Trước đây, những điều mới lạ luôn được giới trẻ chạy theo ráo riết để kịp "bắt trend". Nhưng với hàng loạt những biến động kinh tế - xã hội gần đây, Gen Z đang cảm thấy kết nối tốt hơn với các sự vật, hiện tượng gợi nhắc ký ức và giá trị xưa cũ…

Theo báo cáo Gen Z được thực hiện bởi GWI, có tới 17% tham gia khảo sát cho biết họ thích nghĩ về quá khứ hơn là tương lai. Đặc biệt có tới 54% người tiêu dùng thuộc thế hệ này yêu thích phong cách thời trang cổ điển và các chương trình phim ảnh, truyền hình, âm nhạc theo phong cách hoài cổ của những năm 90 và đầu những năm 2000.

Điển hình nhất, xu hướng chụp ảnh phim đang quay trở lại. Từ những chiếc máy ảnh compact cũ, máy chụp ảnh lấy liền cho đến các ứng dụng giả lập màu phim đều được Gen Z yêu thích. Theo số liệu từ Hiệp hội Sản phẩm Máy ảnh và Hình ảnh Nhật Bản (CIPA), sản lượng máy ảnh kỹ thuật số toàn cầu từng giảm từ mức đỉnh 121,5 triệu chiếc vào năm 2010 xuống chỉ còn 8,9 triệu chiếc vào năm 2020, do sự phổ biến của smartphone.

Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, những chiếc máy ảnh compact có tuổi đời từ 10 đến 20 năm bất ngờ trở thành mặt hàng “hot” trên thị trường bán lại, kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động mua bán, sưu tầm và cho thuê thiết bị. Điểm hấp dẫn của máy ảnh compact đời cũ nằm ở cảm biến CCD với khả năng tạo ra màu sắc đậm chất vintage, hiệu ứng mờ sương tự nhiên và những lỗi hình ảnh đặc trưng mà camera smartphone hiện đại khó có thể tái hiện một cách chân thực.

Dù giá bán nhiều mẫu máy đã bị đẩy lên cao và rủi ro hỏng hóc ngày càng lớn do nguồn linh kiện khan hiếm, máy ảnh compact vẫn đang hình thành một thị trường ngách trị giá hàng triệu USD. Từ đầu năm 2026 đến nay, một số những dòng máy có tuổi đời hơn một thập kỷ đang “hot” trở lại, điển hình như Olympus FE-230, Sony Cybershot DSC-W220, Nikon Coolpix L15 và Canon Powershot SX100…

Trên mạng xã hội, hashtag “#y2k” có hơn 14 tỷ lượt xem trên TikTok, còn “#digitalcamera” đạt 184 triệu lượt xem trên Instagram. Yujiro Igarashi, người phụ trách dòng máy ảnh X-Series rất được ưa chuộng của Fujifilm, cho biết khoảng 70% khách hàng của hãng từ đầu năm đến nay ở độ tuổi 30 trở xuống.

"Mọi người đang bị choáng ngợp bởi công nghệ và vô số thứ phải liên tục theo dõi: kiểm tra smartphone, cập nhật tin tức, trả lời tin nhắn. Vì thế, họ có xu hướng tìm cách chống lại và việc quay lại với máy ảnh là một phần của xu hướng ấy", ông Igarashi nói.

Năm ngoái, Fujifilm đã tăng sản lượng gấp hơn 3 lần với mẫu X100VI - có giá khoảng 1.800 USD, kết hợp thiết kế cổ điển với công nghệ hiện đại. Thế nhưng, công ty Nhật Bản vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu. Để thu hút người dùng TikTok, Fujifilm đầu năm nay đã ra mắt Instax Mini Evo Cinema - thiết bị 3 trong 1 vừa là máy ảnh, máy quay video, vừa là máy in ảnh tức thì. Instax Mini Evo Cinema còn có thể tạo ra các đoạn video dài 15 giây mang phong cách hoài cổ.

Nhờ sự tăng trưởng từ cả máy ảnh kỹ thuật số và Instax, doanh thu mảng hình ảnh của Fujifilm đã tăng 15,7%, đạt 627 tỉ Yên (khoảng 3,9 tỉ USD) trong năm 2025. Canon, hãng dẫn đầu thị trường, cũng ghi nhận mức tăng trưởng tương tự.

Song song với trào lưu “trốn mạng xã hội”, một xu hướng khác tưởng chừng nghịch lí đang xuất hiện. Không ít người trẻ quay về với điện thoại nắp gập, điện thoại "cục gạch", máy nghe nhạc iPod hay máy chơi game cầm tay cổ điển. Điểm chung của những thiết bị này là gần như không có mạng xã hội, không nhận hàng loạt thông báo và chỉ phục vụ một hoặc một vài chức năng cụ thể.

Theo New York Post, dù chưa có thống kê cụ thể, thế hệ Z và Alpha tại nhiều nơi ở Mỹ, Anh và Bắc Á đang cố gắng kết nối lại với thế giới xung quanh bằng những thiết bị xưa cũ. Một số người dùng TikTok thậm chí đề xuất mang theo "túi analog" đựng tất cả thiết bị cũ như máy chơi game bốn nút, nhằm tránh chạm vào smartphone. Số khác thậm chí để hẳn smartphone ở nhà, chỉ mang theo điện thoại cơ bản.

Bắt kịp xu hướng, hãng Commodore vừa ra mắt Callback, một chiếc điện thoại gập mang hơi thở hoài niệm nhưng lại rất hợp xu hướng của Gen Z. Mẫu điện thoại này tập trung vào chức năng cơ bản: gọi điện, nhắn tin qua Telegram hay WhatsApp, nghe nhạc, xem bản đồ và chụp ảnh. Đặc biệt, Callback chặn trình duyệt và mạng xã hội. Thiết kế gập cổ điển kết hợp cùng lớp vỏ trong suốt đầy màu sắc của Callback gợi nhớ đến thập niên 80.

Chiều lòng Gen Z cũng là ý tưởng phía sau PopCam trên điện thoại OPPO Reno16 5G và Reno16 Pro 5G. Thay vì chỉ thêm một lớp filter màu đơn giản, PopCam mô phỏng nhiều phong cách chụp quen thuộc của máy phim và máy ảnh kỹ thuật số. Cùng với đó, máy quay kỹ thuật số lại đưa người dùng trở về thời kỳ của những chiếc camera compact đầu những năm 2000. Màu sắc hơi ngả vàng, độ tương phản cao cùng chất ảnh đặc trưng tạo nên cảm giác rất Y2K.

Thực tế, mỗi loại thiết bị đều mang lại một trải nghiệm riêng. Điện thoại nắp gập hay điện thoại "cục gạch" giúp hạn chế việc lướt mạng xã hội vô thức và giảm thời gian sử dụng Internet. Máy ảnh kỹ thuật số cũ tạo nên những bức ảnh mang màu sắc đặc trưng mà không cần bộ lọc. Trong khi đó, máy nghe nhạc như iPod hay Walkman mang đến trải nghiệm nghe nhạc liền mạch, không quảng cáo và không bị làm phiền bởi thông báo.

Cơn sốt này không diễn ra đơn độc mà nằm trong một hệ sinh thái tiêu dùng "retro tech" rộng lớn hơn. Theo báo cáo cuối năm của Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (RIAA), doanh thu từ đĩa than (vinyl) tại Mỹ đã chính thức vượt mốc 1 tỷ USD, đánh dấu năm tăng trưởng thứ 19 liên tiếp với sản lượng ấn tượng đạt 46,8 triệu bản bán ra.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia tâm lí hành vi, xu hướng tìm lại những thiết bị công nghệ hoài cổ phản ánh sự chuyển dịch từ FOMO sang JOMO (Joy of Missing Out) - niềm vui khi chấp nhận bỏ lỡ. Thay vì luôn cố gắng cập nhật mọi thông tin, nhiều người trẻ bắt đầu coi việc ngắt kết nối trong một khoảng thời gian là cách để tái tạo năng lượng và lấy lại quyền kiểm soát cuộc sống.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là thế hệ lớn lên cùng công nghệ phủ nhận vai trò của các thiết bị số. Họ vẫn sử dụng smartphone cho công việc, nhưng đồng thời chủ động đặt ra những giới hạn để tránh bị công nghệ chi phối. Khao khát của giới trẻ hiện nay là tìm lại sự tập trung, khoảng lặng và cảm giác “chill chill” trong một nhịp sống quá nhanh và căng thẳng.