Giáo dục đại học chuyển mình trước làn sóng AI

AI không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành một phần của hiện tại. Chỉ trong vài năm, AI đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, tài chính, truyền thông, sản xuất và quản trị doanh nghiệp.

Phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề "AI – Hiểu để đồng hành” do Đại học Deakin (Australia) tổ chức ngày 2/7, ông Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết Việt Nam xác định AI không chỉ là một công nghệ mới nổi mà còn là động lực chiến lược cho phát triển quốc gia.

Theo định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW và Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển, ứng dụng AI đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI hàng đầu khu vực.

HAI MỤC TIÊU SONG SONG CỦA GIÁO DỤC VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN AI

Thuộc chuỗi chương trình Deakin Thought Leadership, Phó hiệu trưởng Đại học Deakin, ông John Molony, cho biết Hội thảo "AI – Hiểu để đồng hành” nhằm chia sẻ tri thức và kết nối học thuật, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, lãnh đạo giáo dục, đại diện doanh nghiệp cùng học sinh, sinh viên và cộng đồng quan tâm đến trí tuệ nhân tạo nhằm thảo luận về cơ hội, thách thức và định hướng phát triển AI trong tương lai.

Theo đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Việt Nam đang ưu tiên xây dựng hệ thống giáo dục quốc gia thông minh, phát triển năng lực AI cho đội ngũ giáo viên và mở rộng đào tạo trong các lĩnh vực như AI, khoa học dữ liệu, bán dẫn, năng lượng tái tạo và công nghệ sinh học, đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI trong y tế, nông nghiệp, sản xuất thông minh và quản trị công.

“Trong lĩnh vực giáo dục, Việt Nam đang theo đuổi hai mục tiêu song song”, ông Trần Nam Tú nói.

Thứ nhất là ứng dụng AI để nâng cao chất lượng dạy và học, cá nhân hóa giáo dục và hiện đại hóa quản trị.

Thứ hai là phát triển năng lực AI quốc gia thông qua đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh và thúc đẩy các công nghệ AI "Make in Vietnam".

Ông Tú cho biết Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức quốc tế để phát triển chương trình đào tạo, phòng thí nghiệm và các dự án nghiên cứu chung về AI. Theo ông Tú, AI cần được phát triển theo hướng lấy con người làm trung tâm, bảo đảm an toàn dữ liệu, an ninh mạng và thu hẹp khoảng cách số, đồng thời đòi hỏi sự hợp tác quốc tế chặt chẽ nhằm xây dựng một hệ sinh thái AI an toàn, có trách nhiệm và bền vững.

THAY ĐỔI PHƯƠNG THỨC GIẢNG DẠY, ĐÁNH GIÁ SINH VIÊN

Theo PGS. Triệu Vân Hậu, Trưởng nhóm Hệ thống Thông tin và Phân tích Kinh doanh, Đại học Deakin, AI tạo sinh đang chuyển từ một công nghệ mới nổi thành công cụ phổ biến trong đời sống hằng ngày. PGS. Triệu Vân Hậu dẫn lại kết quả khảo sát của Deloitte với hơn 10.000 người tại Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Malaysia và Indonesia về việc sử dụng AI tạo sinh, cho thấy 90% sinh viên và 72% người lao động đã từng sử dụng công nghệ này. Đáng chú ý, tỷ lệ người dùng AI tạo sinh hằng ngày được dự báo sẽ tăng thêm 232% trong vòng 5 năm tới.

"Những con số này cho thấy AI tạo sinh không còn là công nghệ của tương lai mà đang nhanh chóng trở thành một phần quan trọng trong học tập, công việc và đời sống hằng ngày", PGS. Triệu Vân Hậu nhận định.

Sự phổ biến của AI đang buộc các trường đại học phải thay đổi cách đào tạo và đánh giá người học. GS. Huỳnh Thị Thanh Bình, Phó Trưởng Khoa, chuyên gia AI & Tối ưu hóa, Đại học Bách Khoa Hà Nội, cho biết hiện nay đối với công tác đào tạo ở trường, các giảng viên phải thay đổi phương thức giảng dạy và đánh giá đối với sinh viên.

“Ví dụ khi trao đổi với sinh viên về đồ án, giảng viên sẽ không hỏi "em có dùng AI không", mà sẽ hỏi "em sử dụng AI như thế nào cho hiệu quả", GS Bình chia sẻ. “Khi ra đề bài hay đánh giá, chúng tôi cũng thay đổi phương thức. Với nhiều công cụ hỗ trợ, sinh viên làm slide trình bày rất đẹp, vì thế chúng tôi sẽ không còn nhìn quá nhiều vào hình thức, mà sẽ phải có những phương thức đánh giá khác, như hỏi về bản chất vấn đề, cách đặt vấn đề, cách giải quyết bài toán, các bước các bạn đã làm như thế nào”.

Đồng quan điểm, TS. Vũ Tất Thành, nhóm chuyên môn kỹ thuật hệ thống và mạng máy tính, Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho rằng trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, các cơ sở giáo dục cần chuyển từ đánh giá kết quả sang đánh giá toàn bộ quá trình học tập của sinh viên.

QUAN HỆ GIỮA CON NGƯỜI VÀ AI SẼ LÀ MỐI QUAN HỆ ĐỒNG HÀNH

“Điều quan trọng là phải kiểm chứng được mức độ hiểu biết thực sự của sinh viên thông qua nhiều hình thức kiểm tra và đánh giá khác nhau, thay vì chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng”, TS. Vũ Tất Thành nói.

"Xu hướng này là không thể đảo ngược. AI sẽ ngày càng phổ biến và việc sử dụng AI để học tốt hơn, tạo ra sản phẩm tốt hơn là điều tích cực. Tuy nhiên, người học cần có kiến thức nền tảng và tư duy phản biện để đánh giá được câu trả lời của AI và tránh bị dẫn dắt bởi những thông tin sai lệch hay 'ảo giác' của mô hình", ông nhấn mạnh.

Theo GS. Trần Thế Truyền, chuyên gia AI và học máy, nhà sáng lập Viện AI Deakin, Đại học Deakin University, với AI, công nghệ, phương pháp và cách tiếp cận mới xuất hiện gần như mỗi ngày, buộc cả người học lẫn người làm chuyên môn phải liên tục cập nhật kiến thức, thay đổi cách đặt vấn đề và phương thức làm việc.

Không chỉ nhìn AI như một công cụ, GS. Truyền còn đưa ra một góc nhìn khác về mối quan hệ giữa con người và trí tuệ nhân tạo trong tương lai. Theo ông, AI có thể được xem như một "loài kỹ thuật số" – một dạng thực thể mới mà con người sẽ dần học cách chung sống và hợp tác.

"AI hiện chưa có cảm xúc hay ý thức, nhưng nó đang ngày càng thể hiện khả năng tư duy và hỗ trợ con người trong nhiều lĩnh vực. Quan hệ giữa con người và AI trong tương lai có thể không chỉ là quan hệ giữa người sử dụng và công cụ, mà sẽ là mối quan hệ đồng hành", ông chia sẻ.

AI sẽ là một người bạn đồng hành giúp mở rộng năng lực sáng tạo, học tập và làm việc của mỗi cá nhân.