Trong bối cảnh Đông Nam Á ngày càng chịu áp lực kép giữa tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải, khi đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2027, Singapore dự kiến thúc đẩy mạnh các lĩnh vực như thị trường carbon, giải pháp dựa vào thiên nhiên, thích ứng biến đổi khí hậu và lưới điện...

Đông Nam Á đang đứng trước một “thế tiến thoái lưỡng nan” chưa từng có: vừa phải duy trì tăng trưởng kinh tế để đáp ứng nhu cầu phát triển, vừa phải đẩy nhanh giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Theo giới hoạch định chính sách và chuyên gia khí hậu, việc giải quyết đồng thời ba mục tiêu này sẽ là một trong những ưu tiên lớn nhất của khu vực trong những năm tới.

Phát biểu tại sự kiện Đối thoại Khí hậu Đông Nam Á (Southeast Asia Climate Conversations) ngày 21/5, ông Ravi Menon - Đại sứ Hành động Khí hậu của Singapore - cho biết nước này sẽ tập trung vào các lĩnh vực như thị trường carbon, giải pháp dựa vào thiên nhiên và thích ứng khí hậu khi đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2027.

Sự kiện do hội nghị phát triển bền vững Ecosperity của Temasek phối hợp với Ban Thư ký Quốc gia về Biến đổi Khí hậu Singapore (NCCS) tổ chức.

ASEAN TÌM LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN TĂNG TRƯỞNG, GIẢM PHÁT THẢI VÀ THÍCH ỨNG KHÍ HẬU

Theo ông Menon, Đông Nam Á hiện là một trong những khu vực dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu, phải đối mặt với hàng loạt rủi ro như nước biển dâng, nắng nóng cực đoan và các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt ngày càng gia tăng. Đáng chú ý, đây cũng là khu vực lớn duy nhất trên thế giới mà tăng trưởng kinh tế vẫn song hành với gia tăng phát thải khí nhà kính.

“Nếu không thể tách rời tăng trưởng GDP với tăng trưởng phát thải, chúng ta sẽ buộc phải lựa chọn giữa hai mục tiêu này. Tuy nhiên, đó không phải lựa chọn mà Đông Nam Á mong muốn”, ông Menon nói.

Theo ông, để giải quyết bài toán này, các chính phủ, doanh nghiệp và khu vực tài chính cần phối hợp hành động chặt chẽ hơn.

Một trong những hướng đi được Singapore và nhiều nước trong khu vực kỳ vọng là thúc đẩy thị trường carbon và phát triển các giải pháp dựa vào thiên nhiên. Đây là những lĩnh vực được đánh giá còn nhiều dư địa tại Đông Nam Á.

Ông Menon nhận định rằng Đông Nam Á có tiềm năng rất lớn trong việc phát triển các dự án giảm phát thải tạo ra tín chỉ carbon chất lượng cao, đặc biệt là các dự án phục hồi rừng ngập mặn.

Tuy nhiên, khu vực hiện vẫn đối mặt với hai rào cản lớn: tính toàn vẹn và độ tin cậy của tín chỉ carbon, cùng với tình trạng thiếu vốn cho các dự án.

Singapore hiện đang phối hợp với các tổ chức như Integrity Council for the Voluntary Carbon Market nhằm cải thiện tiêu chuẩn và nâng cao tính minh bạch của thị trường carbon tự nguyện.

“Giải pháp không phải là từ bỏ thị trường carbon, mà là tái xây dựng tính toàn vẹn để dòng vốn có thể được khơi thông”, ông Menon nhấn mạnh.

Song song với đó, các giải pháp dựa vào thiên nhiên cũng được xem là công cụ có tiềm năng lớn nhất để hấp thụ phát thải tại Đông Nam Á. Các giải pháp này bao gồm trồng rừng ngập mặn, phục hồi cỏ biển và ngăn chặn nạn phá rừng trên đất than bùn. Dù vậy, lĩnh vực này hiện vẫn chưa thu hút đủ đầu tư do khó khăn trong việc đo lường hiệu quả và thương mại hóa dự án.

Theo ông Menon, các cơ chế tài chính hỗn hợp (blended finance) - vốn đang được sử dụng để giảm rủi ro cho các dự án năng lượng tái tạo - hoàn toàn có thể được mở rộng sang lĩnh vực giải pháp dựa vào thiên nhiên. Tài chính hỗn hợp là mô hình kết hợp vốn công hoặc nguồn hỗ trợ từ các tổ chức thiện nguyện nhằm tạo động lực thu hút dòng vốn tư nhân tham gia dự án.

THÍCH ỨNG KHÍ HẬU VÀ LƯỚI ĐIỆN ASEAN TRỞ THÀNH ƯU TIÊN MỚI

Bên cạnh giảm phát thải, vấn đề thích ứng khí hậu cũng được nhấn mạnh là lĩnh vực đang thiếu hụt nguồn lực nghiêm trọng tại Đông Nam Á.

Theo ông Menon, các dự án thích ứng khí hậu như xây dựng đê biển hay hệ thống chống ngập chủ yếu nhằm giảm thiểu thiệt hại chứ không tạo ra doanh thu trực tiếp như các dự án năng lượng tái tạo. Điều này khiến tốc độ triển khai các dự án thích ứng diễn ra chậm hơn nhu cầu thực tế.

Trong bối cảnh đó, Singapore đang xây dựng Kế hoạch thích ứng quốc gia đầu tiên nhằm xác định các rủi ro khí hậu và xây dựng khuôn khổ bảo vệ quốc gia trước tác động dài hạn của biến đổi khí hậu.

Nhận định nhu cầu về một hệ thống lưới điện kết nối trong khu vực, bà Rachel Kyte, Đặc phái viên khí hậu của Anh nhấn mạnh “chưa bao giờ rõ ràng như hiện nay”.

Theo bà, nhiều quốc gia đã bắt đầu đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo kể từ khi xung đột địa chính trị gần đây làm lộ rõ “chi phí ẩn” của nhiên liệu hóa thạch.

Cùng quan điểm, bà Tan Sue-Ern cho rằng lưới điện ASEAN sẽ giúp kết nối các nguồn năng lượng tái tạo đa dạng của 11 quốc gia thành viên, qua đó cải thiện an ninh năng lượng trong bối cảnh khu vực vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.

Trong khi đó, theo bà Naoko Ishii, Giám đốc Trung tâm Global Commons thuộc University of Tokyo, rào cản lớn nhất đối với dự án lưới điện ASEAN không nằm ở công nghệ hay tài chính, mà ở ý chí chính trị.

“Điều quan trọng là mọi quốc gia đều phải coi đây là lợi ích chiến lược dài hạn của chính mình, chứ không phải một sự hy sinh”, bà nêu rõ.

Trong bối cảnh Đông Nam Á tiếp tục là một trong những khu vực tăng trưởng năng động nhất thế giới nhưng cũng chịu tác động ngày càng nặng nề từ biến đổi khí hậu, việc Singapore đưa thị trường carbon, thích ứng khí hậu và lưới điện ASEAN vào trọng tâm nghị sự năm Chủ tịch ASEAN 2027 được xem là tín hiệu cho thấy khu vực đang tìm kiếm một mô hình phát triển mới - nơi tăng trưởng kinh tế, an ninh năng lượng và mục tiêu phát thải thấp phải song hành.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu này, ASEAN sẽ cần nhiều hơn các cam kết chính trị, bao gồm nguồn tài chính dài hạn, cơ chế hợp tác khu vực hiệu quả và sự tham gia mạnh mẽ hơn của khu vực tư nhân trong quá trình chuyển đổi xanh.