Bài toán an ninh thiết bị cá nhân khi Việt Nam tiến tới mạng 6G

Các thiết bị thông minh như đồng hồ, thiết bị theo dõi sức khỏe vốn được thiết kế để hoạt động gần người dùng, tạo nên một cảm giác an toàn về phạm vi kết nối. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ James Kang, giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính, Khoa Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ, Đại học RMIT Việt Nam, sự ra đời của mạng 6G sẽ thay đổi hoàn toàn tư duy này.

Sự chuyển dịch đã bắt đầu diễn ra khi những dịch vụ như Starlink sử dụng vệ tinh để cung cấp kết nối internet gần như ở mọi nơi, cho thấy các thiết bị giờ đây không còn bị giới hạn bởi rào cản truyền thống của mạng viễn thông. Với mạng di động 6G dự kiến tích hợp chặt chẽ với trí tuệ nhân tạo, các thiết bị Internet vạn vật (IoT) không dây hiện nay vốn chỉ kết nối qua mạng tầm ngắn như Bluetooth có thể sẽ kết nối thông qua vệ tinh.

Tiến sĩ James Kang nhận định: "Điều này đồng nghĩa với việc các thiết bị có thể bị truy cập từ gần như bất kỳ nơi nào trên thế giới. Nghe có vẻ chỉ là một thay đổi nhỏ, nhưng hệ lụy về bảo mật lại rất lớn”.

THÁCH THỨC BẢO MẬT TỪ TIẾP CẬN MẠNG 6G VÀ BÙNG NỔ THIẾT BỊ IOT

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Việt Nam. Viettel, đơn vị tiên phong triển khai 5G trong nước, đặt mục tiêu thương mại hóa 6G vào năm 2029.

Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh dự kiến thử nghiệm mạng 6G ngay trong năm nay.

Tiến sĩ Kang nhận định, những kế hoạch này đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia tiếp cận mạng 6G sớm, trong bối cảnh công nghệ này được kỳ vọng sẽ bắt đầu triển khai trên toàn cầu từ khoảng năm 2030. Vì vậy, các vấn đề bảo mật liên quan đến 6G không còn là câu chuyện xa vời mà có thể sớm tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người dân Việt Nam.

Theo đó, trong kỷ nguyên 6G, khoảng cách sẽ không còn bảo vệ các thiết bị thông minh nữa. Trước đây, nhiều thiết bị không dây được thiết kế với ý tưởng rằng chỉ những người ở gần mới có thể truy cập. Các thiết bị theo dõi thể dục luôn gần điện thoại, còn khóa thông minh cho xe hơi hay nhà ở chỉ được điều khiển khi chủ sở hữu có mặt tại chỗ.

Theo phân tích của Tiến sĩ James Kang, cảm giác 'ở gần' mang lại cho mọi người cảm giác an toàn. Nhưng ý tưởng đó đang bắt đầu sụp đổ. “Những thiết bị mà chúng ta từng nghĩ là chỉ hoạt động trong phạm vi gần thì nay không còn như vậy nữa. Thiết bị trong nhà có thể bị phát hiện từ khoảng cách rất xa, và kẻ xấu không cần phải có mặt gần đó”, Tiến sĩ Kang nói thêm. 

Minh chứng là vào năm 2024, startup Mỹ Hubble Network đã kết nối thành công một thiết bị Bluetooth trên mặt đất với vệ tinh cách xa khoảng 600 km. Bluetooth vốn chỉ dành cho khoảng cách ngắn nay lại có thể “vươn” ra ngoài không gian. Chỉ cần tìm cách kết nối và thực hiện một số thao tác chuẩn bị, kẻ tấn công hoàn toàn có thể truy cập trái phép thiết bị của người dùng.

Theo Tiến sĩ James Kang, Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng nhanh chóng của các thiết bị kết nối, khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Số lượng thiết bị IoT từng được dự báo đạt khoảng 96 triệu vào năm 2025, tăng từ khoảng 21 triệu vào năm 2018 và có thể còn cao hơn nữa vào năm 2026. Đồng thời, các tập đoàn như Viettel, VNPT và FPT đang xây dựng những hệ thống điều khiển nhà, thành phố và các ngành công nghiệp thông minh.

“Khi công nghệ 6G phát triển, nhiều thiết bị được điều khiển bằng các hệ thống này có thể chuyển từ phạm vi kết nối cục bộ sang khả năng truy cập ở quy mô toàn cầu. Nếu không được bảo vệ đầy đủ, những người ở rất xa vẫn có thể tìm cách xâm nhập vào chúng”, Tiến sĩ Kang cho biết. 

THAY ĐỔI TƯ DUY BẢO MẬT ĐỂ THÍCH ỨNG

Trước thực tế này, thay đổi lớn nhất nằm ở cách nhìn nhận về bảo mật. Trước đây, một số thiết bị chỉ được trang bị các biện pháp bảo vệ cơ bản vì không ai nghĩ rằng chúng dễ bị tấn công, nhưng điều đó nay không còn đủ.

Tiến sĩ James Kang khẳng định: "Các thiết bị cần được thiết kế với giả định rằng chúng luôn có thể bị truy cập. Mọi kết nối đều phải được kiểm soát, phần mềm cần dễ dàng cập nhật và dữ liệu phải được bảo vệ ngay cả với những tác vụ đơn giản. Nếu một thiết bị bị tấn công, sự cố đó không nên lan sang toàn bộ hệ thống”. 

Đối với doanh nghiệp, bảo mật phải là ưu tiên ngay từ đầu thông qua mã hóa mạnh và chặn các kết nối không xác định. Về phía người dùng, cần thực hiện tốt những việc cơ bản nhất như thay đổi mật khẩu mặc định và cập nhật phần mềm. Trong một thế giới 6G, thiết bị không còn an toàn chỉ vì nó ở gần chủ sở hữu; nó chỉ thực sự an toàn khi được bảo vệ chặt chẽ và chỉ cho phép truy cập từ những nguồn đáng tin cậy.

Thách thức hiện nay là tính bảo mật thường đi sau sự tiện lợi. "Nếu các nhà phát triển công nghệ và doanh nghiệp không hành động sớm, hàng triệu thiết bị có thể bị tấn công trước khi người dùng kịp nhận ra rủi ro. Đó là lý do tại sao việc nghĩ đến bảo mật ngay bây giờ không chỉ quan trọng mà còn cần thiết", Tiến sĩ Kang khẳng định.