Việc ứng dụng công nghệ không chỉ góp phần gia tăng giá trị sản phẩm, mở rộng đầu ra, mà còn tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng dân tộc thiểu số nơi vùng trồng…

Thời gian gần đây, việc ứng dụng công nghệ để phát triển các sản phẩm đặc sản địa phương đang trở thành xu hướng tại nhiều địa phương, góp phần mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Điều này cũng đang mở ra hướng đi bền vững trong phát triển sinh kế cho bà con vùng cao.

CÔNG NGHỆ NÂNG TẦM GIÁ TRỊ SẢN PHẨM

Trà hoa vàng Quy Hoa là sản phẩm OCOP 5 sao nổi tiếng của Quảng Ninh. Song trước khi được rất nhiều người biết đến như hiện nay, ông Lê Mạnh Quy, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất nhập khẩu Quy Hoa, cho biết đằng sau đó là một hành trình dài.

Ông Quy kể bà con người dân tộc vốn đã có những cây trà hoa vàng mọc tự nhiên trên rừng, trên nương. Tuy nhiên, trước đây giá trị của cây trà này chưa được nhìn nhận đúng mức. Sau này, ông mới được biết, trà hoa vàng có nguồn gốc từ các vùng núi phía Đông, chủ yếu ở khu vực Móng Cái, Quảng Ninh.

Khi hiểu được giá trị thực sự của trà hoa vàng, năm 2013, ông mới bắt đầu gặp gỡ, vận động bà con cùng nhau giữ lại những cây trà ấy, không phá bỏ. Trang trại, máy móc sau đó cũng được đầu tư xây dựng để sản xuất trà một cách bài bản.

“Tôi từng nói với bà con rằng người Trung Quốc đã mua cây trà hoa vàng về và coi đó là “quốc bảo” của họ, thì tại sao mình lại không giữ gìn sản phẩm quý của chính mình? Tôi là một trong những người bắt đầu dựng lại việc trồng và bảo tồn trà hoa vàng một cách bài bản. Bà con cùng chúng tôi liên kết, cùng nhau gìn giữ, phát triển sản phẩm. Sau một thời gian, sản phẩm trà hoa vàng Quy Hoa ra đời, mang theo rất nhiều kỳ vọng của cả doanh nghiệp lẫn bà con”, ông Quy nhớ lại.

Theo ông Quy, điều khiến ông xúc động nhất chính là sự chân thật của bà con. Những cây trà đầu tiên, bà con không hề nghĩ rằng nó có giá trị lớn đến vậy, nên từng bán cho thương lái Trung Quốc với giá rất rẻ. Khi cùng làm việc, bà con dần hiểu được giá trị của cây trà hoa vàng và yên tâm gắn bó lâu dài.

Hiện nay, nhiều hộ bà con liên kết với công ty có thu nhập rất khá. Có hộ mỗi năm đạt 500-600 triệu đồng, hộ ít hơn cũng khoảng 70-80 triệu đồng. Đó là con số mà trước đây bà con không nghĩ tới khi chỉ khai thác tự nhiên, manh mún.

Quan trọng hơn, bà con không chỉ bán nguyên liệu thô mà cùng tham gia vào chuỗi giá trị. Sản phẩm trà hoa vàng Quy Hoa là sản phẩm hoàn toàn tự nhiên, không pha trộn bất cứ thành phần nào, nên càng cần sự nghiêm túc, trách nhiệm từ khâu nguyên liệu đến chế biến.

Thực tế, Quảng Ninh có nhiều nông sản quý, nhưng trà hoa vàng Quy Hoa được vinh danh OCOP 5 sao nhờ sự đầu tư bài bản, ứng dụng khoa học công nghệ. Ông Lê Mạnh Quy cho biết điểm khác biệt của trà hoa vàng Quy Hoa là công nghệ sấy đông lạnh thăng hoa. Nhờ công nghệ này, những bông trà được giữ nguyên hình dáng, màu sắc và dưỡng chất. Đây là công nghệ đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian dài, nhưng đổi lại là giá trị sản phẩm được nâng lên rất nhiều.

CHUYỂN ĐỔI SỐ, PHÁT TRIỂN ĐA KÊNH BÁN HÀNG

Cũng là một doanh nghiệp sản xuất chè đặc sản, bà Nguyễn Thị Thắm, Giám đốc Công ty trà và đặc sản Tây Bắc, cho biết quyết định chọn Tà Xùa - vùng trà nổi tiếng của Sơn La nhưng cũng là vùng rất khó khăn để phát triển thương hiệu, bởi nơi đây lưu giữ hương vị trà đặc biệt, có thể nói là khác biệt nhất trong các dòng trà shan tuyết của Việt Nam.

Lý do sâu xa hơn là muốn giữ rừng trà cổ thụ và giúp đồng bào người dân tộc thiểu số nơi đây có thu nhập tốt hơn, nâng cao sinh kế cho bà con người Mông bản địa.

Những năm đầu đầu tiên khi nhà máy mới mở (năm 2016), trong khi giá chè tươi đang lưu hành trên thị trường được bán khoảng 12.000 đồng/kg, thì nhà máy đã bắt đầu mua với giá 40.000 đồng/kg. Hiện nay, thu nhập trên 1 kg chè tươi tăng gấp khoảng gần ba lần so với những năm đầu.

Theo bà Thắm, hiện nay, người tiêu dùng trên cả nước ngày càng quan tâm đến vấn đề truy xuất nguồn gốc và câu chuyện bản địa của sản phẩm. Trong bối đó, bên cạnh kênh bán hàng truyền thống, công ty đang từng bước chuyển đổi số, bắt đầu từ quản trị nội bộ và tiến tới phát triển mạnh kênh bán hàng trực tuyến, xây dựng gian hàng trên các sàn thương mại điện tử.

Mục tiêu là đưa trà Tà Xùa đến gần hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước, nhưng vẫn giữ được tinh thần bản địa, bảo vệ rừng trà cổ thụ và tạo sinh kế ổn định cho đồng bào vùng cao.