Giữa lúc giá dầu diesel tại Mỹ lập kỷ lục, Tổng thống Donald Trump ủng hộ phương án Mỹ cấm xuất khẩu nhiên liệu này…

Ngày thứ Ba (22/9), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đang xem xét cấm xuất khẩu dầu diesel và đã thảo luận phương án này với các cố vấn.

Phát biểu sau cuộc gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York, ông Trump cho biết Chính phủ Mỹ sẽ sớm quyết định có áp dụng lệnh cấm hay không.

“Tôi đã nói: ‘Chúng ta đừng xuất khẩu dầu diesel nữa’”, ông Trump nói.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chính quyền đang xem xét liệu năng lực lọc dầu của Mỹ có cho phép áp dụng lệnh cấm xuất khẩu diesel hay không, đồng thời đánh giá hiệu quả của phương án cấm toàn bộ hoặc một phần.

Theo tờ báo Financial Times, phát biểu của ông Trump và ông Bessent đánh dấu sự thay đổi trong lập trường của chính quyền Mỹ khi chỉ một ngày trước đó, Washington còn khẳng định chưa tính đến việc cấm xuất khẩu dầu diesel.

SỨC ÉP GIÁ NHIÊN LIỆU TRƯỚC BẦU CỬ

Theo hiệp hội ô tô AAA, giá bán lẻ dầu diesel bình quân tại Mỹ ngày 22/9 lên mức kỷ lục 6,53 USD/gallon, so với chưa đến 3,7 USD/gallon một năm trước. Giá nhiên liệu này đã tăng hơn 70% kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran bùng phát vào cuối tháng 2.

Dầu diesel được sử dụng cho xe tải, tàu hỏa và máy móc nông nghiệp. Vì vậy, giá nhiên liệu này tăng lên không chỉ gây khó khăn cho nông dân và doanh nghiệp vận tải mà còn có thể đẩy chi phí thực phẩm cùng nhiều hàng hóa khác lên cao.

Vấn đề này đang gây sức ép lên Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Một số nghị sĩ, trong đó có Thượng nghị sĩ Chuck Grassley của bang Iowa, kêu gọi tạm ngừng xuất khẩu dầu diesel để giảm chi phí trong nước. Ông John Thune, lãnh đạo Đảng Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ, cũng cho biết ông sẵn sàng xem xét việc cấm xuất khẩu dầu diesel.

Nguồn cung dầu diesel toàn cầu chịu sức ép từ xung đột ở Trung Đông và Ukraine. Hoạt động vận chuyển nhiên liệu qua eo biển Hormuz bị hạn chế, trong khi các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga khiến Moscow hạn chế xuất khẩu diesel. Theo Financial Times, trong cuộc điện đàm ngày 20/9, ông Trump đã đề nghị ông Zelenskyy ngừng các cuộc tấn công này.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu căng thẳng, vài tháng qua, Mỹ đã đẩy mạnh xuất khẩu dầu diesel. Dữ liệu của hãng nghiên cứu Kpler cho thấy lượng diesel Mỹ xuất sang châu Âu đã tăng bình quân gần 50% kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran bắt đầu. Riêng tháng 8, con số này vượt 506.000 thùng/ngày, mức cao kỷ lục.

LỆNH CẤM CÓ THỂ GÂY TÁC DỤNG NGƯỢC

Theo các nhà phân tích, nếu Mỹ ngừng xuất khẩu dầu diesel, khách mua ở nước ngoài sẽ phải tìm nguồn thay thế giữa lúc thị trường khan hiếm. Theo ông Matt Smith, nhà phân tích tại Kpler, Mỹ Latin - điểm đến lớn nhất của dầu diesel Mỹ - sẽ chịu tác động. Châu Âu và châu Phi cũng bị ảnh hưởng vì ngày càng dựa vào nguồn cung từ Mỹ trong thời gian diễn ra xung đột ở Trung Đông.

Nếu Mỹ cấm xuất khẩu, lượng dầu diesel giữ lại trong nước tăng lên và có thể giúp giá giảm lúc đầu. Nhưng theo Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright, các kho chứa có thể đầy chỉ sau 2-3 tuần. Khi không còn chỗ chứa, nhà máy lọc dầu sẽ phải giảm sản lượng diesel; sản lượng xăng cũng giảm theo vì hai loại nhiên liệu này được sản xuất tại cùng các nhà máy. Khi đó, giá xăng có thể tăng.

Lượng diesel giữ lại cũng khó được phân phối đều trên khắp nước Mỹ. Nhiên liệu có thể dồn về vùng duyên hải Vịnh Mexico, nơi tập trung nhiều nhà máy lọc dầu và cơ sở xuất khẩu. Trong khi đó, giá tại vùng Đông Bắc vẫn có thể ở mức cao do hạn chế về đường ống và vận tải biển nội địa.

Mỹ đã không hạn chế xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thập niên 1970. Năm 2022, khi giá nhiên liệu tăng mạnh sau cuộc tấn công toàn diện của Nga vào Ukraine, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Joe Biden đã yêu cầu Bộ Năng lượng xem xét hạn chế xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu. Tuy nhiên, chính quyền cuối cùng không áp dụng biện pháp này.

Ngành dầu khí Mỹ phản đối việc hạn chế xuất khẩu, cho rằng biện pháp này có thể đẩy giá nhiên liệu lên cao ở những khu vực trong nước vẫn phải dựa vào hàng nhập khẩu.

Sau phát biểu của ông Trump, ông Mike Sommers, Giám đốc Viện Dầu khí Mỹ (API), cảnh báo lệnh cấm sẽ gây thêm khó khăn cho các nhà máy lọc dầu và cuối cùng làm tăng chi phí của người tiêu dùng. Theo ông, giải pháp là tăng nguồn cung và để doanh nghiệp linh hoạt phân phối nhiên liệu.

Chính quyền Mỹ hiện chưa quyết định có cấm xuất khẩu dầu diesel hay không và nếu cấm thì sẽ áp dụng với toàn bộ hay một phần lượng xuất khẩu. Ông Trump và ông Bessent cũng chưa nêu rõ thời điểm áp dụng hoặc cho biết lệnh cấm sẽ do chính phủ ban hành hay cần Quốc hội thông qua.