Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) là hai nền kinh tế lớn nhất của phương Tây trong thế kỷ 21. Tuy nhiên, trong hai thập kỷ qua, hai nền kinh tế đã đi theo những quỹ đạo rất khác nhau, khiến khoảng cách về quy mô kinh tế ngày càng lớn...

Dữ liệu mới nhất trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy năm 2008, tổng sản phẩm trong nước (GDP) của EU từng lớn hơn Mỹ 31%. Tuy nhiên, đến năm 2026, quy mô kinh tế của khối này được dự báo chỉ còn tương đương 71% GDP Mỹ.

THỜI KỲ EU VƯỢT MỸ

EU chính thức ra đời vào năm 1993 trên nền tảng các tổ chức tiền thân như Cộng đồng châu Âu. Khối có 15 thành viên từ năm 1995, sau đó kết nạp thêm 10 quốc gia vào năm 2004, trước khi Bulgaria và Romania gia nhập năm 2007.

Việc kết nạp thêm nhiều thành viên, cùng sự đóng góp lớn của hai nền kinh tế Anh và Đức, đã đưa GDP của EU lên 19.300 tỷ USD vào năm 2008, cao hơn 31% so với mức 14.800 tỷ USD của Mỹ.

Đồng euro mạnh cũng góp phần làm gia tăng quy mô kinh tế EU khi tính bằng USD. Tháng 6/2008, đồng tiền chung châu Âu lên mức cao nhất lịch sử, với 1 euro đổi được khoảng 1,55 USD.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và giai đoạn Đại suy thoái sau đó đã làm thay đổi cục diện. EU vừa trải qua quá trình mở rộng quy mô lớn đã phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nợ công, khi chính phủ nhiều nước thành viên gặp khó khăn trong việc trả nợ và kiểm soát tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài.

Cyprus, Hy Lạp, Italy, Ireland, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những thành viên khu vực đồng euro chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

EU cuối cùng vượt qua khủng hoảng nhờ các gói cứu trợ đa phương và những biện pháp “thắt lưng buộc bụng”. Dù vậy, tổng GDP của khối gồm 28 thành viên vẫn suy giảm trong những năm tiếp theo. Đến năm 2015, Mỹ với GDP 18.300 tỷ USD đã vượt qua EU.

GDP của EU tính bằng USD giảm không chỉ do kinh tế tăng trưởng yếu, mà còn vì đồng euro mất giá so với USD, làm giảm giá trị nền kinh tế của khối khi quy đổi sang đồng bạc xanh.

BREXIT VÀ ĐẠI DỊCH KHIẾN EU TỤT LẠI XA HƠN

EU tiếp tục đối mặt với một cú sốc lớn vào tháng 6/2016, khi cử tri Anh bỏ phiếu với tỷ lệ sít sao ủng hộ việc rời khỏi khối. Quá trình còn gọi là Brexit này khép lại vào tháng 1/2020, đưa Anh trở thành quốc gia đầu tiên chính thức rút khỏi EU.

Sự ra đi của Anh ảnh hưởng đáng kể đến tổng quy mô kinh tế EU. Dù chưa từng gia nhập khu vực đồng euro, Anh khi đó vẫn là nền kinh tế lớn thứ hai trong khối.

Brexit, cộng với tác động của đại dịch Covid-19, khiến GDP của EU giảm còn 15.500 tỷ USD vào năm 2020, gần tương đương mức của một thập kỷ trước.

Trong bối cảnh kinh tế Anh gặp nhiều khó khăn trong phần lớn thập niên 2020, một số ý kiến tại nước này đã bắt đầu đề cập khả năng tái gia nhập EU. Ở chiều ngược lại, Albania và Montenegro vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có thể trở thành thành viên mới của khối trong tương lai.

Kể từ sau đại dịch, kinh tế Mỹ và EU càng đi theo những hướng khác biệt. Bất chấp lạm phát cao và lãi suất duy trì ở mức cao, kinh tế Mỹ phục hồi mạnh mẽ sau Covid-19. IMF dự báo GDP nước này sẽ đạt 32.400 tỷ USD vào năm 2026.

Trong khi đó, EU phải đồng thời ứng phó với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ ngành công nghiệp Trung Quốc và cuộc khủng hoảng năng lượng phát sinh sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022.

Đức, nền kinh tế lớn nhất EU, cũng rơi vào tình trạng trì trệ kéo dài. Trong bối cảnh đó, GDP của toàn khối được dự báo chỉ đạt 23.000 tỷ USD vào năm 2026.

Như vậy, quy mô kinh tế EU sẽ chỉ bằng 71% kinh tế Mỹ, đảo ngược hoàn toàn vị thế của hai bên so với năm 2008. Biến động tỷ giá giải thích một phần sự thay đổi này, nhưng tăng trưởng yếu hơn cùng hàng loạt cú sốc, từ khủng hoảng nợ công, Brexit, đại dịch đến khủng hoảng năng lượng, mới là những nguyên nhân chính khiến EU ngày càng tụt lại phía sau Mỹ.