Sau khi hợp nhất tỉnh, quy mô và tiềm năng ngành chăn nuôi của Tuyên Quang ngày càng rộng mở. Hiện nay, địa phương có 116 sản phẩm chăn nuôi được chứng nhận sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên; 4 sản phẩm được cấp chỉ dẫn địa lý…

Ông Phạm Mạnh Duyệt, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, cho biết sau khi hợp nhất hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang, tỉnh Tuyên Quang có tổng diện tích tự nhiên 13.795,51 km2, dân số 1.865.270 người với 124 đơn vị hành chính, gồm 117 xã và 7 phường. Năm 2025, tổng đàn vật nuôi của tỉnh đạt quy mô lớn với 217.289 con trâu, 175.898 con bò, trong đó có 6.781 con bò sữa; 1.200.820 con lợn; hơn 14,18 triệu con gia cầm; 213.563 con dê và 115.741 đàn ong.

GIÁ TRỊ SẢN XUẤT CHĂN NUÔI ĐẠT HƠN 7.000 TỶ ĐỒNG

Năm 2025, tổng sản lượng thịt hơi các loại vật nuôi của tỉnh Tuyên Quang ước đạt 183.299 tấn; sản lượng sữa tươi đạt 45.825 tấn; sản lượng mật ong đạt 791 tấn. Tổng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi toàn tỉnh năm 2025 ước đạt 7.099 tỷ đồng, tăng hơn 3.029 tỷ đồng so với năm 2016.

Hiện toàn tỉnh Tuyên Quang có 1.151 trang trại chăn nuôi, trong đó 121 trang trại đạt tiêu chí kinh tế theo Thông tư số 02/2020/TT-BNNPTNT; 1 trang trại đạt chuẩn GlobalGAP; 2 trang trại được chứng nhận ứng dụng công nghệ cao và 9 trang trại đủ điều kiện chăn nuôi quy mô lớn.

Một số nhóm vật nuôi chủ lực, đặc hữu của tỉnh đạt tốc độ tăng trưởng cao, tiêu biểu như bò sữa tăng bình quân 9,4%/năm, lợn đen tăng 2,94%/năm.

Chăn nuôi bò sữa tiếp tục phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phối giống và dinh dưỡng. Nhờ đó, sản lượng sữa tăng mạnh từ 5.936 tấn năm 2016 lên 45.825 tấn năm 2025, bình quân tăng 25,5%/năm.

Tổng đàn bò vàng của tỉnh Tuyên Quang hiện đạt khoảng 170 nghìn con, tập trung chủ yếu tại 23 xã vùng núi cao phía Bắc thuộc cao nguyên đá Đồng Văn. Tỉnh đã triển khai 614 dự án hỗ trợ chăn nuôi với khoảng 16.000 hộ được hưởng lợi, hình thành 5 chuỗi giá trị bò vàng với quy mô hơn 3.500 con, gắn với chỉ dẫn địa lý “Thịt bò Hà Giang”.

Ông Phạm Mạnh Duyệt, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang.

Đối với bò vàng, tỉnh triển khai phát triển đồng bộ từ quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung, bảo tồn và cải tạo giống, đến ứng dụng công nghệ sinh sản và xây dựng mô hình chăn nuôi nâng cao chất lượng thịt.

Chăn nuôi lợn đen cũng được tập trung phát triển tại 23 xã vùng núi cao phía Bắc, với tổng đàn 168.708 con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt hơn 10.600 tấn. Giống lợn đen có nguồn gen quý tiếp tục được bảo tồn và phát triển, từng bước hình thành chuỗi giá trị gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Đến nay, tỉnh đã hình thành 1 chuỗi giá trị lợn đen tại xã Mèo Vạc và thu hút được 18 doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ, tỷ lệ sản lượng thịt hơi chế biến đạt 37,5%.

Ông Duyệt cho biết trong thời gian tới, tỉnh Tuyên Quang định hướng phân vùng chăn nuôi tập trung theo từng loài vật nuôi; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ số trong quản lý giống, dữ liệu đàn vật nuôi, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và phát triển các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Tỉnh ưu tiên đầu tư phát triển các giống vật nuôi đặc trưng như bò vàng, ong mật hoa Bạc hà, lợn bản địa và các giống gia cầm địa phương nhằm xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý, hướng tới phát triển chăn nuôi bền vững, hiệu quả và có giá trị gia tăng cao.

NÂNG CHẤT CHUỖI GIÁ TRỊ BÒ H’MÔNG

Theo ông Lê Hải Nam, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Tuyên Quang, đến nay trên địa bàn tỉnh đã hình thành và duy trì 68 mô hình liên kết chăn nuôi theo chuỗi giá trị, do các hợp tác xã và doanh nghiệp làm đầu mối. Các chuỗi liên kết trải rộng ở nhiều lĩnh vực, từ bò vàng Hà Giang, trâu, lợn, dê, gà thả đồi đến mật ong, thủy sản đặc sản như cá chiên, cá bỗng.

Cùng với đó, toàn tỉnh hiện có 192 cơ sở tham gia sơ chế, chế biến sản phẩm chăn nuôi, thủy sản. Đến nay, tỉnh có 116 sản phẩm chăn nuôi đạt chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên và 4 sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý gồm: Mật ong Bạc Hà, Thịt bò, Cá Bỗng Hà Giang và Thịt trâu Chiêm Hóa.

Nhờ phát triển chuỗi liên kết và xây dựng thương hiệu, các sản phẩm chăn nuôi của Tuyên Quang từng bước mở rộng kênh tiêu thụ, hiện diện tại nhiều hệ thống thực phẩm sạch, siêu thị mini, cửa hàng nông sản chất lượng cao và nhà hàng tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Bắc Ninh, Đồng Nai…, hướng tới mục tiêu xuất khẩu trong thời gian tới.

Một trong những điểm nhấn nổi bật là bảo tồn và phát triển giống bò H’Mông (bò vàng Hà Giang) - giống bò bản địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Trong tổng số khoảng 170 nghìn con bò thịt trên địa bàn tỉnh, riêng bò H’Mông chiếm khoảng 134 nghìn con. Hiện nay, tỉnh đang phối hợp với tổ chức KOICA (Hàn Quốc) và các trường đại học của Hàn Quốc triển khai dự án cải tạo, bảo tồn và nâng cao giá trị giống bò này.

Đóng vai trò tiên phong trong chuỗi giá trị bò H’Mông là Hợp tác xã Nông nghiệp Công nghệ cao Tiến Thành, do ông Hoàng Văn Oanh làm Giám đốc. Từ xuất phát điểm là một thương lái, năm 2017 ông Oanh thành lập hợp tác xã và triển khai mô hình liên kết chăn nuôi trâu, bò thịt an toàn sinh học gắn với tiêu thụ sản phẩm. Trung bình mỗi năm, hợp tác xã cung ứng và bao tiêu hàng nghìn con trâu, bò cho các địa phương như Chiêm Hóa, Yên Sơn, Hàm Yên, Lâm Bình, giúp người chăn nuôi yên tâm sản xuất, đảm bảo đầu ra ổn định.

Năm 2020, Hợp tác xã Tiến Thành xây dựng chợ đầu mối nông sản rộng 12.000 m2 tại phường An Tường (Tuyên Quang) và xưởng chế biến thịt trâu tươi, thịt trâu khô. Hiện sản phẩm thịt trâu khô Tiến Thành đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao, được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ quy trình sản xuất nghiêm ngặt, truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Ông Oanh cho biết trước đây hoạt động thu mua và tiêu thụ bò H’Mông chủ yếu phục vụ thị trường Trung Quốc. Trước thời điểm dịch Covid-19, nhu cầu của thị trường bên kia biên giới đối với bò H’Mông rất lớn, sản phẩm tiêu thụ thuận lợi. Tuy nhiên, từ khi các tuyến biên mậu đường mòn, lối mở bị siết chặt, hoạt động xuất khẩu không còn khả thi, hợp tác xã buộc phải chuyển hướng về thị trường nội địa.

Thị trường trong nước còn thiếu nhận diện, thương hiệu cho sản phẩm bò H’Mông, khiến giá trị chưa được đánh giá đúng mức. Song, chính sự “đóng cửa” biên mậu đã thúc đẩy hợp tác xã tập trung xây dựng chuỗi giá trị trong nước, từ tổ chức chăn nuôi, thu mua, chế biến đến quảng bá sản phẩm. Mô hình đã nhận được sự đồng hành của nhiều tổ chức chính trị - xã hội: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam đã tham gia hỗ trợ xây dựng chuỗi liên kết. Bên cạnh đó, một số tổ chức quốc tế, trong đó có các tổ chức đến từ Thụy Sĩ, cũng hỗ trợ người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số phát triển chăn nuôi bò H’Mông, góp phần xóa đói giảm nghèo.

Hiện nay, hợp tác xã cam kết thu mua toàn bộ đầu ra bò H’Mông cho bà con ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hợp tác xã cũng phối hợp với các nhà khoa học để nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm, khẳng định tiềm năng của giống bò bản địa đã được Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá từ trước.

Chuỗi giá trị chăn nuôi, thu mua, chế biến tiêu thụ bò H’Mông của Hợp tác xã Nông nghiệp Công nghệ cao Tiến Thành không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý. Những nỗ lực bền bỉ ấy đã giúp hợp tác xã trở thành đơn vị duy nhất trong lĩnh vực này được trao tặng Huân chương, ghi nhận đóng góp trong gìn giữ và phát triển giống bò H’Mông - một tài sản sinh học quan trọng của vùng cao.