Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố nước này đang "ở trong tình trạng chiến tranh" về thuơng mại với Mỹ, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump "toan tính sai lầm" bằng cách leo thang cuộc tấn công thuế quan nhằm vào Canada...

Trong bài phát biểu trước quốc dân với những tuyên bố cứng rắn vào ngày thứ Bảy (22/8), ông Carney chỉ trích chính quyền ông Trump đã yêu cầu một "thỏa thuận tồi". Trước đó, Canada đã đình chỉ đàm phán thương mại với Mỹ vào ngày 21/8, sau khi đàm phán đổ vỡ và Mỹ áp thuế quan mới 50% lên 20 tỷ USD hàng hóa xuất khẩu của Canada - một động thái bổ sung thêm vào các biện pháp thuế quan hiện có đối với thép, nhôm, gỗ và xe cộ.

"Tình trạng chiến tranh là khi bị tấn công, và chúng tôi đã bị tấn công”, tờ báo Financial Times dẫn lời ông Carney nói với báo giới tại Ottawa. Ông cho rằng Tổng thống Trump đã đánh giá thấp khả năng chống chịu khó khăn kinh tế của Canada trong một "tính toán sai lầm" làm leo thang cuộc chiến thương mại giữa hai quốc gia láng giềng ở Bắc Mỹ.

“Chúng tôi không thể chấp nhận những gì Mỹ đã đề xuất và sẽ không đáp ứng những yêu cầu của họ”, Thủ tướng Carney nói. Ông cũng cho biết những thay đổi vào phút chót do Mỹ đề xuất là không thể chấp nhận được. Ottawa không đưa ra yêu cầu mới nào và “liên tục cảm thấy thất vọng” với các câu trả lời của Mỹ đối với các vấn đề mà các nhà đàm phán Mỹ đưa ra trong những giờ đàm phán cuối cùng.

Tổng thống Trump chưa đưa ra thêm bình luận nào về đổ vỡ đàm phán thương mại với Canada sau khi ông nói vào thứ Sáu rằng Mỹ “lẽ ra đã có thể đạt được một thỏa thuận với Canada”. Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Washington sẽ đáp trả các biện pháp trả đũa mà Canada đã đưa ra đối với thuế quan Mỹ.

Ông Carney biết Ottawa sẵn sàng dỡ bỏ các mức thuế trả đũa Mỹ trong các ngành chiến lược, đặc biệt là thép và nhôm, nếu Mỹ "giảm đáng kể" mức thuế của họ đối với các công ty Canada. "Đổi lại một thỏa thuận công bằng, chúng tôi sẽ khuyến khích các tỉnh của chúng tôi đưa rượu Mỹ trở lại các kệ hàng”, ông nói.

Nhưng bất chấp "bước tiến đã đạt được để đi tới một thỏa thuận tiềm năng" trong tuần vừa rồi, Mỹ đột ngột thay đổi lập trường - ông Carney nói. "Họ yêu cầu quá nhiều và họ đưa ra quá ít để đổi lại. Đó là một trò chơi quyền lực”, ông nhấn mạnh.

Thủ tướng Carney đã liệt kê nhiều nhượng bộ mà Canada đã chấp nhận để đáp ứng danh sách yêu cầu ngày càng dài của Mỹ, từ các vấn đề liên quan đến buôn bán chất cấm fentanyl đến các quảng cáo chống thuế quan khiến ông Trump không hài lòng.

Canada đã hành động "với thiện chí để cố gắng tìm kiếm sự thỏa hiệp và đảm bảo một thỏa thuận toàn diện vì lợi ích tốt nhất của cả người Canada và người Mỹ", ông Carney nói. Vị Thủ tướng cho biết không có "lý do phù hợp" nào cho các yêu cầu mới của Mỹ đối với ngành công nghiệp ô tô, đồng thời cho biết thêm rằng các yếu cầu đó "sẽ làm cho tính kinh tế của hoạt động sản xuất ngày càng kém đi”

Thủ tướng Carney ám chỉ rằng bất đồng nội bộ giữa các nhà đàm phán Mỹ đã góp phần khiến cho đàm phán bị đổ vỡ. Trong khi ông Greer là người đứng đầu đoàn đàm phán thương mại của Mỹ với Canada, vấn đề thuế quan đối với ô tô, nhôm và thép lại thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Thương mại Mỹ Howard Lutnick.

Truyền thông Canada và Mỹ đưa tin rằng ông Lutnick không hài lòng với các điều khoản của thỏa thuận được đề xuất và chính sự can thiệp vào phút chót của ông đã khiến Thủ tướng Carney rút các nhà đàm phán Canada về nước.

Ông Carney cho biết các nhà đàm phán thương mại của ông đã thống nhất trong thông điệp và mục tiêu, nhưng "các bạn không thể nói điều đó về phía Mỹ". Khi được các phóng viên hỏi liệu ông Lutnick có phải là người chịu trách nhiệm cho sự sụp đổ đàm phán hay không, Thủ tướng Canada nói: "Đó là một câu hỏi dành cho phía Mỹ”.

Trao đổi với Financial Times, một quan chức Mỹ phủ nhận có bất kỳ căng thẳng nào giữa ông Greer và ông Lutnick. "Đây là một cách đánh lạc hướng khỏi các yêu cầu mà họ lặp đi lặp lại vào phút chót " liên quan đến thuế quan đối với ô tô, nhôm và thép - vị này nói, và khẳng định không có "khoảng cách nào giữa ông Lutnick và ông Greer".

Ông Carney nói thêm rằng vào giờ đàm phán cuối cùng, Mỹ còn đã đưa ra các biện pháp nhằm hạn chế khả năng của Canada trong việc ký kết các thỏa thuận thương mại với các quốc gia khác. Điều này đã làm dấy lên những lo ngại mới về các rào cản thương mại do quy định ngôn ngữ ở vùng Quebec nói tiếng Pháp của Canada.

Ngoài ra, ông Carney cáo buộc Mỹ đang tìm cách “tiếp cận độc quyền" với các nguồn khoáng sản quan trọng của Canada - điều mà ông gọi là một ranh giới đỏ mới.

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ đã bác bỏ những thông tin này, nói rằng chính Canada đã đưa ra các yêu cầu vào phút chót trước khi rời đi, nhưng phía Mỹ không cho biết cụ thể đó là những yêu cầu như thế nào.

"Không biết ông ấy đang nói về điều gì. Chính Canada đã liên tục đưa ra các yêu cầu vào phút chót vượt ra ngoài phạm vi của những gì đã được thỏa thuận”, vị quan chức Mỹ nói về những phát biểu của Thủ tướng Carney, nhưng không cho biết rõ những yêu cầu mà Ottawa đã đưa ra.

Thủ hiến Ontario Doug Ford nói rằng thỏa thuận mà Mỹ đề xuất là một thỏa thuận tồi. Mỹ “đang cố gắng làm khó Canada. Chúng tôi sẽ làm khó lại họ”, ông Ford nói ngày 21/8.

Trong quá trình đàm phán với Mỹ, Canada đã tìm cách thuyết phục Mỹ cắt giảm mức thuế quan 50% đối với ngành thép và nhôm và 25% đối với xe cộ của Canada, cũng như các mức thuế quan và thuế chống bán phá giá đối với gỗ của nước này. Các mức thuế cao này đã khiến nhiều nhà máy ở Canada phải đóng cửa và nhiều người lao động mất việc làm trong 18 tháng qua.

Thủ tướng Carney cho biết Canada sẽ đáp trả tương xứng biện pháp thuế quan mới của Mỹ.

Ông Dan Kelly, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Độc lập Canada, cho biết: "40% các nhà xuất khẩu nhỏ của Canada sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi biện pháp thuế quan này. 1/3 trong số đó dự báo doanh của họ sẽ giảm 50% trở lên do mức thuế này”.