“Phát triển điện hạt nhân là một nhiệm vụ lớn trước mắt mà Đảng và Nhà nước thực sự rất quan tâm và thúc đẩy mạnh mẽ.
Bản thân những người như chúng tôi - cán bộ chuyên gia của Viện - cũng thấy rằng nếu chúng ta thực sự làm được dự án điện hạt nhân và thành công, chúng ta có được năng lực về hạt nhân thì đó là điều vô cùng quý giá đối với đất nước. Không những đảm bảo cung cấp năng lượng, an ninh năng lượng, mà còn thúc đẩy tất cả các lĩnh vực khác phát triển, đào tạo nguồn nhân lực, đưa đất nước lên một tầm cao phát triển mới. Thực tế đã chứng minh các nước có điện hạt nhân đều là những nước phát triển tốt.
Công nghệ lò SMR là xu thế tất yếu. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đã nhấn mạnh xây dựng Chương trình phát triển điện hạt nhân theo các quy mô linh hoạt và các nhà máy điện hạt nhân lắp ráp module nhỏ; đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ năng lượng nguyên tử, từng bước làm chủ công nghệ điện hạt nhân, bao gồm công nghệ lò phản ứng hạt nhân; lựa chọn công nghệ tiên tiến, phù hợp với điều kiện của Việt Nam, bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối và tối ưu hóa hiệu quả tổng thể về kinh tế - xã hội. Kết luận số 227 ngày 22/12/2025 của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu “nghiên cứu, phát triển công nghệ lò phản ứng modul nhỏ và lò phản ứng tiên tiến thế hệ IV”.
Theo các dự báo quốc tế, công suất điện hạt nhân toàn cầu đến năm 2050 có thể tăng gấp đôi so với hiện nay, cùng với sự xuất hiện của các công nghệ thế hệ mới đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cao hơn sau sự cố Fukushima. Hội thảo quốc tế hôm nay đã cho thấy vấn đề nhân lực, con người, năng lực là quan trọng nhất; đồng thời, các đối tác từ Nga, Canada và các nước khác cũng sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam trên con đường phát triển điện hạt nhân. Đây là cơ hội rất quý. Chúng ta phải tận dụng bằng cách xây dựng chương trình, kế hoạch và triển khai công việc một cách nghiêm túc và bài bản như các nước khác đã làm.
An toàn là khâu quan trọng nhất, khó nhất nhưng là khâu bắt buộc phải đảm bảo, vì nếu xảy ra sự cố thì sẽ mất hết tất cả. Chúng tôi, những người thực sự làm việc trong môi trường hạt nhân, hiểu rằng an toàn là số 1, không có ngoại lệ”.
“Chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử của ngành năng lượng toàn cầu. Theo báo cáo từ Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), thế giới không chỉ đối mặt với cuộc khủng hoảng khí hậu mà còn chịu áp lực nặng nề từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng truyền thống. Trong bối cảnh đó, cam kết Net Zero vào năm 2050 đã chính thức trở thành một “luật chơi mới” chi phối toàn bộ dòng chảy thương mại và đầu tư quốc tế.
Tại Việt Nam, bài toán an ninh năng lượng đã trở thành vấn đề sống còn. Chúng ta không chỉ cần năng lượng để tăng trưởng, mà cần một nguồn năng lượng thực sự sạch, ổn định và tự chủ. Vì vậy, việc nghiên cứu các mô hình triển khai Lò phản ứng modul nhỏ (SMR) hiện nay đang gắn liền với tiến trình hiện thực hóa các kịch bản năng lượng mới trong Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh.
Trong lộ trình dài hạn của chiến lược chuyển dịch năng lượng, giải pháp lò phản ứng modul nhỏ (SMR) đang được nghiên cứu và định hướng tiếp cận như một phương án nguồn điện nền có tính linh hoạt cao. Không đơn thuần là phiên bản thu nhỏ của các nhà máy điện hạt nhân truyền thống, SMR là một bước đột phá mang tính cách mạng, được kỳ vọng sẽ giải quyết hài hòa mục tiêu kép của hệ thống điện tương lai. Một mặt, công nghệ này mở ra cơ hội đáp ứng nhu cầu tiêu thụ điện năng khổng lồ, đòi hỏi tính liên tục và độ ổn định ở mức tuyệt đối của các trung tâm dữ liệu AI lẫn chuỗi sản xuất bán dẫn mũi nhọn. Mặt khác, với khả năng điều tiết công suất nhanh chóng, đây được xem là giải pháp kỹ thuật tiềm năng giúp chủ động điều hòa tính biến thiên và bất định đặc trưng của các nguồn năng lượng tái tạo.
Đáng chú ý, nhờ thiết kế tích hợp, SMR sở hữu biên độ an toàn nội tại rất cao, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ sự cố và tối ưu hóa niềm tin chiến lược cho cộng đồng. Về mặt tài chính, mô hình này mang lại lợi thế vượt trội nhờ tổng mức đầu tư ban đầu thấp và tiến độ xây dựng nhanh chóng. Quy trình modul hóa cho phép chế tạo hàng loạt tại nhà máy và lắp ráp trực tiếp tại hiện trường, giúp giảm áp lực vốn cho chủ đầu tư. Lợi thế này phối hợp cùng khả năng triển khai đa dạng giúp SMR dễ dàng thích ứng với nhiều không gian địa lý, từ các khu công nghiệp tập trung cho đến các vùng sâu, vùng xa biệt lập.
Tuy nhiên, con đường phát triển điện hạt nhân quy mô nhỏ cũng đối mặt với không ít thách thức về giá thành điện năng, tính kiểm chứng thương mại cũng như yêu cầu về một khung pháp lý hoàn thiện. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia khoa học và các doanh nghiệp thực thi.
Trong kỷ nguyên AI và chuyển dịch công nghệ số, việc phát triển năng lượng hạt nhân thế hệ mới đã trở thành đòi hỏi cấp bách, không thể trì hoãn. Để không bỏ lỡ nhịp độ phát triển toàn cầu, chúng ta cần đi nhanh hơn thông qua việc thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược quốc tế. Đây chính là “chìa khóa” để tiếp cận công nghệ lõi, học hỏi mô hình quản trị an toàn và chuẩn bị nguồn nhân lực. Khởi động các chương trình hợp tác ngay từ lúc này sẽ mở ra cơ hội lớn để Việt Nam rút ngắn khoảng cách phát triển và khẳng định vị thế trong bản đồ năng lượng nguyên tử khu vực”.
“Hiện nay, áp lực tăng trưởng nhu cầu điện rất cao, bên cạnh đó là các thách thức về huy động vốn, rủi ro về an ninh phi truyền thống như các sự kiện thời tiết cực đoan ảnh hưởng đến nguồn cung thủy điện…
Trong khi đó, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 đã xác định lộ trình phát triển điện hạt nhân với công suất 4.000–6.400 MW, dự kiến vận hành trong giai đoạn 2030–2035 và có thể được đẩy sớm hơn nếu điều kiện thuận lợi; chưa có những quy định rõ về công nghệ SMR (lò phản ứng modul nhỏ). Tuy nhiên, chúng tôi khẳng định lại rằng với yêu cầu nguồn điện trong bối cảnh phụ tải tăng trưởng nhanh và yêu cầu tích hợp phần năng lượng tái tạo mặt trời và gió rất lớn trong những năm sau, những yếu tố về nguồn điện có quy mô modul linh hoạt, khả năng vị trí linh hoạt, vai trò hỗ trợ năng lượng tái tạo là rất quan trọng.
Theo nghiên cứu của chúng tôi, khả năng vận hành linh hoạt của SMR tốt hơn so với các lò phản ứng hạt nhân quy mô lớn. Đó là yếu tố quan trọng để tích hợp năng lượng tái tạo biến đổi, khi mà công suất năng lượng tái tạo có thể tăng giảm rất nhanh, thì những loại nguồn vận hành linh hoạt hơn rất tốt cho hệ thống điện. Điều quan trọng là nguồn SMR là nguồn điện không có phát thải CO2, đóng góp cho mục tiêu khí hậu.
Trong lộ trình của điều chỉnh Quy hoạch điện VIII cũng như Quy hoạch năng lượng quốc gia, chưa có mốc cụ thể, con số cụ thể cho công nghệ SMR. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nêu rõ cần khẩn trương triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2, vận hành trong giai đoạn 2030–2035, đồng thời xây dựng chương trình phát triển điện hạt nhân theo các quy mô linh hoạt và các nhà máy điện hạt nhân lắp ráp modul nhỏ. Vì thế, chúng ta cần phải thực hiện ngay để có thể cụ thể hóa những mốc chuyển dịch năng lượng gắn với phát triển công nghệ SMR.
Chúng tôi hy vọng trong thời gian tới sẽ có chương trình rõ nét hơn, để khi chúng ta xây dựng Quy hoạch điện IX vào khoảng năm 2029-2030, Quy hoạch điện IX có thể đưa ra những mốc cụ thể hơn đối với công nghệ SMR, giống như chúng ta đã làm với điện hạt nhân quy mô lớn”.
“Khi dịch chuyển năng lượng trở thành bài toán sống còn, công nghệ lò phản ứng modul nhỏ (SMR) chính là câu trả lời thay thế tối ưu cho các nguồn năng lượng truyền thống nhờ sở hữu những giá trị cốt lõi vượt trội.
Trước hết, lợi thế lớn nhất của SMR đó là độ tin cậy tuyệt đối. Khác biệt hoàn toàn với điện gió hay điện mặt trời vốn bị động và phụ thuộc chặt chẽ vào thời tiết, SMR đảm bảo nguồn cung cấp điện liên tục, không ngắt quãng và vận hành ổn định bất kể ngày đêm hay các điều kiện khí hậu bão táp cực đoan. Đặc tính này đặc biệt tương thích và phù hợp với điều kiện khí hậu của Việt Nam.
Bên cạnh đó, công nghệ này còn thân thiện với môi trường khi có mức phát thải gần như bằng không và sử dụng quỹ đất cực kỳ hiệu quả. Chính ưu điểm về diện tích chiếm dụng nhỏ này đã giúp tối ưu hóa công tác quy hoạch đô thị, thu hẹp đáng kể các vùng lập kế hoạch an toàn xung quanh nhà máy, đồng thời mang lại khả năng tương thích hạ tầng linh hoạt và kịch bản ứng dụng vô cùng đa dạng.
SMR là sự lựa chọn chiến lược nhờ giải quyết được hàng loạt thách thức lớn về mặt hạ tầng và nhân lực cho các quốc gia đang phát triển. Công nghệ này giúp tối ưu hóa kinh tế và vận hành nhờ yêu cầu vốn đầu tư ban đầu thấp và thời gian xây dựng ngắn hơn rất nhiều so với các lò phản ứng truyền thống. Với tính linh hoạt cao và khả năng điều tiết công suất nhanh, SMR có thể vận hành hiệu quả ngay cả trong các hệ thống điện nhỏ biệt lập, hoặc phối hợp nhịp nhàng để hỗ trợ các nguồn năng lượng tái tạo và các nhà máy hạt nhân quy mô lớn.
Các dự án SMR mang lại lợi ích to lớn về kinh tế - xã hội dựa trên các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc. SMR mở ra khả năng tiếp cận năng lượng vượt trội khi một đơn vị điện hạt nhân nổi có thể cung cấp nguồn điện phát thải thấp cho khoảng 100.000 người, duy trì dòng điện không ngắt quãng với tuổi thọ vận hành ổn định trên 60 năm. Khả năng quản trị rủi ro của công nghệ này cũng giúp các quốc gia dự báo chính xác chi phí phát điện dài hạn, tạo nền tảng vững chắc để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Việc đẩy mạnh điện hạt nhân SMR - một trong những nguồn năng lượng sạch nhất hành tinh - sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), nâng cao năng lực nội địa và hỗ trợ hiệu quả cho cuộc chiến ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu”.
“Hiện nay, Canada là nhà sản xuất uranium lớn thứ hai thế giới, trong đó 100% hoạt động khai thác uranium thương mại của nước này đều tập trung tại Saskatchewan. Sự mở rộng của ngành công nghiệp hạt nhân tại Saskatchewan nói riêng và trên toàn thế giới nói chung được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp, người lao động và các nhà cung ứng.
Các phân tích sơ bộ cho thấy, riêng chương trình hạt nhân của tỉnh bang Saskatchewan có thể cần từ 2.500 đến 3.500 lao động kỹ thuật và chuyên môn được đào tạo bài bản. Trong đó, bên cạnh các vị trí kỹ sư, quản lý dự án và vận hành hạt nhân cũng sẽ có nhu cầu rất cao, nhóm lao động kỹ thuật lành nghề phụ trợ cũng được dự báo sẽ chiếm tỷ trọng lớn.
Điện hạt nhân cũng đồng thời mở ra cơ hội lớn cho các nhà cung ứng công nghiệp của Saskatchewan, dựa trên nền tảng sẵn có trong các lĩnh vực dầu khí, khai khoáng và chế tạo. Chính quyền Saskatchewan hiện đang hỗ trợ nhiều dự án nhằm phát triển chuỗi cung ứng hạt nhân ở cấp địa phương, Canada, Bắc Mỹ và toàn cầu, qua đó giúp doanh nghiệp trong tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này.
Saskatchewan cũng chủ động hợp tác với nhiều chính quyền và tổ chức để thúc đẩy phát triển năng lượng hạt nhân. Năm 2019, Saskatchewan cùng Ontario và New Brunswick ký biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy phát triển các lò phản ứng modul nhỏ (SMR) tại Canada. Đến tháng 4/2021, Alberta tham gia sáng kiến này. Năm 2022, bốn địa phương đã thống nhất một kế hoạch chiến lược chung, vạch ra lộ trình phát triển SMR.
Kế hoạch này xác định SMR có thể cung cấp nguồn điện an toàn, ổn định và không phát thải để phục vụ nền kinh tế và dân số đang tăng trưởng, đồng thời mở ra cơ hội đưa tri thức, công nghệ và chuyên môn hạt nhân của Canada ra thị trường toàn cầu”.
“Năm 2024 đánh dấu thời điểm thế giới thực sự trở lại với năng lượng hạt nhân. Tại COP28, hơn 20 quốc gia đã cùng cam kết theo đuổi mục tiêu mang tính bước ngoặt: tăng gấp ba công suất điện hạt nhân toàn cầu vào năm 2050.
5 năm tới sẽ là giai đoạn tăng tốc của ngành công nghiệp điện hạt nhân. Chúng ta sẽ bước ra khỏi lý thuyết để tiến đến triển khai nhanh chóng các dự án. Khử carbon và an ninh năng lượng giờ đây không còn đơn thuần là mục tiêu chính trị, mà đã trở thành vấn đề sống còn của nhiều quốc gia. Trong bối cảnh đó, các chính phủ trên thế giới không chỉ thúc đẩy đầu tư vào lò phản ứng modul nhỏ (SMR), mà còn đồng loạt xây dựng các cơ chế tài chính và quy trình cấp phép mới nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án.
Đến năm 2030, thế giới có thể sẽ có từ 20-30 dự án SMR đang xây dựng hoặc ở giai đoạn cấp phép, với tổng quy mô thị trường từ 100-150 tỷ USD. Xa hơn đến năm 2050, thế giới không chỉ chứng kiến sự mở rộng của một thị trường năng lượng mới, mà còn bước vào một bước ngoặt lớn của hệ thống năng lượng toàn cầu, nơi những tham vọng hiện nay sẽ trở thành hạ tầng của tương lai.
Theo tôi, có bốn xu hướng lớn đang thúc đẩy làn sóng này.
Thứ nhất, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh địa chính trị ngày càng bất ổn. Những biến động gần đây cho thấy độc lập năng lượng đã trở thành yêu cầu không thể trì hoãn đối với nhiều quốc gia. SMR là lời giải phù hợp vì công nghệ này có thiết kế linh hoạt, cho phép các quốc gia chủ động hơn với hệ thống điện của mình và giảm phụ thuộc vào thị trường khí đốt quốc tế.
Thứ hai, nhu cầu khử carbon, đồng thời đảm bảo vận hành ổn định dây chuyền sản xuất trong các ngành công nghiệp nặng.
Thứ ba, sự phát triển bùng nổ của AI, lĩnh vực đang tiêu thụ lượng điện khổng lồ. Tốc độ mở rộng quá nhanh của các trung tâm dữ liệu đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện toàn cầu. Các tập đoàn công nghệ hiện không chỉ cần nguồn điện sạch mà còn đòi hỏi nguồn điện ổn định 24/7 để duy trì hoạt động liên tục của hạ tầng tính toán. Trong bối cảnh đó, SMR được xem là giải pháp khả thi hàng đầu để đáp ứng nhu cầu này. Chính vì vậy, các lò phản ứng SMR ngày càng được ưu tiên triển khai gần các trung tâm dữ liệu quy mô lớn nhằm bảo đảm nguồn điện ổn định, liên tục.
Thứ tư, sự trưởng thành của chuỗi cung ứng toàn cầu. Đến khoảng năm 2040, ngành công nghiệp SMR sẽ chuyển mạnh sang mô hình tiêu chuẩn hóa. Khi công nghệ sản xuất modul hoàn thiện hơn và các quy trình cấp phép quốc tế được đồng bộ, chi phí xây dựng sẽ giảm xuống đáng kể, trong khi tốc độ triển khai sẽ được đẩy nhanh trên quy mô toàn cầu”.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 21-2026 phát hành ngày /05/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-2026.html
