Theo lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu, năm 2026, lao động nam làm việc trong điều kiện lao động bình thường sẽ nghỉ hưu ở 61 tuổi 6 tháng (tăng 3 tháng so với năm 2025); đối với lao động nữ là 57 tuổi, tăng 4 tháng. Một số trường hợp đặc biệt, người lao động sẽ được nghỉ hưu sớm, song vẫn phải đảm bảo thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu...

Bộ luật Lao động 2019 quy định tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường được điều chỉnh theo lộ trình, cho đến khi đủ 62 tuổi đối với lao động nam vào năm 2028, và đủ 60 tuổi đối với lao động nữ vào năm 2035.

CÁC TRƯỜNG HỢP ĐƯỢC NGHỈ HƯU SỚM SO VỚI QUY ĐỊNH

Bắt đầu từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường là đủ 60 tuổi 3 tháng đối với lao động nam và đủ 55 tuổi 4 tháng đối với lao động nữ. Sau đó, cứ mỗi năm tăng thêm 3 tháng đối với lao động nam và 4 tháng đối với lao động nữ.

Theo lộ trình này, năm 2026, lao động nam sẽ nghỉ hưu ở 61 tuổi 6 tháng, lao động nữ là 57 tuổi. Đây là độ tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường. Ngoài ra, pháp luật cũng quy định một số trường hợp đặc biệt mà người lao động được nghỉ hưu ở độ tuổi thấp hơn so với điều kiện lao động bình thường, nhưng vẫn phải đảm bảo thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu.

Đối với người lao động làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn: Người lao động có tổng thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên khi làm các công việc này, hoặc làm việc tại các vùng đặc biệt khó khăn (bao gồm cả thời gian làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên trước ngày 1/1/2021) được nghỉ hưu ở độ tuổi thấp hơn so với quy định chung.

Tuổi nghỉ hưu trong trường hợp này có thể thấp hơn, nhưng không quá 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường tại thời điểm nghỉ hưu theo quy định.

Đối với người lao động làm công việc khai thác than trong hầm lò: Người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm công việc khai thác than trong hầm lò được nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường. Các công việc cụ thể được quy định tại Phụ lục I Nghị định số 158/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Đối với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công an nhân dân và một số đối tượng đặc thù khác: Các đối tượng này khi nghỉ việc, có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với quy định chung, trừ khi có quy định khác trong các luật chuyên ngành.

Đối với người lao động bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp: Người lao động thuộc trường hợp này được hưởng lương hưu khi có đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên, mà không phụ thuộc vào điều kiện về tuổi.

Đối với người lao động bị suy giảm khả năng lao động: Người lao động bị suy giảm khả năng lao động cũng có thể được nghỉ hưu sớm, nhưng phải đáp ứng điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội dài hơn và mức lương hưu sẽ bị trừ tỷ lệ do nghỉ hưu trước tuổi. Mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi giảm 2%.

Về điều kiện hưởng, người lao động phải có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 20 năm trở lên. Các trường hợp cụ thể, quy định như sau: Nghỉ hưu sớm hơn tối đa 5 tuổi nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81%; nghỉ hưu sớm hơn tối đa 10 tuổi nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Người có từ đủ 15 năm trở lên làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên cũng được hưởng lương hưu với mức thấp hơn.

Bên cạnh đó, người lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao và một số trường hợp đặc biệt có thể nghỉ hưu ở tuổi cao hơn, nhưng không quá 5 tuổi so với quy định tại tại thời điểm nghỉ hưu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Theo đó, trường hợp này, người lao động có thể nghỉ hưu ở tuổi cao hơn khi thỏa thuận với người sử dụng lao động tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu.

ĐIỀU KIỆN HƯỞNG LƯƠNG HƯU

Về điều kiện hưởng lương hưu, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã có những quy định chi tiết về điều kiện hưởng lương hưu, áp dụng từ ngày 1/7/2025.

Điều kiện chung để hưởng lương hưu: Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người lao động cần đáp ứng đồng thời hai điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội và độ tuổi nghỉ hưu để được hưởng lương hưu.

Về thời gian đóng bảo hiểm xã hội: Người lao động phải có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên. Đây là một thay đổi quan trọng so với quy định cũ (yêu cầu 20 năm), tạo điều kiện cho nhiều người lao động có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội ngắn được tiếp cận với chế độ hưu trí. Đối với người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, thời gian đóng bảo hiểm xã hội yêu cầu cũng là từ đủ 15 năm trở lên.

Về độ tuổi nghỉ hưu: Tuổi nghỉ hưu được thực hiện theo lộ trình quy định tại Bộ luật Lao động năm 2019.

Mức lương hưu hằng tháng của người lao động được quy định như sau: Đối với lao động nữ bằng 45% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, tương ứng 15 năm đóng. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng thì tính thêm 2%, mức tối đa bằng 75%.

Đối với lao động nam bằng 45% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, tương ứng 20 năm đóng. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng thì tính thêm 2%. Mức tối đa cũng bằng 75%.

Trường hợp lao động nam có thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm, mức lương hưu hằng tháng bằng 40% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tương ứng 15 năm đóng, sau đó cứ thêm mỗi năm đóng thì tính thêm 1%.