Bộ tiêu chuẩn ra đời là cơ sở để tiến hành công tác thành lập các bản đồ địa chất môi trường trong từng loại khoáng sản độc hại; làm cơ sở tham chiếu để bổ sung và hoàn thiện các quy định liên quan; xây dựng bộ đơn giá cụ thể cho từng hạng mục công việc trong công tác điều tra, đánh giá và thành lập bộ bản đồ môi trường khoáng sản độc hại.

Các dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về Điều tra, đánh giá địa chất môi trường- Khoáng sản phóng xạ, độc hại đang được xây dựng, lấy ý kiến. Trong dự thảo, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết các nước phát triển không chỉ thành lập các bản đồ về hiện trạng môi trường phóng xạ, độc hại mà còn phổ biến các bản đồ dạng số trên các trang Website để người dân có thể tham khảo và lựa chọn nơi định cư phù hợp với điều kiện kinh tế.

Các tổ chức quốc tế như IAEA, ICRP, Liên minh Châu Âu, hay các nước phát triển khác đều đã xây dựng các tiêu chuẩn an toàn quốc gia về phóng xạ, độc hại; thiết lập các ngưỡng an toàn các chất độc hại trong môi trường, trong vật liệu xây dựng, trong nhà ở... để quản lý và giám sát môi trường.

Ở Việt Nam, Cục Địa chất và Khoáng sản với chức năng quản lý và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ điều tra cơ bản về địa chất, khoáng sản đã đồng hành cùng các đơn vị trực thuộc tiến hành quản lý và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ điều tra, đánh giá địa chất môi trường khu vực có khoáng sản độc hại dựa trên Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-BTNMT ngày 31/12/2024 quy định kỹ thuật công tác điều tra, đánh giá địa chất môi trường khu vực có khoáng sản độc hại.

Tuy nhiên qua quá trình triển khai thực hiện, công tác điều tra, đánh giá đã bộc lộ những tồn tại, bất cập. Mạng lưới đo vẽ, lấy mẫu chưa thống nhất giữa các đề tài, đề án trong cùng tỷ lệ đo vẽ, nhiều phương pháp hoặc mạng lưới quá thưa, hoặc quá dày không phù hợp với tỷ lệ nghiên cứu, dẫn đến độ tin cậy kết quả chưa cao hoặc lãng phí về kinh tế, công sức điều tra.

Ngoài ra, mỗi loại khoáng sản độc hại khác nhau đòi hỏi phương pháp điều tra, tổng hợp, tiêu chí khoanh định và thành lập bản đồ khác nhau. Song Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-BTNMT chưa làm rõ được các nội dung, yêu cầu cho việc xây dựng và thành lập các bản đồ cụ thể cho từng loại khoáng sản độc hại riêng.

Đáng chú ý hiện nay chưa có một bộ tiêu chí chung để thống nhất phân vùng môi trường cho từng loại khoáng sản độc hại; việc phân chia các vùng ảnh hưởng môi trường giữa các đề án, nhiệm vụ, giữa các vùng trong cùng loại khoáng sản nhưng lại rất khác nhau.

Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết hiện nay khoáng sản độc hại được điều tra, đánh giá theo 2 nhóm, gồm nhóm phóng xạ (nhóm I) đối với khoáng sản Urani, Thori và nhóm độc hại (nhóm 2) đối với các khoáng sản Hg, As, Pb, Atbest. Mỗi nhóm khoáng sản được điều tra, đánh giá và khoanh định theo hệ phương pháp kỹ thuật riêng. Vì vậy, đòi hỏi việc phân vùng môi trường với từng nhóm khoáng sản độc hại cũng khác nhau và thậm chí trong cùng nhóm khoáng sản, mỗi loại khoáng sản lại có cách phân vùng khác nhau.

Tuy nhiên, Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-BTNMT chỉ định hướng phân vùng cho nhóm khoáng sản phóng xạ, còn nhóm khoáng sản độc hại chưa được quy định về nội dung này.

Từ năm 2020 đến nay, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đang quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ “Điều tra, đánh giá và thành lập bộ bản đồ môi trường khoáng sản độc hại trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền- giai đoạn 1)”. Qua quá trình thực hiện đã phát sinh nhiều nội dung mới hoặc chưa được xây dựng hoặc đã được xây dựng nhưng không còn phù hợp với Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-BTNMT…

Từ thực tế trên, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho rằng việc tiêu chuẩn hóa bộ TCVN về công tác điều tra, đánh giá địa chất môi trường- Khoáng sản phóng xạ, độc hại sẽ khắc phục những bất cập đang tồn tại và phát sinh trong điều tra, đánh giá địa chất môi trường thời gian qua mà Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-BTNMT còn thiếu sót, đồng thời thống nhất các nội dung, cập nhật kết quả mới trong công tác điều tra, đánh giá địa chất môi trường trong thời gian tới.

TCVN này không chỉ góp phần hoàn thiện các nội dung kỹ thuật trong công tác điều tra, đánh giá địa chất môi trường mà còn là cơ sở để quản lý nhà nước căn cứ vào đó thực hiện việc giám sát, quản lý và bảo vệ môi trường phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng trong thời kỳ phát triển công nghiệp của đất nước giai đoạn sắp tới.

TCVN này quy định các nội dung, yêu cầu kỹ thuật của từng hạng mục công việc cụ thể để triển khai công tác điều tra, đánh giá địa chất môi trường một cách bài bản, thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn sản xuất hiện nay.

Sau khi ra đời là cơ sở để tiến hành công tác thành lập các bản đồ địa chất môi trường trong từng loại khoáng sản độc hại đã được quy định trong Luật khoáng sản; làm cơ sở tham chiếu để bổ sung, sửa chữa và hoàn thiện các quy định liên quan của pháp luật; xây dựng bộ đơn giá cụ thể cho từng hạng mục công việc trong công tác điều tra, đánh giá và thành lập bộ bản đồ môi trường khoáng sản độc hại.