Trước bối cảnh thị trường lúa gạo thế giới biến động và trong nước bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 21/CĐ-TTg ngày 11/03/2026 về việc điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường, tăng cường thu mua lúa gạo và bảo đảm tiêu thụ cho nông dân.

Theo công điện, thời gian qua sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, tình hình thế giới và khu vực đang diễn biến phức tạp, khó lường. Xung đột địa chính trị tại một số khu vực, biến động giá năng lượng, chi phí logistics và vận tải biển gia tăng, cùng việc một số quốc gia điều chỉnh chính sách thương mại và dự trữ lương thực có thể tác động đến cung – cầu và giá gạo trên thị trường quốc tế.

CHỦ ĐỘNG ĐIỀU HÀNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ GẠO

Trong nước, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang thu hoạch rộ lúa vụ Đông Xuân nên xuất hiện tình trạng giá thu mua lúa giảm so với cùng kỳ năm 2025. Trước tình hình này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm điều hành hiệu quả hoạt động sản xuất và tiêu thụ lúa gạo.

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thủ tướng yêu cầu chỉ đạo các địa phương theo dõi chặt chẽ tình hình sản xuất, tăng cường phòng chống sinh vật gây hại, chủ động ứng phó với các diễn biến bất lợi của thời tiết để bảo đảm năng suất và sản lượng theo kế hoạch.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được giao nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến thị trường gạo thế giới, cập nhật thông tin kịp thời cho các địa phương và doanh nghiệp để có những điều chỉnh phù hợp về kế hoạch sản xuất và xuất khẩu.

Bộ Công Thương được giao chủ trì theo dõi và dự báo sát tình hình xuất nhập khẩu, nhu cầu tiêu thụ và giá lương thực trên thị trường khu vực và thế giới. Trên cơ sở đó, cơ quan này cần chủ động, linh hoạt điều tiết hoạt động kinh doanh và xuất khẩu gạo nhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu. Bên cạnh đó, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương thành lập đoàn kiểm tra liên ngành nhằm kiểm tra việc thu mua, xuất nhập khẩu lúa gạo của các doanh nghiệp, đặc biệt là việc thực hiện quy định về dự trữ bắt buộc theo các nghị định hiện hành.

Công điện cũng yêu cầu Bộ Công Thương đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất khẩu gạo tại các thị trường lớn và thị trường tiềm năng, qua đó đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Đồng thời tăng cường các giải pháp thúc đẩy tiêu thụ gạo trong nước, phát triển thêm các sản phẩm chế biến từ gạo phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu.

BỐ TRÍ NGUỒN VỐN HỖ TRỢ THU MUA LÚA GẠO

Đối với Bộ Tài chính, Thủ tướng yêu cầu theo dõi chặt chẽ diễn biến giá cả thị trường và triển khai các giải pháp bình ổn theo thẩm quyền. Bộ cũng được giao nghiên cứu các giải pháp giảm chi phí logistics và chi phí xuất khẩu trong bối cảnh chi phí vận tải quốc tế tăng cao, đồng thời xem xét các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong hoàn thuế và thông quan.

Một nhiệm vụ quan trọng khác của Bộ Tài chính là xây dựng kế hoạch mua dự trữ gạo quốc gia phù hợp nhằm góp phần ổn định giá lúa gạo trong nước.

Đối với các địa phương, Thủ tướng yêu cầu chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các cơ quan chuyên môn theo dõi sát tình hình sản xuất lúa, chủ động điều hành sản xuất để đạt và vượt mục tiêu năng suất, sản lượng đã đề ra.

Các địa phương cần phối hợp với doanh nghiệp và hợp tác xã tổ chức thu mua lúa kịp thời, tránh tình trạng lúa chín nhưng không được thu mua. Đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong việc vận chuyển và đưa lúa gạo về kho chứa.

Công tác quản lý thị trường cũng cần được tăng cường thông qua việc thanh tra, kiểm tra hoạt động mua bán của doanh nghiệp và thương lái, ngăn chặn tình trạng lợi dụng thị trường để ép giá nông dân hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Thủ tướng cũng yêu cầu Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam cùng các doanh nghiệp kinh doanh, xuất khẩu gạo tăng cường thu mua lúa gạo cho nông dân, đặc biệt tại các vùng sản xuất lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Các doanh nghiệp cần chủ động tận dụng hệ thống kho chứa và năng lực chế biến để thu mua, tạm trữ lúa gạo, góp phần ổn định thị trường và giá cả. Đồng thời tăng cường theo dõi, dự báo tình hình sản xuất và thị trường lúa gạo trong nước cũng như thế giới để điều chỉnh kế hoạch kinh doanh phù hợp.