ khâu chọn nguyên liệu đầu vào. Việc đầu tư cho công nghệ xanh, đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững và chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng không còn là lựa chọn mang tính tiếp thị, mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại. Doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng làn sóng đầu tư mạnh mẽ của các tập đoàn công nghệ Đài Loan vào thị trường nội địa để liên kết sâu, đưa sản phẩm phụ trợ của mình lọt vào chuỗi giá trị toàn cầu của Đài Loan.