Ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gỗ, phát triển lâm nghiệp bền vững

Trong hai ngày 11–12/9 tại TP.HCM, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phối hợp cùng Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức diễn đàn “Đảm bảo nguyên liệu gỗ hợp pháp hướng tới phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam”. Tại sự kiện, nhiều công cụ số và ứng dụng công nghệ mới trong truy xuất nguồn gốc gỗ đã được giới thiệu, đánh dấu bước tiến trong chuyển đổi số ngành lâm nghiệp.

Diễn đàn cũng là dịp tổng kết 4 năm triển khai dự án “Hỗ trợ thực hiện Hiệp định Đối tác Tự nguyện VPA/FLEGT tại Việt Nam”. Dự án do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ) tài trợ, được GIZ phối hợp cùng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm triển khai từ tháng 10/2021 đến 9/2025, với ngân sách 4,3 triệu euro.

CÔNG CỤ GIÚP NHẬN DIỆN 260 LOÀI GỖ NHANH CHÓNG 

Ông Nguyễn Hữu Thiện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết chương trình đã góp phần củng cố hệ thống bảo đảm gỗ hợp pháp (VNTLAS), nâng cao năng lực quản lý, thúc đẩy trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật để đảm bảo nguồn lâm sản hợp pháp.

Dự án cũng tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành gỗ và các tổ chức xã hội dân sự.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ dự án, nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến đã được triển khai. Trong đó nổi bật là công cụ nhận diện gỗ WoodID, được phát triển dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) đã được ra mắt. Công cụ này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong việc quản lý mà còn hỗ trợ tối ưu cho công tác truy xuất nguồn gốc gỗ.

Bà Anja Barth, Cố vấn trưởng của GIZ Việt Nam, cho biết ứng dụng WoodID là một công cụ nhận diện gỗ nhanh chóng và tiện lợi, có thể được sử dụng ngay trên điện thoại di động. Hiện nay, Việt Nam nhập khẩu hơn 800 loài gỗ từ 120 quốc gia, khiến công tác quản lý và khai báo gặp nhiều phức tạp, đặc biệt do tên thương mại trùng lặp hoặc thiếu rõ ràng

Ứng dụng WoodID cho phép người dùng xác định nhanh chóng 260 loài gỗ chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh, nhờ vào cơ sở dữ liệu phong phú với gần 3.000 mẫu gỗ từ các khu vực châu Phi, châu Á và Nam Mỹ, bao gồm nhiều loài quý hiếm.

Đặc biệt, WoodID đã được huấn luyện bằng gần 100.000 hình ảnh mặt cắt gỗ phóng đại, cho phép nhận diện với độ chính xác lên tới 98,6% chỉ trong chưa đầy 1 giây. Điều này góp phần hỗ trợ hải quan và kiểm lâm trong việc kiểm tra nhanh về tính hợp lệ của tờ khai ngay tại cửa khẩu.

Ưu điểm của WoodID là có thể sử dụng ngoại tuyến, hỗ trợ cán bộ ra quyết định dễ dàng, đồng thời có khả năng mở rộng cơ sở dữ liệu để phục vụ cả doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Đến nay, khoảng 1.500 cán bộ và doanh nghiệp đã được tập huấn sử dụng, kèm theo video hướng dẫn và tài liệu trực tuyến.

Tuy nhiên, bà Barth nhấn mạnh: “Thách thức lớn nhất không phải là công cụ, mà là làm sao mở rộng cơ sở dữ liệu và tích hợp vào quy trình chính thức, để góp phần minh bạch hóa quản lý gỗ hợp pháp tại Việt Nam và trong khuôn khổ quốc tế.”

MINH BẠCH HÓA CHUỖI CUNG ỨNG, PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP BỀN VỮNG

Ứng dụng WoodID hiện đã có mặt trên cả Google Play và App Store. Công cụ này đang được xem xét để tích hợp vào hệ thống khai báo điện tử cũng như quy trình kiểm tra chính thức của hải quan trong giai đoạn tiếp theo.

Từ khi ra mắt phiên bản đầu tiên vào tháng 6/2024, WoodID đã có hơn 8.500 lượt tải trên iOS và Android. Đồng thời, 371 cán bộ, nhà nghiên cứu và người dùng tiềm năng đã tham gia thử nghiệm, góp ý để hoàn thiện công cụ.

Theo GIZ Việt Nam, dự án được triển khai với sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Công nghiệp rừng (RIFI) thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam - đơn vị chịu trách nhiệm thu thập và xác định mẫu gỗ; công ty công nghệ AITC – phát triển ứng dụng và trí tuệ nhân tạo; cùng Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam (VN Forest) – cơ quan đề xuất công cụ này.

Bên lề sự kiện, một số sản phẩm công nghệ mới đã được giới thiệu, trong đó có Hệ thống truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp Việt Nam (iTwood) do Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam nghiên cứu và phát triển.

Ứng dụng này được xem là giải pháp công nghệ số quan trọng nhằm tổ chức và phát triển chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp, minh bạch hóa nguồn gốc, đồng thời hỗ trợ cấp và quản lý mã số vùng trồng rừng nguyên liệu, quản lý – chữa cháy rừng và chứng nhận tín chỉ carbon rừng.

Năm 2024, iTwood đã được thí điểm tại: Bắc Giang, Lạng Sơn, Phú Thọ, Tuyên Quang và Yên Bái, bước đầu tạo lập vùng trồng rừng nguyên liệu có mã số nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu gỗ lớn như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Đây là công cụ giúp số hóa toàn bộ quy trình tuân thủ pháp luật, xây dựng hồ sơ gỗ với tính hợp pháp đầy đủ.

Đáng chú ý, iTwood đã được tích hợp với Hệ thống thông tin quản lý ngành lâm nghiệp (FORMIS), cho phép tự động hóa quá trình tạo lập hồ sơ lô rừng. Đây là điều kiện tiên quyết để xây dựng hồ sơ gỗ hợp pháp.

Việc áp dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc và quản lý rừng được xem là bước tiến quan trọng trong nỗ lực minh bạch hóa chuỗi cung ứng, nâng cao hiệu quả quản lý và hướng tới phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam.