Hàng chục ngàn ha đất công nghiệp đã hình thành đang được đặt vào một bài toán mới: không mở rộng quỹ đất bằng mọi giá mà nâng chất lượng những khu công nghiệp hiện hữu để tạo không gian cho công nghệ cao, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn...

TP.Hồ Chí Minh đang nghiên cứu cơ chế, chính sách hỗ trợ chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình sinh thái, tuần hoàn, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư vào hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp tiếp tục tăng mạnh.

TỪ KHU CÔNG NGHIỆP HIỆN HỮU SANG HỆ SINH THÁI SẢN XUẤT

Ngày 24/9, Ban quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.Hồ Chí Minh (HEPZA) đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố về triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố.

Lãnh đạo HEPZA cho biết theo Luật Phát triển đô thị, HĐND TP.Hồ Chí Minh có thẩm quyền ban hành tiêu chí, lộ trình và chính sách phát triển khu công nghiệp sinh thái. Thành phố đã giao HEPZA tham mưu hai dự thảo nghị quyết để triển khai các nội dung này.

Đây là hướng đi khác với việc chỉ phát triển thêm các khu công nghiệp mới. Trong hệ thống hiện hữu, bài toán đặt ra là làm thế nào để những khu đã hình thành có thể tiếp tục tạo ra giá trị cao hơn, sử dụng hiệu quả hơn quỹ đất và hạ tầng, đồng thời đáp ứng các yêu cầu mới về môi trường và công nghệ.

Kinh tế tuần hoàn vì vậy có thể được đưa vào ngay trong quá trình chuyển đổi này thông qua sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng, nước và chất thải; tăng cường trao đổi phụ phẩm giữa các doanh nghiệp; phát triển sản xuất sạch hơn và hình thành các mối liên kết cộng sinh công nghiệp.

TP.Hồ Chí Minh đã có bước chuẩn bị cho hướng đi này. Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2024 - 2030 của Thành phố đặt nhiệm vụ rà soát, hoàn thiện chính sách về khu công nghiệp sinh thái, áp dụng nguyên tắc kinh tế tuần hoàn trong xây dựng, vận hành và quản lý khu chế xuất- khu công nghiệp; đồng thời tăng cường cộng sinh công nghiệp giữa doanh nghiệp trong cùng khu, giữa các khu công nghiệp và giữa khu công nghiệp với đô thị.

Thành phố cũng xác định đề án chuyển đổi thí điểm 5 khu chế xuất, khu công nghiệp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, khu công nghiệp Hiệp Phước là một trường hợp được triển khai theo chương trình khu công nghiệp sinh thái toàn cầu của UNIDO.

Điểm mới trong lần nghiên cứu chính sách này là Thành phố muốn hình thành tiêu chí và lộ trình chuyển đổi, đồng thời có cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp và nhà đầu tư hạ tầng thực hiện. HEPZA cho biết một trong những vướng mắc hiện nay nằm ở cơ chế và hạ tầng phục vụ quá trình chuyển đổi.

NÂNG CHẤT LƯỢNG KHU CÔNG NGHIỆP ĐỂ NÂNG CHẤT LƯỢNG DÒNG VỐN

Bài toán chuyển đổi diễn ra trong lúc dòng vốn vào các khu chế xuất- khu công nghiệp TP.Hồ Chí Minh đang tăng tốc.

Thống kê trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút vào các khu chế xuất- khu công nghiệp đạt hơn 5,57 tỷ USD, bằng 131,15% kế hoạch năm và tăng 29,13% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, vốn FDI đạt hơn 4,2 tỷ USD, tăng 62,22%. HEPZA đã cấp mới 100 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 3,14 tỷ USD và có 120 dự án điều chỉnh tăng vốn, với tổng vốn tăng thêm 1,12 tỷ USD.

Giai đoạn 2026 - 2030, HEPZA đặt mục tiêu thu hút tổng vốn đầu tư 20 - 21 tỷ USD, với suất đầu tư bình quân 8 - 10 triệu USD/ha và tỷ lệ giải ngân trên 70% tổng vốn đăng ký.

Tại hội nghị ngày 24/9, đại diện Becamex IDC đề xuất Thành phố xây dựng tiêu chí khu công nghiệp sinh thái theo các chuẩn mực quốc tế và nghiên cứu phối hợp với các tổ chức như IFC để hướng tới đánh giá, công nhận khu công nghiệp sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế. Theo đề xuất này, việc đáp ứng các chuẩn mực quốc tế có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp trong khu công nghiệp tiếp cận những thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao.

Trong không gian công nghiệp mới của TP.Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng rõ hơn khi Thành phố đang quản lý một hệ thống khu chế xuất- khu công nghiệp được mở rộng sau sắp xếp địa giới.

Theo quy hoạch phát triển các khu chế xuất, khu công nghiệp TP.Hồ Chí Minh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Thành phố có 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích quy hoạch hơn 50.288 ha... Trong đó, 3 khu chế xuất và 55 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, tổng diện tích hơn 22.410 ha, tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 80%.

Với quy mô quỹ đất và vốn đầu tư như vậy, chuyển đổi khu công nghiệp hiện hữu trở thành một phần của quá trình tái cấu trúc không gian sản xuất của Thành phố.

Thay vì chỉ bổ sung diện tích công nghiệp, Thành phố đang đặt vấn đề nâng chất lượng những không gian đã có: hạ tầng xanh hơn, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, tăng liên kết giữa các doanh nghiệp và tạo điều kiện cho những ngành có công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn tham gia.

Nếu các tiêu chí, lộ trình và chính sách hỗ trợ được hoàn thiện, khu công nghiệp sinh thái, tuần hoàn sẽ không chỉ là một mô hình môi trường. Đây có thể trở thành một lớp hạ tầng mới trong chiến lược lựa chọn và thu hút dòng vốn FDI của TP.Hồ Chí Minh.