Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Sáng 30/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.

TỪNG BƯỚC HÌNH THÀNH PHƯƠNG THỨC GIÁM SÁT SỐ

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và Pháp luật được thực thi nghiêm minh. Đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ những kết quả đạt được thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội.

Đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia. Do đó, không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển. 

Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoạt động giám sát cần lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.

Cùng với đó, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.

CHUYỂN  TRỌNG TÂM GIÁM SÁT SANG KHÂU TỔ CHỨC THI HÀNH PHÁP LUẬT

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Trước yêu cầu đó, Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghiên cứu một số giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát trong giai đoạn tới.

Theo đó, cần chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật, vốn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay.

Ưu tiên giám sát các luật, nghị quyết mới ban hành, các lĩnh vực được phân cấp phân quyền mạnh và những chính sách tác động diện rộng đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước. 

Đồng thời, tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã – nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp. Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý của Chính phủ…

Đề cập về bối cảnh nền kinh tế hiện nay, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh cho rằng hoạt động giám sát cần hướng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công.

Theo bà Phạm Thúy Chinh, việc đổi mới hoạt động giám sát không chỉ nhằm bảo đảm kiểm soát quyền lực mà góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để các chủ trương đúng được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Khi giám sát thực sự hướng vào hiệu quả chính sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực, Quốc hội  không chỉ đồng hành với Chính phủ trong tháo gỡ khó khăn mà còn tạo thêm động lực cho cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, góp phần thiết thực vào thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số.