Chỉ tính riêng 5 tháng đầu năm, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam đã giải quyết cho 296.916 người hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội một lần

Theo ông Lê Đình Quảng, Phó trưởng Ban Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), gần đây, mỗi năm đã có khoảng 700.000 người xin làm thủ tục bảo hiểm xã hội hưởng chính sách trợ cấp 1 lần. Tổng số người xin ra khỏi hệ thống an sinh xã hội gần bằng số người mới vào hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Chỉ tính riêng 5 tháng đầu năm, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã giải quyết cho 296.916 người hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội một lần, tức là lại có thêm gần 300.000 người đã ra khỏi Quỹ bảo hiểm xã hội.

Theo ông Lê Đình Quảng Nguyên, nhân của tình trạng này là phần lớn những người nhận bảo hiểm xã hội 1 lần là những lao động không có việc làm bền vững, trong ngành nghề sử dụng đông lao động và những trường hợp lao động trên 35 tuổi bị "thải loại" khỏi các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Bên cạnh đó, người lao động trong khu vực có quan hệ lao động khi bị mất việc, họ không thể tìm được việc làm mới ở khu vực này để tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội. Cuộc sống khó khăn, áp lực chi phí sinh hoạt khi chưa có việc làm cũng khiến họ phải xin hưởng bảo hiểm xã hội 1 lần và ra khỏi hệ thống an sinh xã hội.

Trong khi đó, hệ thống chính sách bảo hiểm xã hội không hấp dẫn nên cũng không thu hút được người lao động muốn gắn bó với hệ thống bảo hiểm xã hội khi có quy định đóng bảo hiểm 20 năm mới được hưởng chính sách, trong khi tuổi đời của người lao động còn rất trẻ.

"Đang trẻ mà chờ đợi đến lúc được hưởng bảo hiểm xã hội thì rất lâu", ông Quảng nhận xét. Trả lời câu hỏi hiện tượng này có thật hay không, ông Quảng khẳng định đây là xu hướng có thật.

"Qua phản ánh của các cấp công đoàn và khảo sát của Viện Công nhân công đoàn của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, từ số liệu của các trung tâm giải quyết trợ cấp thất nghiệp đã minh chứng cho sự thật này. Ví dụ ở Hà Nội, theo hồ sơ trong tổng số hơn 10.000 người lao động đi làm trợ cấp thôi việc thì trên 90% là người trên 35 tuổi.

Ở góc độ công đoàn, ông Quảng cho rằng, nhận hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội 1 lần là quyền lợi và lựa chọn của người lao động. Tuy nhiên tình trạng người lao động rút khỏi hệ thống bảo hiểm xã hội là "vấn nạn chính sách an sinh xã hội; việc nhận trợ cấp 1 lần chỉ lo được việc trước mắt mà không đảm bảo được cuộc sống khi về già là rất đáng lo ngại".

Chia sẻ về vấn đề này, ông Đào Việt Ánh, Phó tổng giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, cho rằng, người lao động có quyền lựa chọn, định đoạt việc tiếp tục tham gia hay rút khỏi hệ thống bảo hiểm xã hội, hưởng trợ cấp 1 lần. Tuy nhiên, cần phải khẳng định, việc hưởng bảo hiểm xã hội 1 lần, vẫn là vấn đề lo ngại.

Nếu người lao động ở lại hệ thống bảo hiểm xã hội lâu hơn thì sẽ được hưởng quyền lợi tốt hơn. Có thể thấy thực trạng hưởng bảo hiểm xã hội một lần có xu hướng gia tăng cũng là một bất lợi cho chính sách bảo hiểm xã hội, ảnh hưởng đến các chính sách an sinh xã hội trong tương lai.

Ông Bùi Sĩ Lợi, Phó chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội chia sẻ, điều ông day dứt nhất là đã đồng ý việc Chính phủ dừng thực hiện Điều 60 Luật bảo hiểm xã hội năm 2014. Bởi đây là một điều luật để người dân về già có tiền lương hưu trang trải cuộc sống hoặc không may mắc bệnh nan y, có tiền mai táng phí...

Chắc hẳn nhiều người còn nhớ, việc thi hành Quyết định 176 ngày 9/10/1989 vào đầu những năm 1990, nhiều người lao động sau khi nhận bảo hiểm xã hội một lần lại mong muốn hoàn trả lại quỹ bảo hiểm xã hội phần họ đã nhận để tiếp tục thời gian làm việc và đóng bảo hiểm xã hội nhưng pháp luật không cho phép.

Các chuyên gia lao động tiền lương cũng từng cho rằng, bảo hiểm xã hội thực chất là bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm cuộc sống cho người lao động khi già yếu, hết tuổi lao động, không cớ gì đang khỏe mạnh lại đòi lấy ra. Bảo hiểm hưu trí là cho chính mình, phần đông nộp để hưởng chứ không phải chia sẻ. Phần chia sẻ cũng có nhưng không đáng kể, chỉ khoảng 3% cho những người bị đột tử. Bảo hiểm hưu trí mới là cái lâu dài, là cái cho mình. Còn ốm đau, thai sản là cái bất thường của số đông cho số ít.

Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tính đến năm 2017 mới chỉ có gần 29% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội, vẫn còn trên 34 triệu người trong độ tuổi lao động (khoảng 69,6%) chưa tham gia bảo hiểm xã hội. Số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sau 10 năm triển khai chính sách này mới chỉ đạo gần 0,3 triệu người.

Ngày 23/5/2018, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết số 28/NQ-TƯ của hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Theo đó, đến năm 2030, phấn đấu đạt khoảng 60% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội.

Theo đó, mục tiêu của Nghị quyết là: cải cách chính sách bảo hiểm xã hội để bảo hiểm xã hội thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ bảo hiểm xã hội, hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân.

Phát triển hệ thống bảo hiểm xã hội linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại và hội nhập quốc tế theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển hệ thống thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, tin cậy và minh bạch.