Trong 200 năm qua, vị thế dẫn dắt kinh tế toàn cầu đã lần lượt chuyển từ Trung Quốc sang Đế quốc Anh, rồi tới Mỹ và hiện ngày càng nghiêng trở lại về châu Á...

Đồ họa thông tin dưới đây thể hiện sự thay đổi về tỷ trọng của các nền kinh tế lớn trong tổng sản phẩm trong nước (GDP) toàn cầu từ năm 1820 đến năm 2025.

Số liệu được tổng hợp từ Maddison Project Database, bộ dữ liệu COLDAT Colonial Dates Dataset và báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

GDP được tính theo sức mua tương đương (PPP), phương pháp có tính đến sự khác biệt về chi phí sinh hoạt và sản xuất giữa các quốc gia.

THẾ KỶ CỦA ĐẾ QUỐC ANH

Anh là quốc gia đầu tiên trên thế giới tiến hành công nghiệp hóa. Nhờ đó, Đế quốc Anh trở thành siêu cường hàng đầu thế giới trong thế kỷ 19. Giai đoạn này đôi khi được gọi là “Pax Britannica”, hay “Hòa bình Anh quốc”, do tương đối ít xảy ra xung đột giữa các cường quốc lớn.

Năm 1845, Đế quốc Anh đóng góp 23,8% GDP toàn cầu. Ấn Độ là thuộc địa có vai trò kinh tế quan trọng nhất của đế quốc Anh trước khi giành độc lập vào năm 1947.

Các nền kinh tế châu Âu khác cũng trải qua quá trình trỗi dậy rồi suy giảm tương tự. Tỷ trọng của Đế quốc Pháp trong GDP toàn cầu đạt đỉnh 6,6% vào năm 1858, trong khi Đức đạt mức cao nhất 8,8% vào năm 1913, ngay trước Chiến tranh Thế giới thứ nhất.

Sau nhiều thập kỷ chiến tranh và suy giảm ảnh hưởng trên trường quốc tế, một số nền kinh tế châu Âu đã liên kết để hình thành Liên minh châu Âu (EU). Năm 2007, ngay trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, EU đóng góp 17,9% GDP thế giới. Tuy nhiên, tỷ trọng này sau đó giảm dần và tiếp tục thu hẹp khi Anh rời khỏi EU vào năm 2020.

MỸ THỐNG TRỊ KINH TẾ THẾ GIỚI TRONG THẾ KỶ 20

Nếu thế kỷ 19 là thế kỷ của Anh, thế kỷ 20 là thế kỷ của Mỹ. Tương tự Anh trước đó, Mỹ từng trở thành quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới.

Chiến tranh Thế giới thứ hai đánh dấu bước ngoặt trong sự thay đổi vị thế lãnh đạo kinh tế toàn cầu. Đến năm 1944, Mỹ chiếm 29,7% GDP thế giới. Đây là tỷ trọng cao nhất mà một nền kinh tế từng đạt được trong giai đoạn hiện đại được thống kê trong bộ dữ liệu này.

Vị thế thống trị của kinh tế Mỹ được củng cố bởi các ngành có giá trị gia tăng cao, cùng vai trò trung tâm của nước này trong lĩnh vực tài chính, sản xuất và thương mại toàn cầu.

Hiện nay, Mỹ vẫn áp đảo trong các bảng xếp hạng những doanh nghiệp lớn nhất và có lợi nhuận cao nhất thế giới. Xét theo GDP danh nghĩa, Mỹ vẫn là nền kinh tế lớn nhất toàn cầu.

TRỌNG TÂM KINH TẾ DỊCH CHUYỂN TRỞ LẠI CHÂU Á

Trong nhiều thế kỷ, Trung Quốc từng là một trung tâm của kinh tế thế giới. Tuy nhiên, tình trạng bất ổn chính trị và việc không theo kịp quá trình công nghiệp hóa của châu Âu khiến tỷ trọng của nước này trong GDP toàn cầu suy giảm kéo dài suốt thế kỷ 19 và 20.

Từ cuối thế kỷ 20, các cuộc cải cách kinh tế cùng sự trỗi dậy của Trung Quốc với vai trò trung tâm sản xuất toàn cầu đã giúp nước này dần lấy lại vị thế. Đến năm 2025, Trung Quốc chiếm 21,8% GDP toàn cầu.

Cộng lại, Trung Quốc và Ấn Độ đóng góp 30,8% GDP toàn cầu trong năm 2025. Dân số đông và chi phí sản xuất thấp giúp hai quốc gia này có tỷ trọng lớn hơn khi GDP được tính theo sức mua tương đương.

Theo các nhà phân tích, xu hướng dịch chuyển trọng tâm kinh tế sang châu Á có tiếp tục hay không sẽ phụ thuộc một phần vào khả năng Trung Quốc ứng phó với áp lực dân số tương tự Nhật Bản và EU, cũng như giải quyết những thách thức về năng suất và tăng trưởng kinh tế.